o‘rta osiyo xalqlari tarixshunosligi

DOCX 12 pages 49.0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 49.0 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

5-mavzu: xvi-xix asrning birinchi yarmida o‘rta osiyo xalqlari tarixshunosligi asosiy savollar: 1. o‘rta osiyo xonliklarida tarixiy bilimlarning rivojlanishi. 2. xvii-xviii asrlarda buxoro xonligida tarixnavislik. 3. xiva xonligi tarixi tarixshunosligi. 4. qo‘qon xonligida tarixiy bilimlar taraqqiyoti. mamlakat tarixshunosligi o‘rta osiyoning o‘rta asr tarixini o‘rganish bo‘yicha oz ish qilgani yo‘q. lekin, shunga qaramay, «biz shu kunga qadar o‘rta osiyoning qadimiy hayotini manbalar asosida o‘rganish bo‘yicha maxsus tadqiqotlarga ega emasmiz, tarixshunoslik tadqiqotchiligi to‘g‘risida esa gapirmasa ham bo‘ladi»,- deb yozadi tarixshunos b. axmedov o‘zining 1985 yili toshkentda nashr etilgan «xvi-xuiii asrlarda o‘rta osiyoning tarixiy-jo‘g‘rofiy adabiyoti (yozma yodgorliklar) degan mukammal asarida. o‘rta osiyo tarixining tarixshunoslik jihatidan to‘la o‘rganilmaganligiga sabab tarixiy manbalarning yo‘qligi emas, balki, aksincha, ularning xilma-xilligidir. nima bo‘lganda ham o‘rta osiyo xalqlarining xvi asrdan xix asr o‘rtalarigacha bo‘lgan hayoti tariximizning eng kam o‘rganilgan davrlaridir. inqilobgacha bo‘lgan davrda bu masalaga juda kam e’tibor berilgan. rossiya sharqshunoslari asosiy e’tiborni temurgacha va temuriylar davrini o‘rganishga qaratishgan. sovet …

2 / 12

b bosmadan chiqdi. undan o‘rta osiyo tarixi bilimdoni sharqshunos b. v. lunin to‘plagan, xu1-x1x asrlarning sayohatchilari jo‘g‘rofiya olimlari aytgan ma’lumotlar o‘rin olgan. muallif «kirish» da samarkand va buxoro barcha asrlarda dunyoga ma’lum va mashhur bo‘lganini ta’kidlaydi. qadimda aynan shu o‘rta osiyo orqali uzoq sharq mamlakatlari, osiyo va ovrupoga boradigan asosiy savdo yo‘llari o‘tgan edi. biroq dengizda suzuvchilarning xu asrda amerikaga, ovrupodan hindistonga boradigan dengiz yo‘lini ochganlari bois, o‘rta osiyo da asta-sekin yirik savdo-sotiq ishlari va xalqaro madaniy aloqalar susaya boshladi. xullas, nima bo‘lganda ham xu1-xush asrlarda va hatto keyinroq ham yuz bergan ahvol oqibatida,- deb yozadi b. v. lunin,- g‘arbiy ovrupo va rossiyadagi o‘rta osiyo to‘g‘risidagi bilimlar, o‘rta osiyoda esa g‘arbiy ovrupo va rossiya to‘g‘risidagi bilimlar chala edi. biroq bir-biri to‘g‘risida bilishga qiziqish tobora kuchaymoqda edi. bu masala xususidagi o‘z fikrlarimizni keyingi bobda keltiramiz. hozir esa xu1-x1x asrdagi o‘rta osiyo xalqlarining tarixiy manbalari xususida gaplashsak. ular juda ko‘p va xilma-xil. …

3 / 12

a va faktlarni aniqlashga intildi. bu juda og‘ir, mas’uliyatli, uning manbashunoslik mehnati qadrini ikki baravar oshiradigan, o‘rta osiyo xu1-x1x asr tarixini o‘rganishni osonlashtiradigan asardir. bundan tashqari u tarixshunoslikning muhim sharti - qiyoslash va bor ma’lumotlarni jiddiy, tubdan qayta tekshirish qoidasiga amal qilgan. buning uchun b. ahmedov o‘z tahliliga muayyan bir davr bo‘yicha bir necha asarlarni kiritgan. bular «tavorixi guzida» («nusratnoma»), «fatxnoma», «shayboniynoma», «mehmonnomai buxoro», «zubdat-ut-tavorix», «badoe’ ul-vaqoe» dir. shu bilan bir vaqtda muallif bu asariga ilgari bosilgan manbalarga oid tarixshunoslik lavhalarini ham kiritib to‘g‘ri qilgan. «tavorixi guzida»-«nusratnoma», «mehmonnomai buxoro», «dasur-ul-muluk», «tarixi muqimxoniy», «ubaydullanoma» va «tarixi abdulfayzxoniy» shular jumlasidandir. bu erda muallif bir voqea to‘g‘risidagi turli manbalar ma’lumotlarini solishtirmoqchi emas. bu alohida izlanish, shug‘ullanishni talab etadi. buning ustiga muallif bu asarida o‘rta osiyoning ko‘rilayotgan davriga oid barcha yozma yodgorliklarni qamrab olgan emas. shuning uchun muallif mumkin qadar to‘la, ishonchli va qimmatliroq, o‘rta osiyo xalqlari tarixining yorqin davrlarini tasvirlovchi asarlarga murojaat etgan. …

