iqtisodiy ko’rsatkichlarni bashoratlashda ekonometrik modellardan foydalanish

DOCX 13 pages 111.7 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 111.7 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

5-mavzu. iqtisodiy ko’rsatkichlarni bashoratlashda ekonometrik modellardan foydalanish reja: 5.1. ijtimoiy-iqtisodiy bashoratlashning umumiy tushunchalari va ob’ektlari. 5.2. bashoratlash usullari va ularning turlari. 5.3. ekonometrik tenglamalar tizimi yordamida bashoratlash uslubiyoti. 5.1. ijtimoiy-iqtisodiy bashoratlashning umumiy tushunchalari va ob’ektlari bashorat - bu ehtimol yo’nalishlar, ob’ektlar va hodisalarning rivojlanishi natijalari. prognozlash - bu ob’ektni rivojlantirish istiqbolini belgilab beradigan maxsus ilmiy tadqiqotlardir. prognozlash nima bo’lishi mumkinligini ko’rsatib beradi; rejalashtirish - bo’lishi shart degan ma’noni bildiradi. bashoratlash sohalari juda keng: geografik, geologik, ekologik, iqtisodiy, sotsial, tashqi-siyosiy, yuridik va h.k. iqtisodiy bashoratlash - bu iqtisodiy qonunlarga ilmiy yondoshgan holda iqtisodiy tizimlarni prognozlarini tuzish jarayonidir. iqtisodiy prognozlash – bu, iqtisodiy jarayonlarni bilishning ilmiy usullari hamda prognozlashning barcha usul va yo’llari yig’indisini qo’llash orqali iqtisodiy prognozlarni ishlab chiqishidir (5.1.-rasm). 5.1.-rasm. prognozlarning turlari[footnoteref:1] [1: john e. hanke, arthur g. reitsch, dean w. wechern. business forecasting. seventh edition. 2010 by pearson education, inc.p. 45 ] iqtisodiy prognozlashning nazariy muhim muammolaridan biri prognozlar …

2 / 13

agilarga ajratiladi. prognozlar funktsional belgisiga qarab ikkiga - normativ va izlanuvchi prognozlarga bo’linadi. izlanuvchi prognozlar: izlanayotgan ob’ektlarning kelajakdagi rivojlanish darajasiga asoslangan bo’lib, bu darajalarni qo’llash sharoitlaridan cheklashadi. uning vazifasi o’rganilayotgan ob’ekt bor tendentsiyalar saqlangan holda qanday rivojlanishini o’rganishdir. normativ (me’yoriy) prognozlar: izlanuvchi prognozlaridan farqli o’laroq oldin qo’yilgan maqsadlar bazasida ishlab chiqiladi. uning vazifasi maqsad qilib olinayotgan ob’ektning kelajakdagi holatini prognozlash yo’li va erishish vaqtini aniqlashdir. izlanuvchi prognozlar ob’ektning oldingiga nisbatan kelajakdagi holatini aniqlashdan qaytayotgan bir vaqtda, normativ prognoz teskari tartibda amalga oshiriladi, ya’ni kelajakdagi holatini qo’yilgan maqsadining tendentsiyalari va uni qo’llash tartibida amalga oshiriladi. prognozlar turlanishi prognozlash yo’llari bilan uzviy bog’liq. bir - birini to’ldiruvchi uch xil prognozlash usullari mavjud. usul – bu, o’rganish yo’llari va usullarini tanlash hamda shu tarmoqdagi haqiqat ko’rinishlarini umumiylashtirishdir. iqtisodiy prognozlashning usuli har bir tarmoqda bo’lganidek izlanayotgan ob’ektlarga qarashli, o’rganilayotgan omil va ko’rinishlar asosiga kirish mumkin bo’lgan dialektik usuldir. u umumiy ilmiy usullar va izlanishiga …

3 / 13

um jarayonlarning holati haqidagi ishonchli fikrni bildiradi. oldindan ko’ra bilish - tizimni rivojlantirishning qonuniyatlariga asosla ngan, haqiqatni, oldindan aks ettirishdir. bu narsa tizimning kelgusidagi holati haqida ma’lum xulosa chiqarish imkonini beradi. istiqbollash (bashorat) - bu ehtimol yo’nalishlar, ob’ektlar va hodisalarning rivojlanishi natijalari. prognozlash - bu ob’ektni rivojlantirish istiqbolini belgilab beradigan maxsus ilmiy tadqiqotlardir. rejalashtirish - bu aniq belgilangan maqsad, uni amalga oshirishning yo’llari va tadbirlari, belgilangan xom ashyolar bilan ajralib turadi. reja - yakka yagona, ijrosi majbur bo’lgan direktiv hujjatdir.shunday qilib rejalashtirish, prognozlash, oldindan aytib berish, oldindan ko’ra bilish - kelajakni baholashning ishonchlilik darajasiga qarab biri biridan farq qiladi. avvalo iqtisodiy tizimni rivojlanishini maqsadi aniqlanadi. quyidagi maqsadga kelajakda bo’lishi mumkin holatlari o’rganilib prognoz qilinadi. eng samarali tanlangan rivojlanish variantlari, kompleks dasturlarni tuzilishiga informatsion baza sifatida qo’llanib, prognoz qilingan holatga tizim erishish uchun, qanday tadbirlar amalga oshirilishi kerakligini dastur ko’rinishida to’zib olinadi. istiqbollash jarayoni ob’ektni tahlilidan boshlanadi. bu tahlil ob’ektni tanlash, …

