islom arxitekturasi

DOCX 7 стр. 22,9 КБ Бесплатная загрузка

7 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 22,9 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 7

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 7

4.islom arxitekturasi. makka va madina shaharlaridagi muqaddas qadamjolar va ibodat marosimlari. islom meʼmorchiligi islom bilan bogʻliq binolarning meʼmoriy uslublarini oʻz ichiga oladi. u islomning ilk tarixidan to hozirgi kungacha dunyoviy va diniy uslublarni qamrab oladi. islom olami tarixiy jihatdan gʻarbiy afrika va yevropadan sharqiy osiyogacha boʻlgan keng geografik hududni oʻz ichiga oladi. bu mintaqalarning barchasida islom meʼmorchiligi uslublarida maʼlum umumiyliklar mavjud, ammo vaqt oʻtishi bilan turli mintaqalar mahalliy materiallar va uslublar, mahalliy sulolalar va turli mintaqaviy badiiy ishlab chiqarish markazlari va baʼzan turli diniy mansubliklarga koʻra oʻz uslublarini ishlab chiqqan ilk islom meʼmorchiligi rim, vizantiya, eron va mesopotamiya meʼmorchiligi va vii—viii asrlarda ilk musulmon istilolari bosib olgan boshqa barcha yerlarning taʼsiri ostida boʻlgan. sharqda, islom janubiy va janubi-sharqiy osiyoga tarqalib ketganligi sababli, xitoy va hindiston meʼmorchiligi ham taʼsir koʻrsatdi. keyinchalik u binolar shaklida va yuzalarni islom xattotligi, islimiy va geometrik naqshlar bilan bezashda oʻziga xos xususiyatlarni rivojlantirdi. minoralar, muqarnaslar, multifoil …

2 / 7

lar masjid va madrasalar yonida yoki ularga tutash qurilgan. muazzin minoraga chiqib azon aytib, namozxonlarni namozga chorlagan. shuningdek, minoralardan soqchixona (qorovul xonasi, burj, ding) sifatida ham foydalanilgan (jarqoʻrgʻon minorasi, vobkent minorasi va boshqalar). dastlabki minora ummaviylar xalifasi musaviyning buyrugʻiga binoan 673-yil misrda qurilgan. baʼzi minoralar shaharga, maʼlum bir ansamblga koʻrk va salobat berish hamda uni qurdirgan shaxsning kuch-qudratini namoyish qilish uchun ham bunyod etilgan. muqarnas (arab. مقرنص) — meʼmoriy bezak turi; ravoqli kosachalarning (uyachalarning) ustma-ust joylashishidan xosil boʻladigan murakkab shakl. meʼmorlikda asosi 4/6/8 burchak boʻlgan mehrob, taxmon, tokcha va boshqalarning tepa qismini gumbaz, yarim gumbaz koʻrinishiga keltirishda, binolar devori bilan shifti oraligʻi, ustunlar boshasi va boshqalarni bezatishda keng qoʻllanadi. dastlab sodda shaklga ega boʻlgan, keyinroq murakkab koʻrinishga kirgan hamda bezak maqsadlarida ishlatila boshlangan. muqarnas ishlanadigan joyiga qarab har xil murakkablikda boʻladi. egri sirtga ega boʻlgan ravoqchalarning uchlari oldinga chiqarilib, yuqori qator uchun tayanch xosil qilinadi. tarxda bu ravoqchalar koʻpincha teng …

3 / 7

asning oʻzi ikki koʻrinishga ega: ravoqli kosachalar qatorlari vertikal oʻq atrofida ichkariga qaratib 180° (peshtoq, tokcha va boshqada) va 360° (gumbazda) aylantirilishi natijasida hosil qilinadi. sharafalar qatorlari bilan gumbaz va yarim gumbaz qatorlari oʻrtasida farq bor, yaʼni sharafada kosachalar qatori oʻzgarmaydi, gumbaz va yarim gumbaz qatorlarida kosachalar oʻlchamlari oʻzgarmagan holda kosachalar soni pastdan yuqoriga tomon kamayib boradi. kosachalar qatorlari tashqi tomonga qaratib vertikal oʻq atrofida 360° aylantirilishi natijasida kalla muqarnas (bosha) hosil qilinadi. muqarnasning eng murakkab turi — iroqi muqarnas; muqarnasning boshqa turlarida ravoqli kosachalar tomonlari vertikal (tik) tarzda shakllansa, iroqi muqarnasda qiya boʻlgan holda shakllanadi. iroqi muqarnas nisbatan keyinroq xvi—xvii-asrlarda tarqalgan. oʻzbekiston hududida muqarnas ilk bor tim qishlogʻidagi arab ota maqbarasida (997 yilda) qoʻllangan. gʻiyosiddin koshiy „muftahul qisob“ asarida (xv asrda) muqarnasni aniq va ravshan taʼriflagan; uning soʻzicha, „muqarnas uyalar (kosachalar) pogʻonalaridan (qatorlaridan) tashkil topgan yopmadir …, u adlaʼlardan (yaʼni qirralardan) hosil boʻladi …“. bu bilan koshiy muqarnasning ikki …

