o‘zbekiston tarixini davrlashtirish masalalari

DOCX 9 pages 51.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 51.0 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

2- mavzu : o‘zbеkiston tarixini davrlashtirish masalalari reja 1. tarixni o‘rganishda davrlashtirishning ahamiyati. 2. davrlashtirish masalalarining o‘rganilish tarixi. 3. eng qadimgi davr, qadimgi davr, o‘rta asrlar, yangi davr va eng yangi davrning xronologik davrlari. 4. tarixiy, gеologik, arxеologik, sivilizatsiyaviy davrlashtirishning o‘ziga xosligi. 5. sivilizatsiya tushunchasi. o‘zbеkiston qadimgi sivilizatsiya va madaniyat bеshigi o‘zbekistonning qadimgi va o‘rta asrlar tarixini davrlashtirish. jahon tarixini davrlashtirish to‘g‘risidagi nazariyalar. o‘rta osiyo xalqlarining tarixiy taqdiri qadimgi davrlardan boshlab bir–biriga uzviy bog‘langan bo‘lib, o‘zbekiston tarixi mintaqa va jahon tarixining ajralmas qismidir. so‘nggi yillarda o‘rta osiyoning turli hududlarida arxeologiya, antropologiya, tarixiy etnografiya, epigrafika va numizmatikaga oid kashfiyotlar tufayli tarixni xolisona yoritishga xizmat qiladigan muhim ma’lumotlar to‘plandi. ular o‘lka tarixining qadimgi bosqichlaridagi iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy–siyosiy jarayonlari haqida yanada to‘laroq tasavvurlar hosil qilish imkonini beradi. yangi ilmiy ma’lumotlar eng qadimgi xo‘jaliklar va mehnat qurollari, xo‘jalikning ishlab chiqaruvchi shakllariga o‘tilishi, ishlab chiqarishda metallning ishlatila boshlanishi, ayirboshlash va savdo–sotiq, ilk shaharlar va …

2 / 9

lan birga jahon tarixshunosligida tarixiy davrlashtirish masalasiga doir to‘plangan tajriba, uning ijobiy va salbiy tomonlari deyarli tahlil qilinmadi. ayniqsa, o‘tgan asrning 90–yillarida, tarixiy ildizlarni bilishga tabiiy intilishdan kelib chiqqan ayrim mualliflarning kitoblarida tarixni davrlashtirish orqali ta’riflash mezoni unutildi. mustaqillik yillarida haqqoniy tarixni yaratish borasida olib borilgan tadqiqotlar tufayli sobiq sovet davri tarixshunosligida ustunlik qilgan markscha nazariyaga tayangan jamiyatni ijtimoiy–iqtisodiy belgilarga ko‘ra, tarixni davrlashtirish inkor etildi. ma’lumki, markscha g‘oyalariga asoslangan jahon tarixini tizimli anglash yondashuvi xix─xx asrlar tarix fani taraqqiyotiga kuchli ta’sir qildi. bu g‘oya turli xalqlarning bir hil, umumiy qonuniyatlar ta’siridagi tobora o‘sib boradigan rivojlanishi nazariyasidan kelib chiqqan. insoniyat tarixi markscha qarashlarida yuksalgan ijtimoiy–iqtisodiy formatsiyalarning tadrijiy almashuvi sifatida bayon etildi. mazkur g‘oya, ko‘p jihatdan yevropa mamlakatlari tarixiga mos keladi. misol uchun, quldorlik tuzumi qadimgi yunoniston va rimda, feodalizm – fransiyada, kapitalizm – angliyada klassik tarzda namoyon bo‘ldi. biroq, sovet davri tarixshunosligida, bu nazariya jahonning turli mintaqalarida o‘z xususiyatlariga va rivojlanish …

3 / 9

arix” kitobini yozishda, tarixiy, geografik va etnografiya materiallaridan keng foydalangan. gerodot 10 yil davomida old osiyo, misr, ossuriya, bobil, eron va qora dengizningg shimoliy sohillariga sayohat qilib ko‘pdan–ko‘p tarixiy ma’lumotlar to‘plagan. yunon–rim tarixchilari va faylasuflari tarixiy voqealar va dalillarni tizimli bayon etish uslubini yaratdilar. qadimgi rim faylasufi va shoiri lukresiy kar (mil.avv.99─55 yillar) insoniyat tarixini ilk bor uch davrga ajratdi – bu tosh, mis va temir davrlardir. xv─xvi asrlarda italiyada medium aevum, ya’ni “o‘rta asrlar” atamasi paydo bo‘lib, xvii─xviii asrlar tarixshunosligida “qadimgi dunyo”, “o‘rta asrlar ” va “yangi davr” tarixi tushunchalari o‘rin topdi. mazkur davr tarixchilari qadimgi –antik davri tarixini madaniy yuksalish sifatida ta’rifladilar. shuningdek tarixni “qadimgi dunyo”, “o‘rta asrlar” va “yangi davr”ga ajratib o‘rganish, muayyan ma’noga ega emas, bu davrlashtirish tarixiy materiallarning farqlanishini aks ettiradi xolos, degan g‘oya ilgari surildi. xviii asrda shotland olimi a.fergyuson jahon tarixini “yovvoyilik”, “varvarlik” va “sivilizatsiya” bosqichlariga ajratdi. rimlik lukresiy kar g‘oyasi izidan borgan …

