nutqni tushunishni o'rganish

DOCX 8 pages 25.7 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.7 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

4-mavzu mavzu haqida talabakarga tushuncha berish bilim,ko'nikma,malakalarini oshirish. nutqni tushunishni tekshirish nutqni tushunish muloqotning asosiy sharti xisoblanadi. u o‘z ichiga bunga nutq tovushlarini (fonemalarni) idrok etish, so‘zlarni tanib olish, so‘zlarning ma’nosini tushunish, so‘zlar, iboralar va qaratilgan nutqning ma’nosi o‘rtasidagi bg‘liqlikni anglash kiradi. nutqni tushunishdagi nuqsonlar turli xil lingvistik operatsiyalar buzilganida va nutq anomaliyasining shakliga qarab turli xil patologik psixologik xususiyatlarga ega bo‘lishi mumkin. nutq nuqsoni bo‘lgan bolalarning nutqni tushunishini o‘rganish nazariy va amaliy jihatdan juda muhimdir nutqni tushunishdagi g‘ishlar bolalarda faol nutqni rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi va korreksion jarayonga ta’sir qiladi. impressiv nutqning xususiyatlarini o‘z vaqtida aniqlash, normal nutqni shakllantirish uchun eng mos usullarni topishga imkon beradi. nutqning impressiv tomonini o‘rganishga kirishishdan oldin, logoped tekshirilayotgan bolaning fiziologik eshitish qobiliyatini normadaligiga ishonch hosil qilishi kerak. fiziologik eshitish qobiliyati normadaligi aniqlangandan so‘ng logoped fonematik idrokni tekshiradi. yeslatib o‘tamiz, sensor afaziyasining asosiy belgilaridan biri bo‘lgan fonemik eshitishning qo‘pol buzilishi alohida alomat bo‘lib qolmaygina uning …

2 / 8

da birlamchi nuqson bo‘lgan bolalarda impressiv nutqning murakkab shakllarini tushunish kabi ikkilamchi nuqson yuzaga keladi. biz bu holatlarda nutqni tushunish darajasini o‘rganish zarurligini ta’kidlaymiz, chunki "motor alalia" nutq nuqsoniga ko‘ra nutq buzilishining ta’rifi bolalarda qaratilgan nutqni yaxshi tushunadigan, ammo faqat o‘z nutqini mustaqil ishlatishda katta qiyinchiliklarga duch keladi degan tushuncha mavjud. logopedlar ko‘pincha bunday bolalarni faol nutqning aniq nuqsoni bo‘lgan tomondan ko‘rikdan o‘tkazadilar. ushbu toifadagi bolalarda nutqni tushunish masalasi birinchi marotaba g. i. jarenkova tomonidan o‘tkazilgan maxsus tadqiqotlarda nutqi to‘liq rivojlanmagan, shu jumladan motorli alalyali bolalarda nutqni tushunishda turli xil nuqsonlar paydo bo‘lishi mumkin. ko‘pincha bu holat bolalarni muloqot vaziyatini yaxshi bilishi va leksik tushunchalarning saqlanib qolganligi tufayli aniqlanmasligi mumkin. biroq, vaziyatga bg‘liqlikni istisno qiladigan maxsus usullardan foydalangan holda batafsil tekshirish grammatik shakllarni ("impressiv agramatizm") tushunishda har xil nuqson darajasini aniqlashga imkon beradi. bolaning ekspressiv va impressiv nutqini alohida o‘rganish qiyin. bolaning o‘z nutqining xususiyatlarini aniqlashga va boshqalarning nutqini tushunishga …

3 / 8

dir. agar bolada fonematik idrok etarlicha rivojlangan va barqaror tovush kompleksi bilan predmet, harakat, sifat, munosabat o‘rtasida kuchli bg‘liqlik bo‘lsa, so‘zlarni to‘liq anglash mumkin. so‘zlarni tushunishni o‘rganish uchun (so‘zning nominativ funktsiyasi) quyidagi usullardan foydalanish mumkin. 1. bola logoped nomlagan narsalarni ko‘rsatishi kerak. bu topshiriqning yengilroq shaklida bolaga aytilgan so‘zlarning rasmlari oldida ko‘rsatilgan bo‘ladi – chaqmok, qo‘lqop, shapka, chumoli va boshqalar. bolaga bir nechta rasmlar taqdim etiladi (3-4-5) va qaerda chumoli, eshkak va hk kabi savollar beriladi. 5-6 yoshdagi bolalar uchun tekshiruv shartlari eshituv idroki hajmini kengaytirish bilan murakkablashishi mumkin. bolaning oldiga 6-8 rasm qo‘yiladi va u ketma-ket 2-3 narsani ko‘rsatishi kerak: "stakan, kitob, qalam, qo‘lqop, apron va to‘r qayerda?". bundan tashqari quyidagi texnikadan foydalanishmumkin: logoped bolaning ko‘ruv doirasida bo‘lmagan narsalarni ko‘rsatishni so‘raydi: "ko‘zni, quloqni, burunni ko‘rsat. tish, tirsak, iyak, qoshlarni ko‘rsat. menga derazani, qulfni ko‘rsat. harakat so‘zlarni tushunishini tekshirish uchun juft juft rasmlar taqdim etiladi. masalan: bitta rasmda o‘quvchi kitob …

