folklor – xalıq aynası. naqıl-maqal. jumbaq hám jańıltpashlar

DOCX 14 pages 49.0 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 49.0 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

tema.folklor – xalıq aynası. naqıl-maqal. jumbaq hám jańıltpashlar. folklor degen atamaniń ózi xalıqtıń kórkem dóretpesi degen túsinikti ańlatip, oniń xaliqliǵiniń belgisin kórsetip turadi. bul ilim payda bolmastan aldin erte dáwirlerde biziń xalqimiz yaǵniy qaraqalpaq xalqi óziniń awizeki dóretpeleri esaplanǵan dástanlarina, qissa-erteklerine, naqil- maqallarina, jumbaqlarina, qosiqlarina, aytislarina, ańiz-ápsanalarina iye bolǵan. qaraqalpaq xalqinda awizeki dóretpelerden basqa jazba esteliklerde payda boldi. fol`klorliq dóretpeler soniń ishinde qaraqalpaq fol`klori jazba ádebiyat penen salistirǵanda ózine tán ózgeshelikler menen ayrilip turadi. máselen, fol`klorǵa tán eń tiykarǵi ózgesheliklerdiń biri-bul fol`tklorliq shiǵarmalardiń kópshilik jaǵdayda awizsha dóretilip, awizsha atqariliwi hám xaliq arasinda awizsha taraliwi bolip tabiladi. ayirim waqitlari fol`klorliq dóretpeler jazba túrde de tarqaliwi múmkin. buǵan misal retinde kóbinese liro-epikaliq dástanlar « ǵárip-ashiq», «sayatxan-hamra», «yusip-zliyxa» h.t.b. aytip ótiwimizge boladi. biz kóbinese fol`klorliq dóretpelerdi jámáát tárepinen dóretilgen, atadan balaǵa miyras bolǵan awizdan-awizǵa ótiwshi shiǵarmalar dep túsinemiz. biraq bazi bir payitlari bul qandayda bir avtor tárepinen dóretilgen, xaliq awizeki dóretpesine aylanip ketiwi …

2 / 14

osiklar ogada bay xalik namalari tiykarinda kobiz, duutar jardeminde atkariladi. fol`klordin baska janrlarinin xar kaysisinin aytiliu , atkariliu usillari , dasturleri bar. bulardin xammesi fol`klordi adebiyattan ayirip turadi. bizin xalkimiz arasinda aytilip jurgen xalik kosiklari , dastanlari alpis beske jakin baksi namalari xam kiriktan aslam jirau namalari menen atkariladi usinday bir-birin takrarlamaytugin xalik namalari oz atlari menen ataladi. maselen, siyperde, karajorga, dembermes, adinnan, bozatau, muxalles, ala kayis, ariuxan, bes perde, jeti asirim, aygalay, dagalinnen, daglari, dardinnen, ilme sultan, nar iydirgen, saykali nalish, tarlan, yagli baxar, teke nalish , yara yandim, kara dali, xosh ades, x.t.b degen belgili xalik baksi namalari namalari menen birge , «ayga shap», «at shabar», «bara kel», «jark eter», «jortiuli» , «ziban», «koz aydin» «miyan kol», «nogayli», «uzin bel» «saykal», «yabbar», «sibay» , «tolgau» x.t.b jiraw namalari bar adebiy shigarmalar bir varianta bolsa fol`klor shigarmalari bir neshe varianta ushirasadi.auiz oǵada bay bolǵan qaraqalpaq folklorı bir neshe ásirler …

3 / 14

qız» eposında sırt el basqınshılarına birgelikte gúresken xalıq qorǵawshıları – batır qızlar hám óz watanın súyiwshi erjúrek jigitler haqqında sóz etiledi. bunday epos basqa hesh bir xalıqta ushıraspaydı. yumor hám satira elementleri qaraqalpaq folklorınıń kópshilik janrlarında, mısalı anekdotta kózge taslanadı. yaki kúlkili dialog formasındaǵı qosıqlarda (aytıs, yaki juwaplarda). aytıslar sóz jarıslarında, kóbinese jas jigitler hám qızlar ortasında atqarıladı. juwap – sóz jarısına túsiwshilerdiń qısqa, anıq, obrazlı hám uyqasıqlı túrdegi sorawlardı bere alıw hám de albıramastan, sheshenlik penen tez juwap beriw qábiletine qurılǵan. ol muzıkasız, biraq ózgeshe tolqında (rechitativ tárizde), ritmikalıq qubılıwlar menen atqarıladı. sonday-aq burınları xalıq shayırları arasında aytıslar ótkerilgeni de málim. grammatika: kómekshi sózler joba: 1. tirkewishler. 2. dánekerler. 3. janapaylar. tayanısh sózler-tirkewish, tirkewishtiń túrleri, dáneker, dizbeklewshi hám baǵındırıwshı dánekerler, janapay, janapaylardıń túrleri, hár tárep sózler, tańlaq eliklewishler. kómekshi sózler óziniń tiykarǵı mánisinen ayırılıp kómekshilik xızmetke ótken sóz shaqaplarınıń bir túri. olardıń ózine tán leksikalıq belgileri bolmaydı. kómekshi sózler …

