identifikatsiya, autentifikatsiya, avtorizatsiya

DOCX 5 pages 22.2 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.2 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

identifikatsiya, autentifikatsiya, avtorizatsiya reja: 1. identifikasiya tushunchasi. 2. autentifikasiya tushunchasi. 3. autentifikasiya usullari kompyuter tizimida ro’yxatga olingan har bir subyekt (foydalanuvchi yoki foydalanuvchi nomidan harakatlanuvchi jarayon) bilan uni bir ma’noda identifikasiyalovchi axborot bog’liq. bu ushbu subyektga nom beruvchi son yoki simvollar satri bo’lishi mumkin. bu axborot subyekt indentifikatori deb yuritiladi. agar foydalanuvchi tarmoqda ro’yxatga olingan indentifikatorga ega bo’lsa u legal (qonuniy), aks holda legal bo’lmagan (noqonuniy) foydalanuvchi hisoblanadi. kompyuter resurslaridan foydalanishdan avval foydalanuvchi kompyuter tizimining identifikasiya va autentifikasiya jarayonidan o’tishi lozim. identifikasiya (identification) - foydalanuvchini uning identifikatori (nomi) bo’yicha aniqlash jarayoni. bu foydalanuvchi tarmoqdan foydalanishga uringanida birinchi galda bajariladigan funksiyadir. foydalanuvchi tizimga uning so’rovi bo’yicha o’zining identifikatorini bildiradi, tizim esa o’zining ma’lumotlar bazasida uning borligini tekshiradi.[footnoteref:1] [1: jason andres, the basic of information security, p18] autentifikasiya (authentication) — ma’lum qilingan foydalanuvchi, jarayon yoki qurilmaning haqiqiy ekanligini tekshirish muolajasi. bu tekshirish foydalanuvchi (jarayon yoki qurilma) haqiqatan aynan o’zi ekanligiga ishonch hosil …

2 / 5

g’langan jarayonidir. muayyan foydalanuvchi yoki jarayonning tizim resurslaridan foydalanishiga tizimning ruxsati aynan shularga bog’liq. subyektni identifikasiyalash va autentifikasiyalashdan so’ng uni avtorizasiyalash boshlanadi. avtorizasiya (authorization) — sub’ektga tizimda ma’lum vakolat va resurslarni berish muolajasi, ya’ni avtorizasiya subyekt harakati doirasini va u foydalanadigan resurslarni belgilaydi. agar tizim avtorizasiyalangan shaxsni avtorizasiyalanmagan shaxsdan ishonchli ajrata olmasa bu tizimda axborotning konfedensialligi va yaxlitligi buzilishi mumkin. autentifikasiya va avtorizasiya muolajalari bilan foydalanuvchi harakatini ma’murlash muolajasi uzviy bog’langan.[footnoteref:3] [3: jason andres, the basic of information security, p34] ma’murlash (accounting) — foydalanuvchining tarmoqdagi harakatini, shu jumladan, uning resurslardan foydalanishga urinishini qayd etish. ushbu hisobot axboroti xavfsizlik nuqtai nazaridan tarmoqdagi xavfsizlik hodisalarini oshkor qilish, tahlillash va ularga mos reaksiya ko’rsatish uchun juda muhimdir. ma’lumotlarni uzatish kanallarini himoyalashda subyektlarning o’zaro autentifikasiyasi, ya’ni aloqa kanallari orqali bog’lanadigan subyektlar haqiqiyligining o’zaro tasdig’i bajarilishi shart. haqiqiylikning tasdig’i odatda seans boshida, abonentlarning bir-biriga ulanish jarayonida amalga oshiriladi. “ulash” atamasi orqali tarmoqning ikkita subyekti o’rtasida …

3 / 5

(personal identification number) hamda “so’rov javob” xilidagi protokollarda namoyish etiluvchi maxfiy va ochiq kalitlarni ko’rsatish mumkin; · biror narsaga egaligi asosida. odatda bular magnit kartalar, smart-kartalar, sertifikatlar va touch memory qurilmalari; · qandaydir daxlsiz xarakteristikalar asosida. ushbu kategoriya o’z tarkibiga foydalanuvchining biometrik xarakteristikalariga (ovozlar, ko’zining rangdor pardasi va to’r pardasi, barmoq izlari, kaft geometriyasi va x.) asoslangan usullarni oladi. bu kategoriyada kriptografik usullar va vositalar ishlatilmaydi. beometrik xarakteristikalar binodan yoki qandaydir texnikadan foydalanishni nazoratlashda ishlatiladi. parol — foydalanuvchi hamda uning axborot almashinuvidagi sherigi biladigan narsa. o’zaro autentifikasiya uchun foydalanuvchi va uning sherigi o’rtasida parol almashinishi mumkin. plastik karta va smart-karta egasini autentifikasiyasida shaxsiy identifikasiya nomeri pin sinalgan usul hisoblanadi. pin — kodning maxfiy qiymati faqat karta egasiga ma’lum bo’lishi shart. dinamik — (bir martalik) parol - bir marta ishlatilganidan so’ng boshqa umuman ishlatilmaydigan parol. amalda odatda doimiy parolga yoki tayanch iboroga asoslanuvchi muntazam o’zgarib turuvchi qiymat ishlatiladi. “so’rov-javob” tizimi - …