4 / 8

hi lozim. tekshirish uchun saralangan so‘zlar o‘xshash tovush-bo‘g‘inli tarkibga ega bo‘lib, unli va undosh tovushlar bilan farqlanishi lozim. ma’lumki, jarangli va jarangsiz fonemalarni eshitish, ya’ni akustik xususiyatlari bilan ajralib turadigan fonemalar tdrok etish fonematik idrok rivojlanmagan bolalar uchun muayyan qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. unli va artikulyatsion jihatdan o‘xshash tovushlarni ("gomorganli") idrok qilish dizartriyaning ba’zi shakllari bo‘lgan va tug’ma tanglay nuqsoni bo‘lgan bolalar uchun qiyin bo‘lishi mumkin. "qarama-qarshi" rasmlarning juftliklari taqdim etiladi va logoped ulardan birini nomini aytadi. xuddi shu vazifa o‘qilgan matnni tushunishni o‘rganish uchun ishlatilishi mumkin. keyin ob’ektlarni bildiruvchi so‘zlardan biri alohida kartaga yoziladi va bola o‘qib chiqib, tegishli rasmni ko‘rsatadi. masalan: so‘zlar · bolg‘a rasmlar bolta bolg‘a frazali nutqga ega bo‘lgan va nutqning rivojlanmaganliginining ko‘rsatkichlari (shartli ravishda - iii darajali) aniqlangan bolalar tomonidan so‘zlarni tushunish xususiyatlarini aniqlash uchun so‘zlarning ma’nosini aktualizatsiyasiga, muayyan kontekstda to‘g’ri tanlashga qaratilgan murakkab vazifalarni ishlatish maqsadga muvofiq. turli xil leksik tipdagi so‘zlarni tanlashni o‘z ichiga …

5 / 8

arama-qarshi so‘zlarni tanlash: katta - kichik; rostgo‘y - ...; tor - ...; nordon - ...; tirishqoq - ...; jasur - ...; bardoshli - ...; bo‘sh - ...; aniq - ...; kulgili - .... va hokazo.· jumlani tugating (topshiriqni yozma ravishda taqdim qilish mumkin): plastilin yumshoq, tosh- .... divan yumshoq, skameyka ... . · juft so‘zlarda berilgan sifatlarni yaqin ma’noli sifatlar bilan almashtiring: qo‘rqmas uchuvchi, to‘g’ri javob, qiziqarli voqea. · qavs ichidagi otlar bilan ishlatilishi mumkin bo‘lgan sifatlarni tanlang: zich, (o‘rmon, tuman); keksa, (odam, darslik). ushbu va shunga o‘xshash vazifalar odatda nutq rivojlanmagan bolalarda so‘zning nominativ tomonini idrok etishning yo’qligidan dalolat beradi. ko‘pincha ularning javoblarida assotsiativ munosabatlar tasodifiy belgilar bilan kuzatiladi. ko‘p uchraydigan xato - bu antonimni taqdim etilgan so‘z bilan almashtirish. bular sintagmatik birlashmalar bo‘lib, ular ko‘pincha o‘quvchilar tomonidan tanish bo‘lgan kontekstda aniqlanadi (masalan, talab qilinadigan yaqin o‘rniga, uzoq yo’l). o‘quvchilarda, shuningdek, sinonim til munosabatlari qobiliyatining etishmasligi aniqlangan: ular uchun …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutqni tushunishni o'rganish"

4-mavzu mavzu haqida talabakarga tushuncha berish bilim,ko'nikma,malakalarini oshirish. nutqni tushunishni tekshirish nutqni tushunish muloqotning asosiy sharti xisoblanadi. u o‘z ichiga bunga nutq tovushlarini (fonemalarni) idrok etish, so‘zlarni tanib olish, so‘zlarning ma’nosini tushunish, so‘zlar, iboralar va qaratilgan nutqning ma’nosi o‘rtasidagi bg‘liqlikni anglash kiradi. nutqni tushunishdagi nuqsonlar turli xil lingvistik operatsiyalar buzilganida va nutq anomaliyasining shakliga qarab turli xil patologik psixologik xususiyatlarga ega bo‘lishi mumkin. nutq nuqsoni bo‘lgan bolalarning nutqni tushunishini o‘rganish nazariy va amaliy jihatdan juda muhimdir nutqni tushunishdagi g‘ishlar bolalarda faol nutqni rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi va korreksion jarayonga ta’sir qiladi. impre...

This file contains 8 pages in DOCX format (25.7 KB). To download "nutqni tushunishni o'rganish", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqni tushunishni o'rganish DOCX 8 pages Free download Telegram