yozma nutq holatini tekshirish

DOCX 20 pages 41.9 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 41.9 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

yozma nutq holatini tekshirish mavzu haqida talabakarga tushuncha berish bilim,ko'nikma,malakalarini oshirish. yozuvni tekshirish bolalardagi yozuv kamchiliklari - bu bolalarning nutqiy faoliyatining ayrim jihatlari tizimli rivojlanmaganligi sababli yuzaga kelgan, aqliy qobiliyatlari va eshitish qobiliyati normal rivojlangan bolalar, avvalambor, so‘zning tovush va morfologik tarkibi haqida tasavvurlarning etarli shakllanmaganligida namoyon bo‘ladi. bunday holda, bolalar tovush tahlili va nutq sinteziga tayyor emas va shu sababli - tilni rivojlantirishning etuk bosqichiga - savodxonlik va imlo malakalarini o‘zlashtira olmaydi. r. e. levinaning ta’kidlashicha, bu yozuvning turli xil tarkib va ifodalanganlik darajasiga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan turli xil kamchiliklar bilan tasdiqlanadi: uning to‘liq shakllanmaganligiidan tortib, faqat ayrim muhim bo‘lmagan xatolargacha. barcha bolalarning yozuvida, ushbu ko‘nimani o‘zlashtirish darajasidan qat’i nazar, undosh tovushlarni aralashtirish va almashtirishda xatolarga yo’l qo‘yiladi, faqat undosh tovushlarni almashtirish bo‘yicha xatoliklarni odatiy, xarakterli va barqaror deyish mumkin. bu xolat bolalarni ommaviy ko‘rikdan o‘tkazish bilan tasdiqlandi. (r. ye. levina, n. a. nikashina, l. f. spirova, e. …

2 / 20

ng har qanday buzilishi emas, balki nutqiy nuqsonlar natijasida kelib chiqadigan yozuvdagi kamchiliklar. logopedning vazifasi imtihon paytida yozuv nuqsonlarida paydo bo‘lgan o‘ziga xos nutqiy qiyinchiliklarni e’tiborga olishdir. bolalarda yozuv malakalarini tekshirish bo‘yicha umumiy tavsiyalar yozuvning shakllantirish darajasi va xatolarning tabiati to‘g‘risida logoped o‘quvchining maktab daftariga qarab bilib oladi. biroq, nuqsonning tuzilishini aniqlashtirish uchun yozuvni turli xil sinovlar, jumladan, eshitish diktanti, mustaqil yozish va bosma matndan ko‘chirish orqali maxsus tekshirish kerak. tekshiruv harflar, bo‘g‘inlar, so‘zlarni yozish bilan boshlanadi va yozma nutqning yanada murakkab shakllarini taqdim etish bilan tugallanadi (bolaning bilim darajasiga qarab, berilgan mavzu bo‘yicha rasm yoki kompozitsiyani taqdim etish). endigani o‘rganishni boshlagan bolalar, diktant asosida xarflarni yozish vazifasi beriladi. bola alohida tovushlar og‘zaki aytiladi, bola ushbu tovushning grafik tasvirini yozishi kerak. ushbu ketma-ket testlar bolaning nutqiy tovushlarini aniq idrok etishi, ularga mos grafik tasvirlarni yozishi kabi jihatlar aniqlanadi. ushbu test yordamida olingan ma’lumotlarni tahlil qilib, ular bola o‘z oldidagi vazifani …

3 / 20

ida ko‘p xolatlarda o‘zaro almashtirish holatlari kuzatilgan tovushlarni og‘zaki aytadi. o‘zaro almashtiriladigan tovushlar dastlab alohida taqdim etiladi, (ch, p, z, g, b, s, k, щ, d, sh,s, tpsh dr.), keyinchalik -jutlab (ch-s, p-b, z-s i t.d.). bu nafaqat tovushlarni farqlashdagi nuqsonlar darajasini, balki bola uchun vazifa engillashtirilgan yoki aksincha, murakkab bo‘lgan sharoitlarni aniqlashga imkon beradi. tekshiruv aniqlangan nuqsonning tuzilishini sifatli tahlil qilishga yo’naltirilishi kerakligi sababli, eshitish idroki shakllanmaganligi asosiy yoki ikkilamchi nuqson, masalan, artikulyatsion apparat harakati buzilishining oqibati ekanligini aniqlash kerak. bunday tahlil uchun, bolaga tovush aytilgan jarayonda uning e’tibori tadqiqotchi talaffuz qilayotgan tovushning oral obraziga qaratilganda xatolar soni kamayishi sodir bo‘lishi muhim xisoblanadi. agar ushbu holatda xatolar soni o‘zgarmasa, bu eshitish tahlilidagi nuqsonlar bo‘yicha xatolarning determinizmini ko‘rsatadi va agar xatolar kamaysa, bu bolaning eshitish-artikulyatsion tahlilini buzganligini anglatadi. tekshirishning keyingi bosqichi - alohida bo‘g‘inlarni diktant asosida yozish. bolaga ochiq bo‘g‘inlar (na, ba), teskari bo‘g‘inlar (en, ot), yopiq bo‘g‘inlar (sas, yaralar, …

