mustamlakachilik tartiboti

PDF 5 pages 373.3 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 373.3 KB

File type PDF

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

dunyoda mustamlakachilik tartiboti. mavzu rejasi: 1.g’arbiy yevropa mustamlakachilik davlatlarining vujudga kelishi. 2.mustamlakalar uchun kurash. xix asr oxiri — xx asr boshlarida kapi-talizm taraqqiyotida yangi bosqich — monopolistik kapitalizm deb ataluvchi bosqichqaror topdi. monopolistik kapitalizm — bu kapitalizmning iqtisodiyhayotida monopoliyalar vujudga kelgan, moliya oligarxiyasi shakl-langan, siyosiy hayotda esa ularning jamiyat hayoti ustidan hukm-ronligi o‘rnatilgan bosqichidir.kapitalizmning bu bosqichi erkin kapitalizm bosqichidan quyi-dagi asosiy belgilari bilan ajralib turadi:1. ishlab chiqarish sohasida monopoliyalarning vujudga kel- ganligi.monopoliya — ishlab chiqarish yoki savdoning bir sohasidayakka hukmronlikni egallab olgan ulkan korxona yoki shundaykorxonalar birlashmasidir. monopoliyalar industrial davlatlarningbarchasida vujudga kelgan edi.ular kartel, sindikat, trest va konsern shaklida mamlakatxo‘jaligining u yoki bu sohasida hukmron edilar. masalan, 1893-yilda germaniyada tashkil topgan reyn-vestfaliya ko‘mir sindikatimamlakatda qazib olinadigan va sotiladigan ko‘mirning asosiy qis-mini o‘z qo‘lida to‘plagan.xix asr oxirida germaniyada monopoliyalar soni 25o tadanortiq bo‘lgan bo‘lsa, aqshda esa 185 ta monopoliya faoliyatko‘rsatgan.2. moliya oligarxiyasining vujudga kelganligi.bu hodisa sanoat va bank kapitalining qo‘shilishi natijasida …

2 / 5

eft, gazeta va boshqa soha „qirollarining“ juda katta bank-sanoatimperiyalari paydo bo‘ldi.aqshda mamlakatning iqtisodiy hayotini nazorat qilib turgan6o ta oilaning shunday imperiyalari mavjud edi. xix asrning oxi-rida bu oilalardan „katta uchlik“ — rokfeller (neft), morgan(moliya), karnegi (po‘lat) ajralib turardi. xx asr boshlarida kar-negi o‘zining ko‘p millionli mulkini sotganidan so‘ng amerika-liklar nigohida tadbirkorlikdagi omad va boylikning qudrati ikkikishida — morgan va rokfellerda mujassamlashdi. chunonchi,rokfellerning neft tresti mamlakatdagi neft mahsulotlarining deyarlibarchasini ishlab chiqarardi, morganning po‘lat tresti esa po‘latning 66foizini berardi. fransiyada esa moliyaviy qudratning timsoli fransuzbankining yirik omonatchilari bo‘lgan „2oo oila“ edi.3. chetga kapital chiqarish muhim ahamiyat kasb etdi.monopoliyalar, moliya oligarxiyasi foydani ko‘paytirishga harakatqilib, chetga endi tovarlarni emas, balki kapital chiqarishga alohidaahamiyat bera boshladilar. chunki, endilikda tovar chiqarishdanko‘ra, chet mamlakatlarga kapital chiqarish, ya’ni ularga foiz evazi-ga kreditlar berish; tabiiy boyliklarni arzonga sotib olish, u yyerlardaeng arzon ishchi kuchi hisobiga boylik orttirish imkonini beruvchikorxonalar qurish foydali bo‘lib qoldi. shu tufayli, 19oo—1913-yillarda industrial davlatlar chetgachiqargan …

3 / 5

ki moliyaguruhi — rokfeller (aqsh) va rotshildlar (buyuk britaniya,fransiya) guruhi jahonning kerosin bozorini bo‘lib olgan.19o7-yilda esa, g‘oyat ulkan monopoliyalar — „umumiy elektrkompaniyasi“ (aqsh) bilan „umumiy elektr jamiyati“ (ger-maniya) o‘rtasida ham jahon elektr bozorini bo‘lib olish va o‘zarohamkorlik qilish to‘g‘risida shartnoma tuzilgan.shu tariqa, deyarli barcha boshqa kuchsiz, qoloq davlatlar engyirik industrial davlatlarning moliya oligarxiyasiga tobora ko‘proqqaram bo‘lib qolgan.5. dunyoni industrial davlatlar tomonidan hududiy jihatdan taqsimlab olish uchun kurash kuchaydi.moliya oligarxiyasi qudratining mustahkamlanishi bilan indus-trial davlatlarning o‘z mustamlakalarini kengaytirishga intilishlariyanada kuchaydi. bu hol industrial davlatlar o‘rtasida dunyonihududiy jihatdan bo‘lib olishni tezlashtirdi.xix asr oxiri va xx asr boshlarigacha ular o‘rtasida butun yeryuzining yarmidan ko‘pi bo‘lib olingan edi.buyuk britaniya, fransiya va rossiya juda katta mustamlakalargaega bo‘lib oldi.germaniya, italiya va yaponiya esa uncha katta bo‘lmagan hududlar bilan kifoyalanishga majbur bo‘ldi. iqtisodiy taraqqiyotda dunyoda 2-o‘ringa, yevropada esa 1-o‘ringa chiqib olgan germaniyani dunyoning bunday taqsimlanishholati aslo qoniqtirmagan.aqsh juda katta hudud, boy xomashyo zaxiralari, keng ichkibozorga ega bo‘lganligi …