4 / 9

ab chiqaruvchi xo‘jaliklar – dehqonchilik va chorvachilikning taraqqiy etishi, temirni kashf qilishini – davrlashtirishning yuqori nuqtasi sifatida e’tirof etildi. morgan ibtidoiy jamoa tuzumi asosini urug‘ tashkil etgan, u matriarxat va patriarxat davrlaridan iborat bo‘lgan, ibtidoiy jamiyat iqtisodiyotni jamoatchilik mulkchiligiga tayangan va bu holat (jamoatchilik tamoyillari) insonning ijtimoiy hayoti tomonlarini belgilab bergan degan fikr–xulosalarni o‘rtaga tashlagan. tadqiqotchi urug‘chilik jamoasi davrida umumiy turmush tarzi, mehnat qurollari va xo‘jaligi hamda umumiy manfaatlar jihatdan odamlar guruhlarining birlashgani haqidagi qarashlarni birinchi bor fanga kiritgan. xix asrda insoniyat tarixini har tomonlama rivojlangan ijtimoiy va madaniy komplekslar (majmualar) – sivilizatsiyalar belgilab berishi to‘g‘risida konsepsiya shakllangan. shuningdek, turli mintaqalardagi jamiyatlar taraqqiyotiga geografik muhitning ta’siri, tabiat sharoitining xilma–xilligi tufayli inson madaniyati umumiy tarixiy qonuniyat asosida taraqqiy topmagani kabi g‘oyalar paydo bo‘ldi. sobiq sovet davri tarixshunosligida umumjahon–tarixiy jarayonlarning biryoqlama rivojlanishi tan olinib, madaniy–tarixiy konsepsiya, sivilizatsiya yondashuvidan foydalanishga markscha nazariya to‘siq bo‘lib turdi. bu nazariya mazmunida ijtimoiy sinflarning vujudga kelishi, hukmron …

5 / 9

amda ishlab chiqarish texnikasi izchil o‘zgarishiga asoslangan qadimgi tarixning davrlarga bo‘linishi va sanasi tizimidan, ya’ni arxeologik davrlashtirishdan foydalanish keng qo‘llaniladi. umumiy ko‘rinishda bular tosh davri (paleolit, mezolit, neolit), mistosh davri (eneolit), bronza asri va temir davridir. arxeologik davrlashtirish yer tarixining geologik davrlari bilan solishtirgan holda, pleystotsen─muzlik davri arafasi va muzlik davri, golotsen─muzlik chekinishidan so‘ng davrlar ajratilib, ular qadimgi sharqda mil. avv. iv ming yilikka qadar ibtidoiy jamiyat tarixiga to‘g‘ri keladi. sovet davrida l.g.morgan davrlashtirish tizimi rad etildi deb e’lon qilingan bo‘lsa–da, uning ko‘p jihatlaridan foydalanildi. ibtidoiy tarixining ilk bosqichi “ibtidoiy to‘da”, ikkinchi bosqichi – “ibtidoiy urug‘ jamoasi” va so‘nggi bosqichi – “harbiy demokratiya” davri deb atash rasm bo‘ldi (s.p.tolstov, m.o.kosven, a.m.xazanov va boshq.). o‘rta osiyo qadimgi tarixini davrlashtirish shartli ravishda quyidagicha namoyon bo‘ladi: энг қадимги давр (мил.авв.) ибтидоий тўда матриархат уруғчилик жамоаси илк палеолит 1 млн. – 100 минг йил сўнги палеолит 40-12 минг йил патриархат мезолит 12-7 минг йил …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbekiston tarixini davrlashtirish masalalari"

2- mavzu : o‘zbеkiston tarixini davrlashtirish masalalari reja 1. tarixni o‘rganishda davrlashtirishning ahamiyati. 2. davrlashtirish masalalarining o‘rganilish tarixi. 3. eng qadimgi davr, qadimgi davr, o‘rta asrlar, yangi davr va eng yangi davrning xronologik davrlari. 4. tarixiy, gеologik, arxеologik, sivilizatsiyaviy davrlashtirishning o‘ziga xosligi. 5. sivilizatsiya tushunchasi. o‘zbеkiston qadimgi sivilizatsiya va madaniyat bеshigi o‘zbekistonning qadimgi va o‘rta asrlar tarixini davrlashtirish. jahon tarixini davrlashtirish to‘g‘risidagi nazariyalar. o‘rta osiyo xalqlarining tarixiy taqdiri qadimgi davrlardan boshlab bir–biriga uzviy bog‘langan bo‘lib, o‘zbekiston tarixi mintaqa va jahon tarixining ajralmas qismidir. so‘nggi yillarda o‘rta osiyoning turli hududlarida arxeologiya, a...

This file contains 9 pages in DOCX format (51.0 KB). To download "o‘zbekiston tarixini davrlashtirish masalalari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbekiston tarixini davrlashti… DOCX 9 pages Free download Telegram