modellarning tuzilishi

DOCX 11 pages 219.8 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 219.8 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

кўп ўлчовли регрессия ва корреляция ko’p omilli ekonometrik tahlil 4-ma’ruza ko’p omilli ekonometrik tahlil reja: 4.1. modellarning tuzilishi 4.2. ko’p omilli regressiyani tuzishda omillarni saralash 4.3. regressiya tenglamasining shaklini tanlash 4.4. ko’p omilli regressiya tenglamasining parametrlari 4.1. modellarning tuzilishi juft regressiya modellashtirishda tadqiqot ob’ektiga ta’sir e’tuvchi asosiy omildan boshqa omillarni e’tiborga olmagan holatda yaxshi natija beradi. masalan, u yoki bu mahsulot iste’molining daromadga bog’liqligini modellashtirishda tadqiqotchi har bir daromad guruhida iste’molga bir hilda ta’sir etuvchi mahsulot bahosi, oilaning katta-kichikligi, oila tarkibi kabi omillarni ham ta’siri borligini e’tiborga oladi. shu bilan birga tadqiqotchi bunday holatni har doim ham to’g’ri bo’lishiga ishonmasligi ham mumkin. daromadni iste’molga ta’siri haqida to’g’ri tasavvurga ega bo’lish uchun boshqa ta’sir etuvchi omillarni o’zgarmas deb qarab, ularni korrelyatsiiyasini o’rganish zarur. bunday masalani echishning to’g’ri yo’llaridan biri, to’plamdan daromaddan tashqari boshqa omillarni bir xil qiymatga ega bo’lganlarini tanlab olishdan iborat. bu yo’l ximiya, fizika, biologiya tatqiqotlarida qo’llaniladigan tajribalarni rejalashtirish …

2 / 11

an iste’molni o’rganishda qo’llash mumkin. xx- asrning 30-yillarida dj.m. keyns o’zining iste’mol funktsiyasi gipotezasini taklif etadi. istemol funktsiyasini quydagi model ko’rinishida ifodalanadi. bu erda: iste’mol; daromad; -baho, xayot qiymati indeksi; - iste’molchi ixtiyoridagi pul; xarajatlar. bunda shart bajrilishi talab etiladi. ko’p omilli regressiya aktsiyalarning daromadliligi muammolarini echishda, ishlab chiqarish harajatlari funktsiyalarini o’rganishda, makroiqtisodiy hisoblashlarda va ekonometrikaning qator boshqa muammolarini o’rganishda qo’llaniladi. hozirgi sharoitda ko’p omilli regressiya-ekonometrikada eng ko’p qo’llaniladigan usullardan biri hisoblanadi. ( ko’p omilli regressiyaning asosiy maqsadi omillarning har birini modellashtiriluvchi ko’rsatkichga alohida hamda ularning umumiy birgalikdagi ta’sirlarini o’rganib ko’p o’lchovli modellarni qurishdan iborat. ) 4.3. regressiya tenglamasining shaklini tanlash ko’p omilli regressiya tenglamalarini tuzish modellarni shakllantirish masalarini echishdan boshlanadi. ular o’z ichiga ikki masalani oladi; -birinchisi omillarni saralash bo’lsa, ikkinchisi regressiya tenglamasi ko’rinishini tanlashdan iborat. ko’p omilli regressiya tenglamasiga u yoki bu omillar to’plamini kiritish avvalo tadqiqotchining modellashtiruvchi ko’rsatkichni boshqa iqtisodiy jarayonlar bilan o’zaro bog’lanish tabiati haqidagi tasavvuriga …

3 / 11

darajadagi korrelyatsiya bo’lgan omillarning kiritilishi, bo’lganda bog’lanish uchun normal tenglamalar tizimida regressiya koeffitsientlarini baholashda noaniqliklar vujudga keladi. agar omillar orasida o’ta yuqori bog’lanish mavjud bo’lsa, u holda ularning har birini natijaviy belgiga ta’sirini alohida aniqlab bo’lmaydi va regressiya tenglamasining parametrlari ma’noga ega bo’lmay qoladi. regressiya tenglamasida va omillar bir-biriga bog’liq bo’lmasa, ya’ni bo’lsa. u holda parametr omilni ning qiymati o’zgarmagan holatda natijaviy belgiga ta’sir kuchini o’lchaydi. agar bo’lsa u holda omilning qiymati o’zgarishi bilan omilning qiymati o’zgarmay qolmaydi. bundan kelib chiqadiki va parametrlar va omillarning natijaviy belgiga alohida – alohida ta’sirlarini to’g’ri tavsiflab bera olmaydi. misol. maxsulot birligi tannarxini (, so’m ), ishchining ish haqiga (, so’m ) va uning mehnat samaradorligiga (, so’m ) regressiyasini ko’rib chiqaylik. u quydagicha ifodalangan bo’lsin: . o’zgaruvchi oldidagi regressiya koeffitsenti ish haqi darajasi o’zgarmagan holda ishlab chiqarish samaradorligi 1 birlikka oshganda mahsulot birligining tannarxi o’rtacha 10 so’mga kamayishini ko’rsatadi. shu bilan birga o’zgaruvchi …