4 / 5

yirik davlatlar tomonidan bosib olingan mustamlakalar. mustamlakachilik siyosati natijasida, xix asrning oxiriga kelib„egallanmagan yyerlar“ni bosib olish yakunlandi. iqtisodiy jihatdanqudratli davlatlarning osiyo, afrika va lotin amerikasidagi kamtaraqqiy etgan mamlakatlarga ta’siri tobora kuchaydi. kun tartibidamustamlakalarni va ta’sir doiralarni qayta bo‘lish masalasi paydobo‘ldi. ko‘plab davlatlar muammoni hal qilishning vositasi sifatidakuchga tayanishni lozim topdilar. oqibatda, qurollanish poygasiboshlanib, hayotni harbiylashtirish borgan sari avj oldi.qurollanish poygasiga katta ta’sir ko‘rsatayotgan omillardanbiri yevropa davlatlari o‘rtasidagi hududiy nizolar ham edi. yevropadavlatlari o‘rtasida munosabatlarni keskinlashtirgan yana boshqa birsabab, ularning bir-biridan iqtisodiy va harbiy-strategik ustunlikkaerishish uchun kurashi bo‘ldi. ayni paytda, xix asrning oxirigakelib, iqtisodiy ko‘rsatkichlar bo‘yicha yevropada birinchi, dunyo-da aqshdan keyingi ikkinchi o‘rinni muqim egallab olgan germaniya buyuk britaniya va fransiyaning g‘azabini keltirardi. rossiyaesa, o‘z navbatida, germaniyaning xotirjamligiga putur yetkaza-yotgan edi. shu tariqa dunyoning rivojlangan buyuk davlatlar o‘rta-sida bo‘lib olinishi, iqtisodiy va siyosiy raqobat, harbiy-strategikziddiyat va qurollanish poygasi boshlanib ketdi.monopoliyalarning vujudga kelishi, birin-chidan, ishlab chiqarishga yangi texnika vatexnologiyalarni yanada kengroq joriy …

5 / 5

m qirg‘in-barot mustam-lakachilik urushlarini kuchaytirganligi bilan ham ajralib turadi.bunday urushlarning, ayniqsa, xix asr oxirida kuchayishi „im-perializm“ atamasining keng ishlatilishiga olib keldi. bu atama dast-lab industrial davlatlarning mustamlakachilikdan iborat tashqi siyo-satlariga nisbatan ishlatildi. keyinchalik „imperializm“ atamasi„monopolistik kapitalizm“ atamasining sinonimi o‘rnida qo‘llani- ladigan bo‘ldi. shu tariqa, bu ikki atama ayni bir xil ma’nonianglata boshladi. xixasrning 5o—6o-yillarida g‘arbiy yevropava aqshda sanoat to‘ntarishi nihoyasigayetganligini bilib olgan edingiz. shu tariqa industrial sivilizatsiyauzil-kesil qaror topdi. bu sivilizatsiya — asosiy qadriyati texnikataraqqiyoti bo‘lgan sivilizatsiya edi.„industrial sivilizatsiya“ atamasi o‘rnida „industrial jamiyat“atamasi ham ishlatiladi va ular bir xil ma’noni anglatadi.industrial sivilizatsiyaning belgilaridan biri — shaharlarningjuda tez o‘sishi bo‘ldi. bu, birinchidan, qishloq xo‘jaligida texnikaniqo‘llash natijasida bir qism qishloq aholisining ortiqcha kuch bo‘lib,ishsiz qolishi, ularning ish izlab shaharlarga kelishi hisobiga yuzberdi.ikkinchidan, kichik shaharlarda mayda savdogarlar va hunar-mandchilik ishlab chiqarishining pasayib ketishi, shuningdek, trans-portdagi o‘zgarishlar, temiryo‘llar qurilishi, sanoat markazlariningyirik shaharlarga ko‘chishi hisobiga yuz berdi. odamlar ish axtaribva kun ko‘rish uchun turar joylarini …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mustamlakachilik tartiboti"

dunyoda mustamlakachilik tartiboti. mavzu rejasi: 1.g’arbiy yevropa mustamlakachilik davlatlarining vujudga kelishi. 2.mustamlakalar uchun kurash. xix asr oxiri — xx asr boshlarida kapi-talizm taraqqiyotida yangi bosqich — monopolistik kapitalizm deb ataluvchi bosqichqaror topdi. monopolistik kapitalizm — bu kapitalizmning iqtisodiyhayotida monopoliyalar vujudga kelgan, moliya oligarxiyasi shakl-langan, siyosiy hayotda esa ularning jamiyat hayoti ustidan hukm-ronligi o‘rnatilgan bosqichidir.kapitalizmning bu bosqichi erkin kapitalizm bosqichidan quyi-dagi asosiy belgilari bilan ajralib turadi:1. ishlab chiqarish sohasida monopoliyalarning vujudga kel- ganligi.monopoliya — ishlab chiqarish yoki savdoning bir sohasidayakka hukmronlikni egallab olgan ulkan korxona yoki shundaykorxonalar birla...

This file contains 5 pages in PDF format (373.3 KB). To download "mustamlakachilik tartiboti", click the Telegram button on the left.

Tags: mustamlakachilik tartiboti PDF 5 pages Free download Telegram