nyutonning birinchi qonuni

DOCX 4 pages 27.0 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.0 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

mavzu: nyutonning birinchi va ikkinchi qonuni. reja: 1. nyutonning birinchi qonuni 2. nyutonning ikkinchi qonuni. 3. nyutoning birinchi qonuni. nyutonning birinchi qonuni quyidagicha ta’riflanadi: har qanday jism, boshqa jismlar ta’siri boshlang’ich holatini o’zgartirishga majbur etmaguncha, o’zining tinch yoki to’g’ri chiziqli tekis harakati holatini saqlaydi. fudbol to’pining fudbolchi tepmaguncha maydonda tinch turishi, avtobus harakati boshlanganda orqa tomonga, harakatlanayotgan avtobus to’xtaganda oldinga qarab silkinishimiz bu qonunning kundalik hayotimizda o’rinli ekanligini ko’rsatadi. shu bilan birga, nyutonning birinchi “qonuni” inertlik tushunchasi bilan chambarchas bog’liqdir. nyutonning 1-qonuni. inertlik, inersial sanoq sistemasi. тezlanishning paydo bo’lish sababini topish uchun tajriba va kuzatishlardan foydalanish kerak. biroq avvalo jismning qanday sharoitlarda tezlanishsiz harakat qilishini tekshiramiz. har qanday jism, harakatda bo’lish yoki tinch turishidan qat’iy nazar, olamda yakka emas. uning atrofida ko’pgina boshqa jismlar: yaqin va uzoq, katta va kichik, tinch turgan va harakatlanayotgan jismlar bo’ladi. bu jismlarning ba’zilari, balki hammasi ham, biz tekshirayotgan jismga, uning harakat holatiga qandaydir ta’sir …

2 / 4

i – ipni yo’qotishimiz bilan tinchlik holati bo’zildi, sharcha tezlanishga ega bo’ladi. agar biz taranglangan ipning ta’sirini o’zgartirmay, yerni olib tashlay olsak edi, bu holda ham sharchaning tinchligi buzilgan bo’lar edi: u oldingiga qarama-qarshi tomonga ( yuqoriga) tezlanish bilan harakatlangan bo’lar edi. bundan biz shunday xulosaga kelamiz. ip va yerdan iborat ikki jismning sharchaga ko’rsatadigan ta’siri bir-birini kompensatsiyalaydi. biz ko’rib o’tgan misolllardan quyidagi xulosaga kelamiz: agar jismlarning ta’sirlari bir-birini kompensatsiyalasa, jism bu jismlar ta’siri ostida tinch holatda bo’ladi. bunga o’xshagan ko’p misollar mexanikaning asosiy qonunlaridan biri nyutonning birinchi qonunini tushunishga yordam qiladi. shunday sanoq sistemalari borki, bularga nisbatan ilgarilanma harakatlanuvchi jismga boshqa jismlar ta’sir qilmasa, yoki boshqa jismlarning ta’siri kompensatsiyalansa, jismning tezligi o’zgarmaydi. biz keltirgan misollarda bunday sanoq sistemalari yerga bog’langan sanoq sistemasi va yerga nisbatan to’g’ri chiziq bo’ylab tekis harakat qiladigan sistemalar edi. jism tezligining o’zgarmas bo’lib saqlanish hodisasining o’zi inersiya hodisasi deb ataladi. shuning uchun jismlarga ko’rsatiladigan tashqi …

