laboratoriya ish - yorug‘likning difraksiya hodisasini o‘rganish

DOCX 6 pages 165.1 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 165.1 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

5– laboratoriya ishi yorug‘likning difraksiya hodisasini o‘rganish ishning maqsadi: geometrik optikaning qo‘llanish chegarasini aniqlash; yorug‘lik manbalarining o‘lchamlarini aniqlashб difraksion panjara yordamida yorug‘likning to‘lqin uzunligini aniqlash. kerakli asboblar: yorug‘lik manbai, difraksion panjara, chizg‘ich. ishni bajarish uchun asos 1. nazariy qism va qurilmaning tuzilishi bo‘yicha qisqa, ishni bajarish tartibi va jadval to‘liq bo‘yica to‘liq konspekt. 2. ishni bajarish tartibini bilish. ishni himoya qilish uchun asos 1. xalqaro birliklar sistemasi (xbs) da amalga oshirilgan hisob-kitob va rasmiylashtirilgan hisobot. 2. sinov savollariga javob berish. nazariy qism yorug‘lik nurining kichik tirqishrdan o‘tishi natijasida og‘ishiga yoki to‘siqni aylanib o‘tishiga difraksiya hodisasi deyiladi. oddiy sharoitlarda yorug‘lik to‘lqinlarining difraksiya hodisasi kuzatilmaydi. yorug‘lik difraksiyasini kuzatish uchun maxsus shart-sharoitlar yaratish zarur. buning sababi, avvalo yorug‘likning to‘lqin uzunligi to‘siqlar (yoki tirqishlar) «a» o‘lchamlaridan ko‘p marta kichik bo‘lishidir. shuning uchun difriksiyani, ya'ni yoritilganlikning oddiy tasvirdan farqlanishini kuzatish (geometrik optika asosida) to‘siqqa nisbatan katta l masofalarda (la2) mumkin bo‘ladi. misol uchun o‘zgaruvchan tirqishning …

2 / 6

ik tebranishlarini, shu nuqtaga keluvchi ikkilamchi to‘lqinlarning amplituda va fazalarini e'tiborga olib, ularning qo‘shilishidan iborat deb qarash mumkin.a min min 13.1–rasm. cheklangan nur dastasining burchakli yoyilishi e yassi to‘lqinning tirqishdan o‘tishidagi to‘lqin frontining cheklanishi nurlarning og‘ishiga olib keladi: ko‘ndalang kesimi chegaralangan yorug‘lik oqimi tarqalgan sari kengayib boradi. ikkilamchi to‘lqinlarning interferensiya natijasida so‘nishi ro‘y beradigan eng kichik min difraksiya burchagi, to‘lqin sirtining tirqish a kengligining yarmiga teng masofada turuvchi nuqtalaridan keluvchi nurlarning yo‘l farqi kamida 2 ga teng bo‘lish shartidan aniqlanadi: sinminmin, ya'ni min. (13.1) to‘lqinlarning to‘la so‘nishi ushbu nn/a (n1,2,3...) (13.2) shartni qanoatlantiruvchi yo‘nalishlarda ro‘y beradi. tirqish kengligi qanchalik kichik bo‘lsa nur dastasi shunchalik katta burchakka yoyiladi. difraksion kengayishning nur dastasini boshlang‘ich a kengligiga teng bo‘lishini ta'minlovchi tirqishdan ekrangacha bo‘lgan l masofa, lmina shartdan aniqlanadi. yuqorida aytilganidek min/a bo‘lsa, u holda la2/ (13.3) bo‘ladi. (13.3) formuladagi munosabatdan kattaliklarning o‘zaro nisbatiga qarab uchta holni ko‘rish mumkin: 1) a2/(l)>>1 – geometrik optika …

3 / 6

(13.2) ga qo‘yib birinchi minimum holatini aniqlash ifodasini olamiz: x/f=/a yoki ax/f (13.9) shunday qilib tirqish enining o‘lchami va linzaning f fokus masofasini bilgan holda difraksion manzaradagi birinchi minimum x holatini o‘lchab to‘lqin uzunligini aniqlash mumkin. difraksion panjara yorug‘likning difraksiya hodisasini difraksiya hosil qiluvchi panjara yordamida ham kuzatish mumkin. difraksiya hosil qiluvchi panjara deganimizda shaffof shisha plastinkaga davriy ravishda parallel qilib, nurni o‘tkazmaydigan qora chiziqlar tushirilgan, oralari esa nurni o‘tkazuvchi optik moslamaga aytiladi. demak qora chiziqlar orasini tirqish deb qarash mumkin (tirqishlar soni 1 mm da 1700 ta gacha bo‘lishi mumkin). difraksiya hosil qiluvchi panjaraning d davri deganda, qora chiziqlar eni b bilan tirqishlar eni a yig‘indisiga aytiladi. (13.4-rasm). demak dab (13.10) difraksiya hosil qiluvchi (difraksion) panjaraning sirtiga parallel nurlar dastasi (yassi to‘lqinlar) tushayotgan bo‘lsin. gyuygens-frenel prinsipiga asosan difraksion panjaradagi tirqishning har bir nuqtasini turli yo‘nalishlarda nurlar tarqatish markazi deb qarash mumkin. tirqishlardan chiqayotgan nurlar o‘zaro interferensiyalashadi va bir xil …

