o'lchash nazariyasi asoslari

DOCX 28 pages 503.3 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 503.3 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

10. mavzu:o’lchash nazariyasi asoslari. testlar nazariyasi asoslari. reja: 1. o’lchash haqida tushuncha. 2. o’lchash shkalalari 3. jismoniy tarbiya va sportdagi o‘lchanadigan parametrlar. 4. o’lchash aniqligi fanda o’lchash deganda (keng ma’noda) tadqiq qilinayotgan hodisa yoki obyekt xarakteristikalari, bir tomondan, ularning miqdoriy qiymatlari, ikkinchi tomondan, o‘rtasidagi moslik o‘rnatilish jarayoni tushuniladi. deyarli hammaga uzunlikni yoki jism massasini o’lchash singari oddiy o’lchash turlari yaxshi tanish. biroq, charchash va bilimdonlik darajasini, harakatlar go‘zalligini, texnik mahoratni o‘zlashtirish darajasini qanday o’lchash mumkin (umuman ularni o’lchashning iloji bormi, o‘zi)? bu sifatlar, go‘yoki o‘lchab bo‘lmaydigan kattaliklardek tuyuladi. shu bilan birga, har bir shunday holatlarda «katta - teng - kichik» singari munosabatlarni aniqlash hamda a sportchi b sportchiga nisbatan yaxshiroq texnikaga egaligi, b sportchi texnikasi c sportchi texnikasiga nisbatan yaxshiroqligi va hokazolar to‘g‘risida fikr yuritish imkoniyati mavjudku, axir. shuningdek, «yaxshiroq» yoki «yomonroq» so‘zlari o‘rniga sonlardan foydalanish ham mumkin. masalan, «qoniqarli», «yaxshi» va «a’lo» so‘zlari o‘rniga «3», «4» va «5» raqamlarini …

2 / 28

ish amalga oshiriladi. o’lchash shkalalari soni juda ham ko‘p. bu yerda ulardan sport sohasida eng kerakli bo‘lgan to‘rttasi qisqacha bayon etiladi. atamalar shkalasi. bu shkala mavjud shkalalar orasidagi eng soddasi. unda sonlar o‘rganilayotgan obyektlarning yorlig‘i yoki farq qilish alomati (masalan, futbol jamoasi o‘yinchilarining tartib raqami) rolini bajaradi. atamalar shkalasini tashkil etgan sonlarning o‘rinlarini almashtirishga ruxsat etiladi. bu shkalada «katta yoki kichik» tipidagi munosabatlar qo‘llanilmaydi. atamalar shkalasidan foydalanilganda faqat bir nechta amal (operatsiya)lar bajarilishi mumkin xolos. masalan, unda qo‘llangan sonlarni qo‘shish yoki ayirish miunkin emas, biroq u yoki bu sonni necha marta uchrash chastotasini sanash mumkin. tartib shkalasi. tartib shkalasida egallangan o‘rin rang deb, ushbu shkalaning o‘zi esa rangga oid yoki nometrik shkala deb aytiladi. bunday shkalada xmi tashkil etgan sonlar ranglar bo‘yicha tartibga solingan (ranjirovka qilingan) bo‘ladi, biroq ranglar orasidagi intervallarni aniq o’lchab bo’lmaydi. atamalar shkalasidan farqli o’laroq, tartib shkalasi o‘lchanayotgan obyekt xarakteristikalarining o‘zaro bir-biriga nisbatan tengligi yoki tengsizligini aniqlash …

3 / 28

, bu shkalaning nolinchi nuqtasi ixtiyoriy tanlanadi. bunga misol sifatida kalendar vaqti (turli kalendarlarda yilni sanoq boshi tasodifiy sabablarga ko‘ra belgilangan), harorat, ko‘tarilgan yukning potensial energiyasi, elektr maydon potensiali va boshqalarni keltirish mumkin. masalan, mashq paytida birinchi sportchining tana harorati 39,2°; ikkinchisining harorati 39,5°; uchinchisiniki esa 39,7°; bo’lishi mumkin. intervallar shkalasida o’lchov birliklari (gradus, soniya, kilogramm va boshqalar) belgilangan. o’lchanayotgan obyektning ko‘rsatkichi o’lchov birligiga nisbatan ifodalangan son orqali ifodalanadi. nisbatlar shkalasi. bu shkala intervallar shkalasidan faqatgina nolinchi nuqtasi aniq belgilanganligi bilan farq qiladi. shu tufayli nisbatlar shkalasi o’lchashlar va kuzatishlar natijalariga qayta ishlov berish uchun foydalaniladigan matematik apparatga hech qanday chegaralar qo‘ymaydi. sport amaliyotida nisbatlar shkalasi bo‘yicha masofani, kuchni, tezlikni va boshqa o‘nlab ko‘rsatkichlarni o’lchash amalga oshiriladi. nisbatlar shkalasi va intervallar shkalasi bo‘yicha sanalgan (hisoblangan) sonlar farqi sifatida hosil bo’lgan kattaliklar ham o’lchanadi. chunonchi, kalendar vaqti intervallar shkalasi va vaqt oraliqlari esa nisbatlar shkalasi bo‘yicha hisoblanadi. 2.1 - jadvalda o’lchash …