4 / 12

urush yanada kuchaydi. hokimiyat tepasiga uning nabirasi - abulxayr shayboniy (1488-1510) kelganidan so‘ng o‘zbek feodallarining nizolari barham topdi. u ko‘pchilik o‘zbek urug‘larini birlashtirib. temuriylarga qarshi chiqdi. xu asr oxiri, xu1 asr boshlarida ko‘chmanchi o‘zbeklarning o‘rta osiyoning madaniy ray-onlariga tomon harakatlanishi avj oldi. biz «nusratnoma» da o‘sha davr tarixiy sharoitning qanchalik murakkabligi, movarounnahr xalqining noroziligi kuchayishining, samarqand, buxoro, o‘sh, axsi, andijon, qarshi, qorako‘l va o‘rta osiyoning boshqa ko‘plab shahar va mintaqalaridagi qo‘zg‘olonlarning sabablarini tushunish uchun ko‘plab qiziqarli ma’lumotlar topamiz. muallif qorako‘l qo‘zg‘oloni to‘g‘risida ayniqsa muhim ma’lumotlarni keltiradiki, ularni xu1 asrning boshqa birorta manbasida uchratmaymiz. o‘zbek xalqi etnogenezi, xu-xu1 asrlardagi o‘rta osiyo aholisining etnik tarkibi bilan shug‘ullanayotgan etnograf ham bu kitobdan juda qiziqarli ma’lumotlar olishlari mumkin. shunday qilib, barcha turk va mo‘g‘ullarning afsonaviy bobosi hisoblangan o‘g‘izxon sulolasi tarixi «tavorixi guzida»ning birinchi qismini egallaydi. ikkinchi qism esa chingizxon va uning avlodlari tarixini, shayboniyxonning tug‘ilishidan, to samarqand taxtiga o‘tirgunicha o‘tgan davrni o‘z ichiga oladi. …

5 / 12

ning bu fikrini ishonarli yemas, deb hisoblaydi. «tavorixi guzida»-«nusratnoma» asari dunyo miqyosida ikki nusxada topilgan. birinchi qo‘lyozma mamlakatimiz fa sharqshunoslik ilmgohining leningrad bo‘limida (v -745: 147 l) va ikkinchi qo‘lyozma britaniya muzeyida (or. 32226; 148 l.) saqlanmoqda. qo‘lyozmaning ikkala nusxasi ham qoniqarsiz ahvolda - mazmunda chalkashliklar, xatolar bor. a. akramov o‘z asarida bu kamchiliklarni tuzatishga urinsada, hanuz, ba’zi varaqlar o‘rni chalkashgan, ba’zi voqealarning qaytarilishi uchraydi. «nusratnoma» hanuzgacha to‘liq tarjima qilinmagan. s. k. ibrohimov va v. p. yudin bu asarning ba’zi parchalarini o‘zbekchaga o‘girishgan. «tavorixi guzida»-«nusratnoma» dan tadqiqotchilar b. v. bartol’d, a. a. semyonov, s. k. ibrohimov, r. g. muqminova, s. a, azimjonova, k. e. petrov, b. a. ahmedov va a. m. akramovlar o‘z ilmiy izlanishlarida ancha keng foydalanishgan. kelgusida bu asarni keng o‘quvchilar ommasiga tushunarli tilda, izohlar bilan nashr etish muhim ishlardan biridir. bu asar shayboniyxon tarixiga bag‘ishlangan. xvii asrning mashhur shoiri va tarixchisi kamoliddin binoiyni uning muallifi deyishadi. bu …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rta osiyo xalqlari tarixshunosligi"

5-mavzu: xvi-xix asrning birinchi yarmida o‘rta osiyo xalqlari tarixshunosligi asosiy savollar: 1. o‘rta osiyo xonliklarida tarixiy bilimlarning rivojlanishi. 2. xvii-xviii asrlarda buxoro xonligida tarixnavislik. 3. xiva xonligi tarixi tarixshunosligi. 4. qo‘qon xonligida tarixiy bilimlar taraqqiyoti. mamlakat tarixshunosligi o‘rta osiyoning o‘rta asr tarixini o‘rganish bo‘yicha oz ish qilgani yo‘q. lekin, shunga qaramay, «biz shu kunga qadar o‘rta osiyoning qadimiy hayotini manbalar asosida o‘rganish bo‘yicha maxsus tadqiqotlarga ega emasmiz, tarixshunoslik tadqiqotchiligi to‘g‘risida esa gapirmasa ham bo‘ladi»,- deb yozadi tarixshunos b. axmedov o‘zining 1985 yili toshkentda nashr etilgan «xvi-xuiii asrlarda o‘rta osiyoning tarixiy-jo‘g‘rofiy adabiyoti (yozma yodgorliklar) degan mukamma...

This file contains 12 pages in DOCX format (49.0 KB). To download "o‘rta osiyo xalqlari tarixshunosligi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rta osiyo xalqlari tarixshuno… DOCX 12 pages Free download Telegram