monopolistik faoliyat va uning turlari

DOCX 10 pages 45.7 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 45.7 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

8-mavzu. monopolistik faoliyat va uning turlari reja: 1. monopolistik faoliyat va uning turlari 2. faoliyatni huquqiy tartibga solish. 3. tabiiy monopoliyalar monopoliya atamasining kelib chiqishi bozorga oid tushunchalardan (yaʼni, yunoncha „monoc“ — yagona, bitta va „poleo“ — sotaman) tarkib topsada, uning iqtisodiy asoslari aslida ishlab chiqarishga borib taqaladi. monopoliya — monopol yuqori narxlarni oʻrnatish hamda monopol yuqori foyda olish maqsadida tarmoqlar, bozorlar va yaxlit makroiqtisodiyot ustidan hukmronlikni amalga oshiruvchi yirik korxonalarning birlashmalari. monopoliya (yunoncha mono — tanho, poleo — sotaman) — iqtisodiyotning bir sohasida tanho hukmronlik; bozorni tashkil etish shakli. bunday bozorlarda yagona sotuvchi oʻz tovari bilan fa-oliyat koʻrsatadi, boshqa tarmoqlarda bunday tovarning oʻrinbosari boʻlmaydi. m. ishlab chiqarish vositalari, ish kuchi va yaratilgan mahsulotlar asosiy qismining ozchilik korxonalar, sohibkor shaxslar yoki davlat qoʻlida toʻplanishi natijasida paydo boʻladi. m. koʻrinishlari qadimdan mavjud. noyob mahsulot yetishtiriladigan yerlar, konlar, suv havzalari, oʻrmonlar va boshqa tabiiy manbalar ozchilik qoʻlida toʻplanib, egalariga monopol mavqe bergan, …

2 / 10

ini namoyon etadi. monopoliyaning 6 turi mavjud bo'lib ular: 1.tabiy monopoliya 2.legal monopoliya 3.sun'iy monopoliya 4.aligopoliya 5.monopsoniya 6.sof monopoliya. monopsoniya — tarmoqdagi ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchilar soni juda koʻp boʻlib, ular tovar yoki xizmatlarining yagona isteʼmolchisi yoki xaridori mavjud boʻlgan sharoitdagi yakkahukmronlik holati hisoblanadi. bunga asakadagi avtomobil zavodi yaqqol misol boʻla oladi. mazkur yirik korxona mamlakatimizdagi yengil avtomobillarni ishlab chiqarishda zarur boʻlgan koʻplab ehtiyot va butlovchi qismlarni ularning nisbatan mayda ishlab chiqaruvchilaridan sotib olishda yakkahukmronlik mavqeiga ega. monopsoniya (mono... va yun. opsonia — sotib olmoq) — bozor holati, bozorda xaridorning hukmron mavqega ega boʻlishi. m.da bir nechta sotuvchilar va bir yirik xaridor ishtirok etadi. bozorda xaridor oʻz hukmini oʻtkazib, yetakchi mavqeni egallaydi, xarid hajmini kamaytirib, ishlab chiqaruvchilarni narxni pasaytirishga majbur etadi. aksariyat resurelar bozorida paydo boʻladi (ishlab chiqaruvchi yutugʻi xaridor-isteʼmolchiga oʻtadi). resurslarni davlat qatʼiy narxlarda xarid etganda, davlat buyurtmalarida ham m. vujudga keladi. mas, davlat avianosets, kosmikraketa obʼyektlari kabi qimmat …

3 / 10

nidan tartibga solinadi. tabiiy monopoliya tarkibi turli mamlakatlarda turlicha. keyingi yillarda koʻpchilik mamlakatlarda tabiiy monopoliyalar doirasini qisqarib borishi kuzatilmoqda. oʻzbekistonda tabiiy monopoliya sohalari xalqaro amaliyotga nisbatan birmuncha kengroq. ularning shakllanishi oʻtish davrida iqtisodiyotni qayta qurish va boshqarish boʻyicha yuzaga kelgan tuzilmalar bilan bogʻliq. oʻzbekiston respublikasining "tabiiy monopoliyalar toʻgʻrisida"gi (1997-yil 25 aprel; yangi tahrirda 1999-yil 19 avgust) qonuniga muvofiq oʻzbekistonda quyidagi sohalarda tabiiy monopoliya subʼyektlarining faoliyati davlat tomonidan tartibga solinadi: neft, neft va gaz kondensata, tabiiy gaz va kumir qazib chikarish, neft, neft mahsulotlari va gazni quvurlar orqali tashish, elektr va issiklik energiyasini ishlab chiqarish. va uzatish, t.yillarda yuk va yoʻlovchilar tashish, umumiy erkin foydalaniladigan elektr va pochta aloqasi xizmatlari, suv quvurlari va kanalizatsiya xizmatlari. portlar va aeroportlar kursatadigan xizmatlar ham tabiiy monopoliyalar tizimiga kiritilgan. legal monopoliya – o’zining mahsulotiga egalik qilish va sotish huquqini olgan monopoliya. ko’pgina hollarda davlat fan va texnikadagi ishlarni rag’batlantirish uchun ongli ravishda kashfiyot egalariga monopol …