4 / 13

n. xt = (x1, x2,...,xm)t st = (s1, s2,…, sk)t yt = (y1, y2,...,yn)t tizimni chiqish holati kirish parametrlari va tizimni ichki holati bilan quyidagicha bog’langan: yt = f (xt, st) bu yondoshuv ekonometrik modellashtirishda qo’llaniladi. 4. har bir murakkab tizimni elementlarga bo’lish mumkin. masalan: iqtisodiyot elementlari bu tarmoqlar, korxonalar elementlari - bo’limlar va h.k. tizimni elementlari ierarxiya tamoyillariga bo’ysunadi. 5.2. bashoratlash usullari va ularning turlari bashoratlashtirish masshtabiga ko’ra makroiqtisodiy va mikroiqtisodiy bashoratlarga ajratiladi. tuzilish intervali bo’yicha operativ, qisqa muddatli va uzoq muddatli bo’lishi mumkin. qisqa muddatli bashoratda faqat miqdoriy o’zgarishlar e’tiborga olinadi. uzoq muddatli bashorat ham miqdoriy, ham sifat o’zgarishlarga asoslangan bo’lib, o’z o’rnida o’rta muddatli va uzoq muddatli bo’lishi mumkin. bashoratlash yo’nalishlariga ko’ra izlanishli va normativ bo’lishi mumkin. izlanishli bashorat – agar hozirgi tendentsiyalar saqlanib qolsa iqtisodiy tizim qanday rivojlanadi?, degan savolga javob beradi. boshqa so’z bilan aytganda tizimga ta’sir etuvchi omillar o’zgarmasa, u qanday holatga kelishi mumkin? …

5 / 13

2) ekspertlar bilan so’rov o’tkazish; 3) so’rov natijalarini qayta ishlash. ekspertlarning o’zlari ikkinchi bosqichda qatnashadilar. tayyorgarlik ishi uch qismdan iborat: 1) savol shakli va mazmunini belgilash. 2) savollarni tuzish. 3) ekspertlarni shaxsan tanlash va jalb etish. so’rov shakllari: intervyu olish, muloqot, yig’ilish, g’oyalarni tanlash, o’yinlar o’tkazish, anketa tuzish va delfi usuli. so’roqlar individual yoki guruhlarda, yuzma-yuz va sirtdan o’tkazish mumkin. anketa va intervyularda savolni tanlash qiyin. savollar ochiq yoki yopiq yoki bir necha shaklda bo’lishi mumkin. ochik javoblar sifatli yoki erkin holda sonli ifodalar bo’ladi. yopiq savolga javoblar: «ha», «yo’q», «bilmayman» singari bo’ladi. ko’p savollar bo’lganda zarur javob chiziladi. ekspertlar guruhini tuzish. avvalambor ekspertlarni tanlash, ularning malakalariga e’tibor berish va keyinchalik guruhlar tuzish zarur. kerakli belgilardan ekspertning ishchanligi, mahorati, o’rganilayotgan sohaning mutaxassisi bo’lishi zarur. buning uchun ko’p mutaxassislarga savol berilib, u yoki bu sohada kim ekspert ekanligini so’rash mumkin. keyinchalik eng ko’p ovoz olgan ekspertni guruhga kiritish lozim: . ishbilarmonlik …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy ko’rsatkichlarni bashoratlashda ekonometrik modellardan foydalanish"

5-mavzu. iqtisodiy ko’rsatkichlarni bashoratlashda ekonometrik modellardan foydalanish reja: 5.1. ijtimoiy-iqtisodiy bashoratlashning umumiy tushunchalari va ob’ektlari. 5.2. bashoratlash usullari va ularning turlari. 5.3. ekonometrik tenglamalar tizimi yordamida bashoratlash uslubiyoti. 5.1. ijtimoiy-iqtisodiy bashoratlashning umumiy tushunchalari va ob’ektlari bashorat - bu ehtimol yo’nalishlar, ob’ektlar va hodisalarning rivojlanishi natijalari. prognozlash - bu ob’ektni rivojlantirish istiqbolini belgilab beradigan maxsus ilmiy tadqiqotlardir. prognozlash nima bo’lishi mumkinligini ko’rsatib beradi; rejalashtirish - bo’lishi shart degan ma’noni bildiradi. bashoratlash sohalari juda keng: geografik, geologik, ekologik, iqtisodiy, sotsial, tashqi-siyosiy, yuridik va h.k. iqtisodiy bashor...

This file contains 13 pages in DOCX format (111.7 KB). To download "iqtisodiy ko’rsatkichlarni bashoratlashda ekonometrik modellardan foydalanish", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy ko’rsatkichlarni bash… DOCX 13 pages Free download Telegram