yorug‘lik dispersiyasi. spektral analiz 11-sinf

PPT 1019.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1644351297.ppt powerpoint presentation 11-sinf fizika darsligi asosida 27-mavzu: yorug‘lik dispersiyasi. spektral analiz turli xil jismlar va moddalarning rangi haqidagi savol insonlarni qadimdan qiziqtirib kelgan. nima sababdan quyosh ufqqa botayotganda qizarib botadi? nima sababdan kamalak hosil bo‘ladi? yorug‘lik ayrim minerallardan o‘tganida ular nima sababdan rangli tovlanadi? kabi savollarga nyuton zamoniga kelibgina javob topish mumkin bo‘ldi. 1666-yilda i. nyuton o‘zi o‘tkazgan tajribasi haqida quyidagilarni yozadi: “men turli shakldagi optik shishalarga ishlov berish vaqtida rang to‘g‘risidagi ma’lum hodisalarni tekshirish uchun uchburchak shisha prizmani tayyorladim. shu maqsadda men xonamni qorong‘i qildim va quyosh nurining tushishi uchun deraza darchasida juda kichik teshik yasadim. shu teshikka men prizmani undan singan nur devorga tushadigan qilib joylashtirdim. shunday usulda olingan xilma-xil va kuchaytirilgan ranglarni ko‘rish hamda kuzatish menda katta qiziqish hosil qildi”. yorug‘lik prizma orqali o‘tganda paydo bo‘lgan har xil ranglar to‘plamini nyuton spektr (lotincha spektrum – ko‘rish) deb atadi (4.20-rasm). nyuton tirqishni qizil rangli shisha bilan berkitganda …

o‘tib, ranglarga ajralgan yorug‘lik yo‘liga birinchi prizmaga nisbatan 180º ga burilgan prizma qo‘yilsa, bu prizma yig‘uvchi linza vazifasini bajaradi. undan chiqqan yorug‘lik dastasi to‘plangan nuqtasida oq rangda bo‘ladi (4.21-rasm). nyutonning kashf etgan bu hodisasi yorug‘lik dispersiyasi (lotincha disperge – sochib tashlash) degan nom oldi. shunday qilib, nyuton quyoshdan keluvchi oq nur barcha rangli nurlarning yig‘indisidan iborat ekanligini isbotlaydi. quyosh nurlari ostida narsa va predmetlarning turli rangda ko‘rinishiga sabab, ular ayrim ranglarni yutishi, ayrimlarini esa qaytarishidir. absolut qora jism barcha nurlarni yutadi, oq jism esa qaytaradi. yorug‘likning to‘lqin nazariyasiga ko‘ra, yorug‘lik – fazoda juda katta tezlik bilan tarqaluvchi to‘lqinlardir. uning rangi, chastotasiga bog‘liq. yorug‘lik to‘lqinlarining to‘lqin uzunligi juda kichik. masalan, qizil nur eng katta to‘lqin uzunligiga ega bo‘lib, uning qiymati λ q = 7,6 · 10–7 m ga teng. eng kichik to‘lqin uzunligi binafsha nurga tegishli bo‘lib, uning kattaligi λb = 3,8 · 10–7 m. boshqa nurlarning to‘lqin uzunligi ularning oralig‘ida …