4 / 10

chiqarishning eng yuksak darajadagi texnologiyasiga erishib, qolgan raqiblarini bu darajaga chiqishiga imkon bermaydi; - ishlab chiqarish miqyosi samarasidan unumliroq foydalanish imkonini beruvshi nisbatan yirik hajmdagi kapitalni qo’llaydi; - o’z faoliyatini yuqori darajada reklama qilish orqali boshqa raqobatshilarni bozordan siqib chiqarishga harakat qiladi. sun’iy monopoliyalar kartelь, sindikat, trest, konsortsium, kontsern kabi aniq shakllarda namoyon bo’ladi. kartelь – bitta sanoat tarmog’idagi bir nesha korxonalarning uyushmasi bo’lib, uning ishtirokshilari ishlab chiqarish vositalari va mahsulotlariga o’z mulkiy egaligini saqlab qoladi, yaratilgan mahsulotlarni sotish esa kvota, ya’ni mahsulot ishlab chiqarish umumiy hajmidagi har bir ishtirokshining ulushi, sotish narxlari, bozorlarning bo’lib olinishi va h.k. bo’yisha kelishuv asosida amalga oshiriladi. sindikat – bir turdagi mahsulot ishlab chiqaruvchi bir nesha korxonalarning birlashmasi. bunda ishlab chiqarish vositalariga mulkshilik birlashma ishtirokshilarining o’zida saqlanib qolgani holda, ular tomonilan ishlab shiqarilgan mahsulot maxsus tashkil etilgan yagona sotish tashkiloti orqali amalga oshiriladi. trest – ishlab chiqarish vositalari va tayyor mahsulotga birgalikdagi mulkiy egalikni …

5 / 10

oliyaviy nazorat olib boradi. hozirda sun’iy monopoliyalarning sanab o’tilgan shakllari orasida kontsernlar keng tarqalgan. monopoliyaning iqtisodiy taraqqiyotga ta’sir qiluvshi ijobiy va salbiy tomoni mavjud. uning ijobiy tomoni asosan quyidagi ikkita jihat orqali namoyon bo’ladi: 1) monopoliya ma’lum tarmoqlarda nisbatan samarali amal qiladi va xarajatlarning tejalishiga olib keladi; 2) monopolist bo’lmagan, mayda, raqobatlashuvshi soha korxonalariga nisbatan monopolistik korxonalarda ishlab chiqarishga ilmiy-texnika taraqqiyoti yutuqlarini joriy etish uchun ko’proq rag’bat va imkoniyat mavjud bo’ladi. monopoliyaning salbiy tomoni sifatida quyidagi jixatlarni ko’rsatish mumkin: 1) resurslarning oqilona taqsimlanmasligi; 2) daromadlardagi tengsizlikning kushayishi; 3) iqtisodiy turg’unlik va fan-texnika taraqqiyotining sekinlashuvi; 4) iqtisodiyotda demokratik harakatlarning to’sib qo’yilishi. oligopoliya — tarmoqdagi bir necha yirik ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narx va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi hukmronlik holatidir. oligopoliya (oligo... va yun. poleo — sotaman) — bozorni tashkil etish shakllaridan biri hisoblanadi. guruh monopoliyasi, ya'ni oz sonli yirik korxona (firma)larning bozorda yoki bironbir xoʻjalik soxasida hukmronligi tushuniladi. o. uchun bozorda …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "monopolistik faoliyat va uning turlari"

8-mavzu. monopolistik faoliyat va uning turlari reja: 1. monopolistik faoliyat va uning turlari 2. faoliyatni huquqiy tartibga solish. 3. tabiiy monopoliyalar monopoliya atamasining kelib chiqishi bozorga oid tushunchalardan (yaʼni, yunoncha „monoc“ — yagona, bitta va „poleo“ — sotaman) tarkib topsada, uning iqtisodiy asoslari aslida ishlab chiqarishga borib taqaladi. monopoliya — monopol yuqori narxlarni oʻrnatish hamda monopol yuqori foyda olish maqsadida tarmoqlar, bozorlar va yaxlit makroiqtisodiyot ustidan hukmronlikni amalga oshiruvchi yirik korxonalarning birlashmalari. monopoliya (yunoncha mono — tanho, poleo — sotaman) — iqtisodiyotning bir sohasida tanho hukmronlik; bozorni tashkil etish shakli. bunday bozorlarda yagona sotuvchi oʻz tovari bilan fa-oliyat koʻrsatadi, boshqa tarmo...

This file contains 10 pages in DOCX format (45.7 KB). To download "monopolistik faoliyat va uning turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: monopolistik faoliyat va uning … DOCX 10 pages Free download Telegram