ekonometrik modellarning axborot ta'minoti

DOCX 5 pages 69.2 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 69.2 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

2-mavzu: ekonometrik modellarning axborot ta’minoti reja: 1. iqtisodiy ma’lumotlarning statistik tabiati. 2. bog‘liq va bog‘liq bo‘lmagan o‘zgaruvchilarni tanlash. 3. ekonometrik modellarni tuzishda qatnashadigan iqtisodiy ma’lumotlarga qo‘yiladigan talablar. mashg‘ulot maqsadi: еkonometrik modellarning axborot ta’minoti bo‘yicha umumiy tushunchaga ega bo‘lish. mavzuni o‘rganish natijasida talaba: · iqtisodiy ma’lumotlarning statistik tabiati aytib beradi; · bog‘liq va bog‘liq bo‘lmagan o‘zgaruvchilar turlarini sanab beradi; · ekonometrik modellarni tuzishda qatnashadigan iqtisodiy ma’lumotlarga qo‘yiladigan talablarni asosiy xususiyatlarini aytib beradi. mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati: 1. dougherty, christopher. elements of econometrics. study guide. university of london. 2011. 2. gujarati d.n. basic econometrics. mcgraw-hill, 4th edition, 2003 (gu); 5th edition (2009, gujarati d.n., and d.c.porter). 3. абдуллаев о.м., жамалов м.с. эконометрическое моделирование. учебник. –т.: фан ва технология. 2010. – 612 с. 4. елисеева и.и., куришева с.в. и др. эконометрика: учебник. –м.: издательство юрайт, 2018. –288 с. 5. кремер н.ш. эконометрика: учебник. –м.: издательство юрайт, 2018. – 354 с. 6. шодиев …

2 / 5

y-statistik modellar orqali o‘rganish natijasida u yoki bu iqtisodiy ko‘rsatkichning hozirgi holati va kelajakdagi o‘zgarishini ilmiy asosda tahlil qilish va prognozlash mumkin bo‘ladi. iqtisodiy-statistik modellashtirish iqtisodiy ko‘rsatkichlar va ishlab chiqarish omillari o‘rtasidagi aloqalar o‘z mohiyatiga ko‘ra stoxastik bo‘lgan asosga tayanadi. iqtisodiy sub’ektlar faoliyatini statistik modellashtirish zamon va makonda ularning rivojlanish jarayonini o‘rganishda asosiy o‘rin egallaydi. bu modellar ishlab chiqarish tendensiyalari va qonuniyatlarini aniqlash uchun moslashgandir. iqtisodiy-statistik modelashtirishni noaniq bo‘lishligining sabablari quyidagi hollarda sodir bo‘lishi mumkin: 1. axborotli axborotning xatoligi, uning ko‘rsatkichlari, omillar va ob’ektlar majmuining noaniqligi. 2. tarkibiy aniqlanmagan xilma-xilliklarning mavjudligi. 3. modelli ko‘rsatkichlar va dalillar o‘rtasida bog‘lanish shakllaridan noto‘g‘ri foydalanish. iqtisodiy-statistik kuzatuvlar olib borilganda, texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlar ko‘rinishidagi, materiallar oqimidagi axborotlarga duch kelamiz. shu nuqtai nazardan, ishlab chiqarishga - kirish axborotini, chiqish axborotiga o‘zgartirgich sifatida qaraladi. ekonometrik modellarni tuzishda muhim bosqichlaridan biri modelda qatnashadigan omillar va ko‘rsatkichlarni tanlashdir. ko‘p hollarda o‘rganilayotgan ko‘rsatkichlarga juda ko‘p omillar ta’sir etmoqda. shu jumladan, ularning …

3 / 5

birinchi guruhga soni bo‘yicha ko‘p bo‘lmagan, lekin ning o‘zgarishiga kuchli ta’sir qilgan omillar qirsa, ushbu ekonometrik model ahamiyatli deb hisoblanadi. 2. bog‘liq va bog‘liq bo‘lmagan o‘zgaruvchilarni tanlash hodisalar orasidagi o‘zaro bog‘lanishlarni o‘rganish ekonometrika fanining muhim vazifasidir. bu jarayonda ikki xil belgilar yoki ko‘rsatkichlar ishtirok etadi, biri erkli o‘zgaruvchilar, ikkinchisi erksiz o‘zgaruvchilar hisoblanadi. birinchi toifadagi belgilar boshqalariga ta’sir etadi, ularning o‘zgarishiga sababchi bo‘ladi. shuning uchun ular omil belgilar deb yuritiladi, ikkinchi toifadagilar esa natijaviy belgilar deyiladi. masalan, paxta yoki bug‘doyga suv, mineral o‘g‘itlar va ishlov berish natijasida ularning hosildorligi oshadi. bu bog‘lanishda hosildorlik natijaviy belgi, unga ta’sir etuvchi kuchlar (suv, o‘g‘it, ishlov berish va h.k.) omil belgilardir. yoki, iste’molchining daromadi ortib borishi natijasida uning tovar va xizmatlarga bo‘lgan talabi oshadi. bu bog‘lanishda talabning ortishi natijaviy belgi, unga ta’sir etuvchi omil, ya’ni daromad esa omil belgidir. omillarning har bir qiymatiga turli sharoitlarida natijaviy belgining har xil qiymatlari mos keladigan bog‘lanish korrelyatsion bog‘lanish …