g‘liqligiga dispersiya deyiladi. bu – dispersiyaga berilgan ikkinchi ta’rifdir. bundan prizmadan o‘tgan nurlar nima uchun turli burchakka og‘ishi sababini tushunib olsa bo‘ladi. demak, qizil nurlarning har qanday muhitdagi tezligi binafsha nurnikidan katta bo‘ladi. masalan, suvda vq = 228 000 km/s, vb = 227 000 km/s, uglerod sulfitda vq = 185 000 km/s, vb = 177 000 km/s. vakuumda yorug‘lik dispersiyasi bo‘lmaydi, chunki unda hamma yorug‘lik to‘lqinlari bir xil tezlik bilan tarqaladi. 1807-yilda ingliz fizigi tomas yung qizil, yashil va zangori ranglarni kombinatsiyalab, oq rangni olish mumkinligini isbotlaydi. shuningdek, qizil, yashil va zangori ranglarni kombinatsiyalab, boshqa ranglarni olish mumkin (4.22-rasm). qizil, yashil va zangori ranglarni yung birlamchi nurlar deb ataydi. shu birinchi ranglarning birortasini boshqa hech qanday ranglarning kombinatsiyasidan olish mumkin emas. buni ekranga qizil, yashil va zangori rangli yorug‘likni tushirib oson tekshirish mumkin. barcha uchta rang birlashgan yoki qo‘shilgan joyda oq rang hosil bo‘ladi. qizil rang bilan zangori rang qo‘shilganda–qoramtir; …

qorong‘i yo‘lkalar bilan ajralgan bo‘ladi. chiziqli spektrlar. bunday spektrda bittagina chiziq bo‘ladi. bunday spektrni bir-biri bilan bog‘lanmagan atomlar chiqaradi. bir-biridan ajralgan atomlar bitta to‘lqin uzunligiga ega bo‘lgan nurni chiqaradi. yutilish spektrlari. lampochkadan chiqayotgan yorug‘lik yo‘liga qizil shisha qo‘yilsa, undan faqat qizil yorug‘lik o‘tadi va qolgan nurlar yutilib qoladi. agar oq nurni nurlanmayotgan gaz orqali o‘tkazilsa, manbaning uzluksiz spektri fonida qora chiziqlar paydo bo‘ladi. bunga sabab, gaz ma’lum bir chastotali nurlarni yutib qolishidir. o‘rganishlar shuni ko‘rsatadiki, gaz qizigan paytida qanday chastotali nurlarni chiqarsa, shunday chastotali nurlarni yutar ekan. istalgan kimyoviy element o‘ziga xos spektrga ega bo‘ladi. har bir odamning barmoq izlari faqat o‘ziga xos bo‘lganidek, bir element spektri boshqasinikiga o‘xshamaydi. mana shu xususiyatga ko‘ra, moddaning kimyoviy tarkibini aniqlashga spektral analiz deyiladi. bu juda sezgir usul bo‘lib, tekshirish uchun zarur bo‘lgan modda massasi 10–10g dan ortmaydi. bunday analiz ko‘proq sifat xarakteriga ega bo‘ladi, ya’ni moddada qaysi element borligini aniq aytib berish mumkin. …

yorug‘lik dispersiyasi. spektral analiz 11-sinf - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yorug‘lik dispersiyasi. spektral analiz 11-sinf"

1644351297.ppt powerpoint presentation 11-sinf fizika darsligi asosida 27-mavzu: yorug‘lik dispersiyasi. spektral analiz turli xil jismlar va moddalarning rangi haqidagi savol insonlarni qadimdan qiziqtirib kelgan. nima sababdan quyosh ufqqa botayotganda qizarib botadi? nima sababdan kamalak hosil bo‘ladi? yorug‘lik ayrim minerallardan o‘tganida ular nima sababdan rangli tovlanadi? kabi savollarga nyuton zamoniga kelibgina javob topish mumkin bo‘ldi. 1666-yilda i. nyuton o‘zi o‘tkazgan tajribasi haqida quyidagilarni yozadi: “men turli shakldagi optik shishalarga ishlov berish vaqtida rang to‘g‘risidagi ma’lum hodisalarni tekshirish uchun uchburchak shisha prizmani tayyorladim. shu maqsadda men xonamni qorong‘i qildim va quyosh nurining tushishi uchun deraza darchasida juda kichik teshik ya...

PPT format, 1019.0 KB. To download "yorug‘lik dispersiyasi. spektral analiz 11-sinf", click the Telegram button on the left.

Tags: yorug‘lik dispersiyasi. spektra… PPT Free download Telegram