4 / 28

trlar; • inson organizmi yurak - qon tomir va nafas olish tizimlarining funksional parametrlari; • sport texnikasining biomexanik parametrlari; • tana o‘lchamlarining chiziqli va aylanma parametrlari. ushbu parametrlarni tadqiq qilish va nazorat ostiga olish uchun quyidagi fizik kattaliklarni o’lchashning turli-tuman uslublaridan keng foydalaniladi: • kuch ko‘rsatkichlari (bu - gavda harakati tezligi va yo‘nalishi o‘zgarishlarini vujudga keltiruvchi quyidagi sabablar: o‘zaro itarish, deformatsiya, zarba, otish kuchlari va shu singarilar; • aylanma harakatdagi momentlar va kuch momentlari: lokomotor va gimnastik mashqlarni bajarish jarayonida tebranish, siltash, burilish, aylanish; sport snaryadlariga bosim va hokazolar); • tezlik va tezkorlikka taalluqli kattaliklar (berilgan vaqt oralig‘i davomida sarflanadigan energiya miqdori; • harakatlanish amallarini bajarishda tezlikka erishish, siljish va yo‘nalishni o‘zgartirish tezligi; mashqlarni bajarish jarayonida chiziqli va burchak tezlanish); • vaqtga bog‘liq ko‘rsatkichlar (vaqt oralig‘i va vaqt birligi -momenti, harakat davomliligi, harakat tempi va ritmi); • geometrik kattaliklar (sportchining egallagan vaziyati: berilgan koordinatalar tizimida gavda yoki uning ba’zi qismlarini …

5 / 28

siqlik parametrlari (tana harorati va ma’lum sharoitlarda tana tomonidan chiqariladigan yoki yutib olinadigan issiqlik miqdori bilan aniqlanadigan ko‘rsatkichlar); • radiatsion parametrlar (yadro radiatsiyasi - inson gavdasi va uning alohida elementlari massasini radioizotop usullaridan foydalanib o’lchash va skanirlashni amalga oshirish; yosh sportchilarning suyak yoshini (yoki biologik yoshini) aniqlash; skeletning fotometrik o‘lchamlarini aniqlash va shu singarilar); • elektrik kattaliklar (turli a’zolar: yurak, mushaklar, miya va shu singarilarning biopotensiallari). 4. o’lchash aniqligi hech bir o’lchashni absolut aniq darajada amalga oshirib bo‘lmaydi. o’lchash natijasi xatolikka ega bo‘lishi muqarrar. ushbu xatolikning qiymati o’lchash usuli va o‘lchov asboblarining aniqligiga bog‘liq bo‘lib, mazkur aniqlik qancha yuqori bo‘lsa, xatolik shimcha kam bo‘ladi. o’lchash aniqligiga oddiy misol: millimetrli, ya’ni har bir bo‘limining qiymati 1 mm bo‘lgan oddiy chizg‘ich yordamida uzunlikni 0,01 mm aniqlik bilan o‘lchab bo‘lmaydi. asosiy va qo‘shimcha xatoliklar. asosiy xatolik – bu o’lchash usuli va o‘lchov asboblarining xatoligi bo‘lib, bu xatolik ularni normal qo‘llash sharoitlarida namoyon bo‘ladi. …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'lchash nazariyasi asoslari"

10. mavzu:o’lchash nazariyasi asoslari. testlar nazariyasi asoslari. reja: 1. o’lchash haqida tushuncha. 2. o’lchash shkalalari 3. jismoniy tarbiya va sportdagi o‘lchanadigan parametrlar. 4. o’lchash aniqligi fanda o’lchash deganda (keng ma’noda) tadqiq qilinayotgan hodisa yoki obyekt xarakteristikalari, bir tomondan, ularning miqdoriy qiymatlari, ikkinchi tomondan, o‘rtasidagi moslik o‘rnatilish jarayoni tushuniladi. deyarli hammaga uzunlikni yoki jism massasini o’lchash singari oddiy o’lchash turlari yaxshi tanish. biroq, charchash va bilimdonlik darajasini, harakatlar go‘zalligini, texnik mahoratni o‘zlashtirish darajasini qanday o’lchash mumkin (umuman ularni o’lchashning iloji bormi, o‘zi)? bu sifatlar, go‘yoki o‘lchab bo‘lmaydigan kattaliklardek tuyuladi. shu bilan birga, har bir shu...

This file contains 28 pages in DOCX format (503.3 KB). To download "o'lchash nazariyasi asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: o'lchash nazariyasi asoslari DOCX 28 pages Free download Telegram