4 / 6

ladi. undan chapda va o‘ngda 1-chi, 2-chi va hokazo tartibli yoritilganlik maksimumlari bo‘ladi. agar difraksiyalanayotgan nur monoxromatik bo‘lsa, maksimumlar oralig‘i ingichka qorong‘i yo‘lkalar bilan ajralgan bo‘ladi. nolinchi va n tartibli maksimumlar orasidagi xnmasofa quyidagi ifoda bilan aniqlanadi. xkftgkn. (13.12) difraksiyaning kichik burchaklarida tgnsinn deb qarashimiz mumkin. shuning uchun (13.11) va (13.12) formulalardan quyidagi munosabatni olish mumkin: dxk/fk. (13.13) bu ifodadan ko‘rinib turibdiki, bizga – to‘lqin uzunligi, f – linzaning fokus masofasi ma'lum bo‘lsa, xk – kattalikni o‘lchash natijasida panjaraning d – doimiysini aniqlash mumkin. dabfkxk (13.14) ishni bajarish tartibi 1. qurilmaning 13.6-rasmda ko‘rsatilgandek qilib yig‘ing. ekranni linzaning fokal tekisligida joylashtiriladi. 2. difraksion panjara tirqishdan 5070 cm uzoqlikda optik taglikka o‘rnatiladi. 3. yorug‘lik manbai tok manbaiga ulanadi va difraksion panjara orqali difraksion manzara kuzatiladi. 4. tirqishdan difraksion panjaragacha bo‘lgan z masofa o‘lchanadi. 5. tirqishning chap va o‘ng tomonida joylashgan birinchi va ikkinchi tartibli qizil, yashil va binafsha nurlarning maksimumlarigacha bo‘lgan l1 …

5 / 6

tirqish orqali difraksion manzarani chizing va difraksion maksimum va minimumlarning hosil bo‘lishini tushuntiring. 4. difraksion panjara uchun maksimum va minimum shartlarini yozing. adabiyotlar 1. godjaev n.m. «optika» uchebnoe posobie dlya vuzov, m., 1977. 2. landsberg g.s. «optika» toshkent, o‘qituvchi, 1981. 3. t.i.trofimova ”fizika kursi“, m. ”akademiya“ 2007. oleobject2.bin image3.wmf oleobject3.bin image4.wmf oleobject4.bin image5.wmf oleobject5.bin image6.wmf oleobject6.bin image1.gif image1.wmf oleobject1.bin image2.wmf 2 l a l l l 2 ú û ù ê ë é u u sin 2 a 2 a

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "laboratoriya ish - yorug‘likning difraksiya hodisasini o‘rganish"

5– laboratoriya ishi yorug‘likning difraksiya hodisasini o‘rganish ishning maqsadi: geometrik optikaning qo‘llanish chegarasini aniqlash; yorug‘lik manbalarining o‘lchamlarini aniqlashб difraksion panjara yordamida yorug‘likning to‘lqin uzunligini aniqlash. kerakli asboblar: yorug‘lik manbai, difraksion panjara, chizg‘ich. ishni bajarish uchun asos 1. nazariy qism va qurilmaning tuzilishi bo‘yicha qisqa, ishni bajarish tartibi va jadval to‘liq bo‘yica to‘liq konspekt. 2. ishni bajarish tartibini bilish. ishni himoya qilish uchun asos 1. xalqaro birliklar sistemasi (xbs) da amalga oshirilgan hisob-kitob va rasmiylashtirilgan hisobot. 2. sinov savollariga javob berish. nazariy qism yorug‘lik nurining kichik tirqishrdan o‘tishi natijasida og‘ishiga yoki to‘siqni aylanib o‘tishiga difraksiya h...

This file contains 6 pages in DOCX format (165.1 KB). To download "laboratoriya ish - yorug‘likning difraksiya hodisasini o‘rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: laboratoriya ish - yorug‘liknin… DOCX 6 pages Free download Telegram