4 / 5

chi qator tijorat infratuzilmalari pki (public key infrastructure) paydo bo’ldi. foydalanuvchilar turli daraja sertifikatlarini olishlari mumkin. autentifikasiya jarayonlarini ta’minlanuvchi xavfsizlik darajasi bo’yicha ham turkumlash mumkin. ushbu yondashishga binoan autentifikasiya jarayonlari quyidagi turlarga bo’linadi: · parollar va raqamli sertifikatlardan foydalanuvchi autentifikasiya; · kriptografik usullar va vositalar asosidagi qat’iy autentifikasiya; · nullik bilim bilan isbotlash xususiyatiga ega bo’lgan autentifikasiya jarayonlari (protokollari); · foydalanuvchilarni biometrik autentifikasiyasi. xavfsizlik nuqtai nazaridan yuqorida keltirilganlarning har biri o’ziga xos masalalarni yechishga imkon beradi. shu sababli autentifikasiya jarayonlari va protokollari amalda faol ishlatiladi. shu bilan bir qatorda ta’kidlash lozimki, nullik bilim bilan isbotlash xususiyatiga ega bo’lgan autentifikasiyaga qiziqish amaliy xarakterga nisbatan ko’proq nazariy xarakterga ega. balkim, yaqin kelajakda ulardan axborot almashinuvini himoyalashda faol foydalanishlari mumkin. autentifikasiya protokollariga bo’ladigan asosiy hujumlar quyidagilar:[footnoteref:5] [5: jason andres, the basic of information security, p8] maskarad (impersonation). foydalanuvchi o’zini boshqa shaxs deb ko’rsatishga urinib, u shaxs tarafidan harakatlarning imkoniyatlariga va imtiyozlariga ega bo’lishni …

5 / 5

i qaytarish (reflection attak). oldingi hujum variantlaridan biri bo’lib, hujum mobaynida niyati buzuq odam protokolning ushbu sessiya doirasida ushlab qolingan axborotni orqaga qaytaradi. majburiy kechikish (forced delay). niyati buzuq odam qandaydir ma’lumotni ushlab qolib, biror vaqtdan so’ng uzatadi. matn tanlashli hujum (chosen text attack). niyati buzuq odam autentifikasiya trafigini ushlab qolib, uzoq muddatli kriptografik kalitlar xususidagi axborotni olishga urinadi. yuqorida keltirilgan hujumlarni bartaraf qilish uchun autentifikasiya protokollarini ko’rishda quyidagi usullardan foydalanildi: "so’rov-javob", vaqt belgilari, tasodifiy sonlar, identifikatorlar, raqamli imzolar kabi mexanizmlardan foydalanish; autentifikasiya natijasini foydalanuvchilarning tizim doirasidagi keyingi harakatlariga bog’lash. bunday misol yondashishga tariqasida autentifikasiya jarayonida foydalanuvchilarning keyinga o’zaro aloqalarida ishlatiluvchi maxfiy seans kalitlarini almashishni ko’rsatish mumkin; aloqaning o’rnatilgan seansi doirasida autentifikasiya muolajasini vaqti-vaqti bilan bajarib turish va h. "so’rov-javob" mexanizmi quyidagicha. agar foydalanuvchi a foydalanuvchi v dan oladigan xabari yolg’on emasligiga ishonch hosil qilishni istasa, u foydalanuvchi v uchun yuboradigan xabarga oldindan bilib bo’lmaydigan element - x so’rovini (masalan, …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "identifikatsiya, autentifikatsiya, avtorizatsiya"

identifikatsiya, autentifikatsiya, avtorizatsiya reja: 1. identifikasiya tushunchasi. 2. autentifikasiya tushunchasi. 3. autentifikasiya usullari kompyuter tizimida ro’yxatga olingan har bir subyekt (foydalanuvchi yoki foydalanuvchi nomidan harakatlanuvchi jarayon) bilan uni bir ma’noda identifikasiyalovchi axborot bog’liq. bu ushbu subyektga nom beruvchi son yoki simvollar satri bo’lishi mumkin. bu axborot subyekt indentifikatori deb yuritiladi. agar foydalanuvchi tarmoqda ro’yxatga olingan indentifikatorga ega bo’lsa u legal (qonuniy), aks holda legal bo’lmagan (noqonuniy) foydalanuvchi hisoblanadi. kompyuter resurslaridan foydalanishdan avval foydalanuvchi kompyuter tizimining identifikasiya va autentifikasiya jarayonidan o’tishi lozim. identifikasiya (identification) - foydalanuvchini ...

This file contains 5 pages in DOCX format (22.2 KB). To download "identifikatsiya, autentifikatsiya, avtorizatsiya", click the Telegram button on the left.

Tags: identifikatsiya, autentifikatsi… DOCX 5 pages Free download Telegram