4 / 20

r va iboralarni yozishdan tashqari, turli xil murakkablikdagi rasmlardan mustaqil yozuvni tekshirish mumkin. tekshiruv uchun material bolaga tanish bo‘lgan narsalar (masalan, echki, to‘p, qal’a, soat, gugurt, choynak, qiz) tasvirlangan rasmlar bo‘lishi mumkin. o‘quvchi rasmlarda tasvirlangan ob’ektlarning nomlarini yozishni yoki "qiz tishlarini yuvmoqda" kabi mustaqil jumlalarni yozishni taklif qiladi. yozuvning yuqori darajasida bir nechta jumlalardan tashkil topgan, bola o‘qiyotgan sinfning ona tili uchun dastur talablariga javob beradigan tarzda tanlangan va bir vaqtning o‘zida ko‘p hollarda nuqsonli talaffuz qilinadigan tovushlar ishtirok etgan so‘zlardan iborat eshitish diktantini amalga oshirish maqsadga muvofiq. diktantni lrfoepik normalarga muvofiq, diktant tarkibiga kiruvchi so‘zlarni dastlabki tovush-bo‘g‘inli tahlilsiz o‘tkazilishi lozim. tekshiruvchi yozuv jarayonining xususiyatini kuzatadi: bola darhol so‘zni fonetik jihatdan to‘g‘ri yoza olishi yoki go‘yo so‘zning aloxida elementlarini "sinab", to‘g‘ri tovushni va tegishli harfni qidirib, xatolarning sifatini tekshirib ko‘rib qayta takrorlashi asosida yoza olishi. bola (sirg‘aluvchi, shovqinli, jarangli va jarangsiz, r, l, yumshoq va qattiq) harflarni almashtirishda o‘ziga xos …

5 / 20

shuning uchun harflar, bo‘g‘inlar yoki hatto so‘z elementlari, shu so‘zning uzluksiz va alohida yozilishi va uning ovoz tuzilishini buzish bilan bog‘liq boshqa xatolarga yo’l qo‘yilmasligini aniqlash kerak. shuni yodda tutish kerakki, birinchi sinf o‘quvchilari va hatto ikkinchi sinf o‘quvchilari orasida yozuv xatolarining asosiy qismini tovush buzilishlari egallaydi. bu to‘g‘ri yozuvning tabiiy shakllanishi bilan bog‘liq ta’limning juda qiyin bosqichidir. shuning uchun, bu xatolar akustik yaqin tovushlarni almashtirish uchun xatolar bilan birgalikda diagnostik ahamiyatga ega. ularning hisobi boladagi yozuvning buzilish darajasini aniqlashga yordam beradi. bolalarning mustaqil yozuvi, avvalgi bosqichda bo‘lgani kabi, so‘zning tovush tarkibidagi xatolarni (harflarni almashtirish, tushirib qoldirish, va o‘rnini almashtirish) va agrammatizmni aniqlashga imkon beradi. ushbu maqsadda (asosan 2-3 va yuqori sinflarda) o‘quvchilarga ma’lum bir ketma-kelikda yoritilib borilayotgan syujet tasvirlangan rasmlar seriyasi asosida mustaqil hikoya tuzish va uni yozish, yoki taqdim etilgan mavzu bo‘yicha insho tuzish so‘raladi. masalan “men dam olish kendarini qanlday o‘tkazdim”. bundan tashqari soddaroq testlarni taklif qilish …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yozma nutq holatini tekshirish"

yozma nutq holatini tekshirish mavzu haqida talabakarga tushuncha berish bilim,ko'nikma,malakalarini oshirish. yozuvni tekshirish bolalardagi yozuv kamchiliklari - bu bolalarning nutqiy faoliyatining ayrim jihatlari tizimli rivojlanmaganligi sababli yuzaga kelgan, aqliy qobiliyatlari va eshitish qobiliyati normal rivojlangan bolalar, avvalambor, so‘zning tovush va morfologik tarkibi haqida tasavvurlarning etarli shakllanmaganligida namoyon bo‘ladi. bunday holda, bolalar tovush tahlili va nutq sinteziga tayyor emas va shu sababli - tilni rivojlantirishning etuk bosqichiga - savodxonlik va imlo malakalarini o‘zlashtira olmaydi. r. e. levinaning ta’kidlashicha, bu yozuvning turli xil tarkib va ifodalanganlik darajasiga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan turli xil kamchiliklar bilan tasdiqlanadi: uni...

This file contains 20 pages in DOCX format (41.9 KB). To download "yozma nutq holatini tekshirish", click the Telegram button on the left.

Tags: yozma nutq holatini tekshirish DOCX 20 pages Free download Telegram