4 / 14

kshilik mánide de, dara sóz mánisinde de qollanıla aladı. 3) feyil tirkewishler. buǵan feyillik mániden tirkewishlik mánige ótken sózler kiredı baslap, boylap, jaǵalap, qarap, qaramastan, qaraǵanda hám t.b. bul sózler de retinde kómekshilik mánide de, dara sóz mánisinde de qollanıla aladı. qaraqalpaq tilindegi tirkewishlerdiń ayırımlarınıń ataw sepligindegi, geybirewleriniń barıs, bir qatarlarınıń tabıs, al basqa toparlarınıń shıǵıs sepligindegi atawısh hám atawıshlıq xızmette qollanılatuǵın sózler menen dizbeklesip, olardı basqarıp keliwine qaray olar tórt toparǵa bólinedi. 1. ataw sepligindegi sózlerdi (ayırımları iyelik sepligindegi almasıqlardı) basqarıp keletuǵın tirkewishler. tirkewishlerdiń bir qatarları ataw sepligindegi atawısh yamasa atawıshlıq xızmette qollanılatuǵın sózler menen dizbeklesip, olardı basqarıp keledi. olardıń eń baslıları mınalar: menen (penen, benen) haqqında, jóninde, tuwralı, jayında (jaylı), arqalı, ushın, sayın, boyınsha, kibi, yańlı, sıyaqlı, tárizli, taqılette, qurlı, quraqım, shelli, sebepli, qálpinde, túrde, ráwishte, retinde, sıpatında, qáddinde hám t.b. mısalı: jol menen birewler kiyatır. 2. barıs sepligindegi sózlerdi basqarıp keletuǵın tirkewishler. geypara tirkewishler barıs sepligindegi sózlerdi …

5 / 14

ilik qatnasta jumsalatuǵın tirkewishler tómendegiler: beri, berman, beter, baslap, burın, ilgeri, aldın, keyin, soń, góre, basqa, ózge, tısqarı, aslam, artıq hám t.b. mısalı: yusip oqıtıwshılıq xızmette eki jıldan berli isleydi. dánekerler. sóz benen sózdiń, sóz toparlarınıń, sonday-aq gáptiń birgelikli aǵzaları menen qospa gáptiń quramındaǵı jay gáplerdiń araların baylanıstırıw ushın qollanılatuǵın sóz shaqaplarınıń bir túri bolıp tabıladı. dánekerler basqa kómekshi sózler sıyaqlı shıǵısı jaǵınan mánilik sózler bolǵan. olar ózgermeytuǵın morfologiyalıq kategoriya bolıp sóz ózgertiwshi hám sóz jasawshı affikslerdi qabıl etpey, turaqlı túrde qollanıladı. dánekerler gáptegi sintaksislik xızmetine qaray dizbeklewshi hám baǵındırıwshı bolıp ekige bólinedi[footnoteref:0]. [0: баскаков н.а. каракалпаксий язык. ii., ч. i части речи и словообразование. м., 1952.] dizbeklewshi dánekerler. gáptiń birgelikli aǵzaları menen dizbekli qospa gáptegi sıńarlardıń araların bir-biri menen teń túrde baylanıstıradı hám olardaǵı hár túrli mánilik qatnaslardı bildiredi. dizbeklewshi dánekerler ańlatqan mánilik ózgesheliklerine qaray tórt toparǵa bólinedı 1. biriktiriwshi dánekerler. gáptiń birgelikli aǵzaların, dizbekli qospa gáptiń sıńarların óz-ara …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "folklor – xalıq aynası. naqıl-maqal. jumbaq hám jańıltpashlar"

tema.folklor – xalıq aynası. naqıl-maqal. jumbaq hám jańıltpashlar. folklor degen atamaniń ózi xalıqtıń kórkem dóretpesi degen túsinikti ańlatip, oniń xaliqliǵiniń belgisin kórsetip turadi. bul ilim payda bolmastan aldin erte dáwirlerde biziń xalqimiz yaǵniy qaraqalpaq xalqi óziniń awizeki dóretpeleri esaplanǵan dástanlarina, qissa-erteklerine, naqil- maqallarina, jumbaqlarina, qosiqlarina, aytislarina, ańiz-ápsanalarina iye bolǵan. qaraqalpaq xalqinda awizeki dóretpelerden basqa jazba esteliklerde payda boldi. fol`klorliq dóretpeler soniń ishinde qaraqalpaq fol`klori jazba ádebiyat penen salistirǵanda ózine tán ózgeshelikler menen ayrilip turadi. máselen, fol`klorǵa tán eń tiykarǵi ózgesheliklerdiń biri-bul fol`tklorliq shiǵarmalardiń kópshilik jaǵdayda awizsha dóretilip, awizsha atqarili...

This file contains 14 pages in DOCX format (49.0 KB). To download "folklor – xalıq aynası. naqıl-maqal. jumbaq hám jańıltpashlar", click the Telegram button on the left.

Tags: folklor – xalıq aynası. naqıl-m… DOCX 14 pages Free download Telegram