4 / 5

ri) shaklida tasvirlanadi. bog‘lanishlar to‘g‘ri chiziqli va egri chiziqli bo‘ladi. agar bog‘lanishning tenglamasida omil belgilar (x1, x2, ..., xk) faqat birinchi daraja bilan ishtirok etib, ularning yuqori darajalari va aralash ko‘paytmalari qatnashmasa, ya’ni ko‘rinishda bo‘lsa, chiziqli bog‘lanish yoki xususiy holda, omil bitta bo‘lganda to‘g‘ri chiziqli bog‘lanish deyiladi[footnoteref:1]. [1: gujarati d.n. basic econometrics. mcgraw-hill, 4th edition, 2003 (gu),inc.p. 10] ifodasi to‘g‘ri chiziqli tenglama bo‘lmagan bog‘lanish egri chiziqli bog‘lanish deb ataladi. xususan, parabola ; giperbola darajali va boshqa ko‘rinishlarda ifodalanadigan bog‘lanishlar egri chiziqli bog‘lanishga misol bo‘la oladi. 3. ekonometrik modellarni tuzishda qatnashadigan iqtisodiy ma’lumotlarga qo‘yiladigan talablar korrelyatsion va regression tahlilni qo‘llash vaqtida, omillarni tanlab olish va ulardan modellarda foydalanish hamda baholashdagi asosiy qoidalar quyidagilardan iborat: 1. omillarni o‘rganish bilan qamrab olinadigan ro‘yxat chegaralangan, omillar esa nazariy asoslangan bo‘lishi lozim. 2. modelga kiritilgan barcha omillar miqdor o‘zgarishlarga ega bo‘lishi kerak. 3. tadqiq qilinayotgan to‘plam sifatli bir jinsli bo‘lishi lozim. 4. omillar o‘zaro funksional …

5 / 5

illar soni kuzatishlar sonidan 3-5 marta kam bo‘lishi kerak. 10. regressiya tenglamasining omillari turli xil xatolar ta’sirida buzilishga olib keladigan xatoliklar bo‘lmasligi kerak. omillar o‘rtasida funksional yoki shunga yaqin bog‘lanishlarning mavjudligi - multikollinearlik borligini ko‘rsatadi. 11. kuzatuvlar sonini oshirish uchun ularning makonda takrorlanishidan foydalanish mumkin emas. makonda hodisalarning o‘zgarishi avtoregressiyani vujudga keltirishi mumkin. avtoregressiya esa statistikadagi mavjud o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi bog‘lanishni ma’lum darajada buzadi. shuning uchun ko‘rsatkichlar dinamik qatorlarda regression bog‘lanishni o‘rganish statistikadagi bog‘lanishni o‘rganishdan tubdan farq qiladi. 12. har bir omil bo‘yicha taqsimot normal taqsimotga ega bo‘lishi shart emas. bu regression tahlilni natijaviy, alomatli qiymat va tasodifiy qiymatli omillar o‘rtasidagi bog‘lanishni ifodalovchi sifatida ta’riflashdan kelib chiqadi. 13. omillarni natural birlikda o‘lchashda nisbiy qiymatlarga nisbatan ortiqroq ko‘rish lozim. nisbiy qiymatlar o‘rtasidagi korrelyatsiya, regressiya tenglamasi parametrlari qiymati bog‘lanish mazmunini buzishi mumkin. omillar o‘rtasidagi bog‘lanishni ifodalovchi sifatida ta’riflashdan kelib chiqadi. demak, ekonometrik modellarga qo‘yiladigan asosiy talablar: 1) modelda kuzatilayotgan ning o‘zgarishiga kuchli ta’sir …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekonometrik modellarning axborot ta'minoti"

2-mavzu: ekonometrik modellarning axborot ta’minoti reja: 1. iqtisodiy ma’lumotlarning statistik tabiati. 2. bog‘liq va bog‘liq bo‘lmagan o‘zgaruvchilarni tanlash. 3. ekonometrik modellarni tuzishda qatnashadigan iqtisodiy ma’lumotlarga qo‘yiladigan talablar. mashg‘ulot maqsadi: еkonometrik modellarning axborot ta’minoti bo‘yicha umumiy tushunchaga ega bo‘lish. mavzuni o‘rganish natijasida talaba: · iqtisodiy ma’lumotlarning statistik tabiati aytib beradi; · bog‘liq va bog‘liq bo‘lmagan o‘zgaruvchilar turlarini sanab beradi; · ekonometrik modellarni tuzishda qatnashadigan iqtisodiy ma’lumotlarga qo‘yiladigan talablarni asosiy xususiyatlarini aytib beradi. mustaqil ishlash uchun adabiyotlar ro‘yxati: 1. dougherty, christopher. elements of econometrics. study guide. university of london. 201...

This file contains 5 pages in DOCX format (69.2 KB). To download "ekonometrik modellarning axborot ta'minoti", click the Telegram button on the left.

Tags: ekonometrik modellarning axboro… DOCX 5 pages Free download Telegram