4 / 7

ch sifatida ham tanilgan, bir nechta ravoq yoylar yoki barg shakllari hisoblanadi. foil atamasi qadimgi fransuzcha „barg“ soʻzidan kelib chiqqan. muayyan folga soni prefiks bilan koʻrsatilgan: trefoil (uchta), quatrefoil (toʻrtta), cinquefoil (beshta) kabi boʻladi. multifoil yoki scalloped atamasi beshdan ortiq plyonkali kamar uchun maxsus qoʻllanadi. koʻp qatlamli kamar islom sanʼati va meʼmorchiligiga xosdir. birinchi koʻp qirrali arklar umaviylar tomonidan ishlab chiqilgan va ularni hozirgi iordaniyadagi umayyad choʻl qal’alaridan biri qasr al-hallabatdagi kichik masjidda topish mumkin. ushbu inshootning meʼmorlari eshiklar ustidagi boʻshashtiruvchi kamarlarda ham ichi boʻsh qavariq boʻlaklar, ham chiqadigan qavariq loblar bilan tajriba oʻtkazdilar. koʻp qatlamli arklar hozirgi iroqning samarra shahridagi qasr al-oshiq va misrning qohira shahridagi ibn tulun masjidida ham erta bezak uyalari sifatida paydo boʻladi, ularning ikkalasi ham abbosiylar (va tulunidlar) hukmronligi davrida qurilgan. koʻp qatlamli arklarning boshqa dastlabki namunalari andalusiyadagi (hozirgi ispaniya) kordovadagi buyuk masjidda, xususan, 10-asrda al-hakam ii tomonidan masjidga qoʻshilgan maqsura maydonining arklarida topilgan. ettingxauzen …

5 / 7

yarim aylana shaklida bezaladi, atrofi hoshiyalangan boʻladi. ayrim mehroblar yogʻoch, ganch, naqshinkor marmar va koshinlar bilan qoplangan, badiiy bezakli ustunlar va ravokdi hoshiyalar bilan bezatilgan. mehrob islom dinining dastlabki davrlaridan mavjud. namoz vaqtida imom mehrobga oʻtib, qiblaga yuzlanadi va uning orqasidan jamoa boʻlib namoz oʻqiladi. islimiy — oʻsimliksimon shakldagi takrorlanuvchi taqsimlardan tuzilgan asosiy naqsh turi. naqsh asosini tanob, band, barg , butalar tashkil etadi. islimiy bir-biriga uzluksiz ulanib, oʻralib ketadigan chirmoviqsimon, oʻsimliksimon naqshlarning takrorlanishidan tashkil topadi. shuning uchun baʼzan ustalar uni oʻrama yoki oʻsimliksimon naqsh deb ham ataydilar. islimiy naqshning xillari koʻp, u qaysi shakl bilan toʻldirilsa, naqsh shu shaklning nomi bilan ataladi: barg , bar-gak, bofta, gul, zanjira, madohil, mehrob va b. yuzdan ortiq sodda va murakkab turlari mavjud. bu naqsh turlari yanada koʻpayib bormoqda. naqshlarning hunarmandlik rivojlangan shaharlar nomlari bilan atalgan xillari ham bor: isfahoni, arabi, mashhadi va b. turli davrlarda yashagan xalq ustalari yangi-yangi xillarini yaratgan va …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 7 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "islom arxitekturasi"

4.islom arxitekturasi. makka va madina shaharlaridagi muqaddas qadamjolar va ibodat marosimlari. islom meʼmorchiligi islom bilan bogʻliq binolarning meʼmoriy uslublarini oʻz ichiga oladi. u islomning ilk tarixidan to hozirgi kungacha dunyoviy va diniy uslublarni qamrab oladi. islom olami tarixiy jihatdan gʻarbiy afrika va yevropadan sharqiy osiyogacha boʻlgan keng geografik hududni oʻz ichiga oladi. bu mintaqalarning barchasida islom meʼmorchiligi uslublarida maʼlum umumiyliklar mavjud, ammo vaqt oʻtishi bilan turli mintaqalar mahalliy materiallar va uslublar, mahalliy sulolalar va turli mintaqaviy badiiy ishlab chiqarish markazlari va baʼzan turli diniy mansubliklarga koʻra oʻz uslublarini ishlab chiqqan ilk islom meʼmorchiligi rim, vizantiya, eron va mesopotamiya meʼmorchiligi va vii—vii...

Этот файл содержит 7 стр. в формате DOCX (22,9 КБ). Чтобы скачать "islom arxitekturasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: islom arxitekturasi DOCX 7 стр. Бесплатная загрузка Telegram