3 / 4

rsial sistema deb hisoblanmaydi. chunki muz ustida tinch yotgan shayba bu hokkeychiga nisbatan tezlanish bilan harakat qiladigan bunday sanoq sistemalari noinersial sanoq sistemalari deb ataladi. biror bir jismning tezlanishi har doim unga boshqa jism ta’sir etganda, ya’ni o’zaro ta’sirlashuvchi jismning ta’siridan hosil bo’lishini ko’rdik. fizikada bir jismning boshqa jismga ko’rsatadigan, natijada unga tezlanish beradigan ta’siri kuch deb ataladi. kuchni – tezlanish olish sababi deb ham aytish mumkin. kuchni i.nyuton xuddi ana shunday qilib ta’riflagan: «qo’yilgan kuch jismning tinch holatini yoki to’g’ri chiziqli tekis harakat holatini o’zgartirish uchun qilingan ta’sirdir». bu ta’sirni boshqa bir jism beradi. agar, masalan, erkin tushayotgan jism tezlanish bilan harakat qilsa, tezlanish bu jismga yer ko’rsatayotgan ta’sir orqali paydo bo’ladi. ammo endi biz tushayotgan jismning tezlanishini unga qo’yilgan kuch hosil qiladi, deb ayta olamiz. bu kuch og’irlik kuchi deb ataladi. nyutoning ikkinchi qonuni. quyidagicha tajriba o’tkazamiz: dastlab, o’zgarmas massali jismga (t=const) turli kuchlarining ta’sirini ko’raylik. masalan, fudbol …

4 / 4

oda kuchining si dagi birligi (nyuton) nimaga tengligini aniqlashga imkon beradi. 1 n kuch deb, 1kg massali jismga 1m/s2 tezlanish bera oladigan kuchga aytiladi. mexanik harakatning o’zgarishi haqida gapirilganda “harakat miqdori” tushunchasidan ham foydalaniladi. nyutonning uchinchi qonuni. biz biror jismning yoki jismlarning, boshqa jismga o’zini qanday tutadi, degan savol tug’iladi. tajribalarning ko’rsatishicha, u ham ko’rsatilayotgan ta’sirga teng va qarama-qarshi yo’nalgan kuch bilan ta’sir ko’rsatadi. moddiy nuqtalar (jismlar) orasidagi bunday o’zaro ta’sir nyutonning uchinchi qonuni yordamida aniqlanadi: moddiy nuqtalarning bir-biriga har qanday ta’siri o’zaro ta’sir xarakteriga egadir. moddiy nuqtalar ta’sir kuchlarining kattaliklari doimo bir-biriga ten, yo’nalishlari qarama-qarshi va ularni tutashtirgan to’g’ri chiziq bo’ylab yo’nalgan. masalan, ikkita qayiq haydovchilari arqonning ikki tomonidan ushlab turgan bo’lishsin. ular orasidagi masofaning teng o’rtasini belgilaymiz. endi qayiq haydovchilaridan biri arqonni torta boshlasin. ikkinchisi esa arqonning uchini ushlab turaversin. qayiqlar oradagi masofaning teng o’rtasida uchrashganini ko’ramiz. shu tajribani roliklar konkichilar bilan o’tkazib ko’rish mumkin. bu tajribalar nyutonning …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nyutonning birinchi qonuni"

mavzu: nyutonning birinchi va ikkinchi qonuni. reja: 1. nyutonning birinchi qonuni 2. nyutonning ikkinchi qonuni. 3. nyutoning birinchi qonuni. nyutonning birinchi qonuni quyidagicha ta’riflanadi: har qanday jism, boshqa jismlar ta’siri boshlang’ich holatini o’zgartirishga majbur etmaguncha, o’zining tinch yoki to’g’ri chiziqli tekis harakati holatini saqlaydi. fudbol to’pining fudbolchi tepmaguncha maydonda tinch turishi, avtobus harakati boshlanganda orqa tomonga, harakatlanayotgan avtobus to’xtaganda oldinga qarab silkinishimiz bu qonunning kundalik hayotimizda o’rinli ekanligini ko’rsatadi. shu bilan birga, nyutonning birinchi “qonuni” inertlik tushunchasi bilan chambarchas bog’liqdir. nyutonning 1-qonuni. inertlik, inersial sanoq sistemasi. тezlanishning paydo bo’lish sababini topish ...

This file contains 4 pages in DOCX format (27.0 KB). To download "nyutonning birinchi qonuni", click the Telegram button on the left.

Tags: nyutonning birinchi qonuni DOCX 4 pages Free download Telegram