4 / 11

ilganda determinatsiya koeffitsenti o’sishi kerak, qoldiq dispersiya esa kamayishi kerak. va agarda bu shart bajarilmasa va ko’rsatkichlarning qiymatlari birg’biridan kam farq qilsa, u holda modelga kiritilgan -omil modelni yaxshilamaydi va ortiqcha omil hisoblanadi. masalan, beshta omilni o’z ichiga oluvchi regressiya uchun determinatsiya koeffitsenti 0,857 bo’lsin, oltinchi omilni kiritilgandan so’ng determinatsiya koeffitsenti 0,858 ga teng bo’lsa, u holda oxirgi omilni modelga kiritish maqsadga muvofiq emas. masalan, funktsiya ko’rinishidagi bog’lanishni o’rganishda juft korrelyatsiya koeffitsenti matritsasi quydagicha bo’lsin; 1 0,8 1 0,7 0,8 1 0,6 0,5 0,2 1 jadvaldan ko’rinib turibdiki va omillar bir-birini takrorlaydi. ya’ni ularning belgi bilan korrelyatsiya darajalari juda yaqin. omilning natija bilan korrelyatsiyasi omilning natija bilan korrelyatsiyasiga nisbattan kuchsizroq , hamda ularnining omil bilan korrelyatsiyasida omilning korrelyatsiyasi kuchsiz. demak ushbu holatda ko’p omilli regressiya tenglamasiga va omillarni kiritilishi maqsadga muvofiq. juft regressiya kabi ko’p omilli regressiyaning ham chiziqli va chiziqli bo’lmagan turli tenglamalari bo’lishi mumkin. parametrlarini aniq tahlil qilish …

5 / 11

rining soni o’zgarmagan holda oziq-ovqatga harajat o’rtacha 350 so’mga ortadi. boshqacha aytganda, oilaning qo’shimcha daromadidan 35 foizi oziq-ovqatga sarflanadi. daromad o’zgarmaganda oila a’zolarning sonini ko’payishi oziq-ovqatga harajatni qo’shimcha 730 so’mga o’sishiga olib keladi. istemol masalalarini o’rganganda regressiya koeffitsentlari iste’molga moillik limitini tavsiflovchi ko’rsatkich deb qaraladi (ya’ni qancha miqdorda iste’mol bo’lishi mumkinligini ko’rsatadi). masalan, iste’mol funktsiyasi quydagi ko’rinishga ega bo’lsin: , u holda davrdagi iste’mol o’sha davrdagi daromadga va undan oldingi davrdagi daromadga bog’liq bo’ladi. mos ravishda koeffitsent daromadning bir birlikka o’zgarishi effektini tavsiflaydi. odatda koeffitsient qisqa davrdagi istemolga bo’ladigan talabga moyillik deyiladi. joriy va avvalgi daromadlarning o’sishining umumiy samarasi iste’molni ga ko’payishidan iborat bo’ladi. bu erda koeffitsient iste’molga uzoq muddatli moillik deb qaraladi. va bo’lgani uchun ite’molga uzoq muddatli moillik qisqa muddatlidan katta bo’ladi. masalan, 1905-1951 yillari iqtisodchi m. fridman aqsh uchun quyidagi iste’mol funktsiyasini tuzgan: , bu funktsiyada iste’molga qisqa muddatli moyillik 0,58ga teng bo’lsa, iste’molga uzoq muddatli moyillik …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "modellarning tuzilishi"

кўп ўлчовли регрессия ва корреляция ko’p omilli ekonometrik tahlil 4-ma’ruza ko’p omilli ekonometrik tahlil reja: 4.1. modellarning tuzilishi 4.2. ko’p omilli regressiyani tuzishda omillarni saralash 4.3. regressiya tenglamasining shaklini tanlash 4.4. ko’p omilli regressiya tenglamasining parametrlari 4.1. modellarning tuzilishi juft regressiya modellashtirishda tadqiqot ob’ektiga ta’sir e’tuvchi asosiy omildan boshqa omillarni e’tiborga olmagan holatda yaxshi natija beradi. masalan, u yoki bu mahsulot iste’molining daromadga bog’liqligini modellashtirishda tadqiqotchi har bir daromad guruhida iste’molga bir hilda ta’sir etuvchi mahsulot bahosi, oilaning katta-kichikligi, oila tarkibi kabi omillarni ham ta’siri borligini e’tiborga oladi. shu bilan birga tadqiqotchi bunday holatni har doim...

This file contains 11 pages in DOCX format (219.8 KB). To download "modellarning tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: modellarning tuzilishi DOCX 11 pages Free download Telegram