elementar bo’leksheler fizikasi

DOCX 23 pages 341.9 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 341.9 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

o`zbekstan respublikasi xaliq bilimlendiriw ministrligi a`jiniyaz atindag`i no`kis ma`mleketlik pedagogika instituti fizika matematika fakulteti fizikani oqitiw metodikasi kafedrasi 3a-kurs fizika astronomiya ta`lim bag`dari tema: “elementar bo’leksheler fizikasi” kafedra basliq: f-m.i.d.doc. a. kamalov qabillag`an; a.x.i.d.prof. a.jumamuratov tayarlag’an: a.dosjanova no`kis -2021 tema: “elementar bo’leksheler fizikasi” joba: i. kirisiw ii. tiykarg’i bo’lim. ii.1. elementar bo’leksheler haqqinda tusinikler ii.2. -mezonlar, olardın’ qa’siyetleri, k-mezonlar,-giperonlar ha’m tag’ı basqada kvarklar. iii. juwmaqlaw. iv. paydalang’an a’debiyatlar ii.tiykarg’i bo’lim ii.1. elementar bo’leksheler haqqinda tusinikler keyingi bir qansha onlag`an jıllar dawamında jan`a materiyallıq dun`ya-yag`nıy elementar bo`leksheler dun`yası payda boldı. solardın` bir qanshası kosmoslıq nurlardan tabıldı ha`m ko`pshiligi jasalma jol menen quwatlı elementar bo`lekshelerdi tezletkishlerden alındı. belgili bo`lekshelerdi bir-biri menen soqlıstırıw na`tiyjesinde jan`a bo`lekshelerdi payda etip, materiyanın` jan`a formasın payda etti. materiyanın` bunday formasının ashılıwı ha`m ha`r qıylı formadag`ı materiyanın` bir-birine aylanıwı elektromagnitlik maydanda, elektronlar ha`m pozitonlardın` ja`ne materiyanın jan`a formasının` ashılıwı ilimde belgili bir jetiskenlerdin` biri bolıp, onın` ilimiy bahasın …

2 / 23

asirlesiudin intensivligi ku’shli tasirlesiwdin intensivliginen 0 dareje kishkene ha’m ha’lsiz tasirlesiw shegarası ku’shli ta’sirlesiw shegarasınan jeterli da’rejede az. barlıq elementar bo’leksheler tek g’ana fotonnan basqa, sonday-aq adronlar ha’m leptonlar ha’lsiz ta’sirlesiwge tap boladı. biraq ayrıqsha sha’rt orınlanıwı kerek, halsiz tasirlesiw ku’shli ha’m elektromagnitlik ta’sirlesiwdin’ fonında payda bolıwı kerek. onday jag’day turaqsız elementar bo’lekshelerdin’ ıdırawı waqtında payda boladı. mısalga turaqsız neytron minut ishinde ha’lsiz tasirlesiwdin natiyjesinde protonga, elektronga ham neytronga aylanadı. ha’lsiz oz-ara tasirlesiw yadronın - ıdırawının sebepshisi bolıp esaplanadı. ja’ne neytrinonın’ ha’r qıylı elementar bo’lekshelerden shashırawının’ anıqlawshısı boladı. bir qansha ha’lsiz intensivligine iye tasirlesiw bul gravitatsiyalıq tasirlesiw. biraqta og’an barlıq materiya tolıg’ı menen diydarlasadı. bul n`yutonnın’ pu’tkil du’nyalıq tartılıs nızamın payda etti. onın’ ta’sirlesiwinin shegarası joq. gravitatsiyalıq o’z-a’ra tasirlesiw tiykarınan iri denelerdin’ arasında boladı. ol juldızlar menen planetalardın’ qozg’alısın anıqlaydı. a’lemnin du’zilisi tolıg’ı menen usı o’z-ara tasirlesiw menen u’yreniledi. elementar bo’leksheler du’nyasında gravitatsiyalıq o’z-a’ra tasirlesiw olardın’ massalarının kishi bolg’anlıg’ınan baykalıuı …

3 / 23

dın rauajlanıu tarıyxına toktap otiuimiz kerek. mine biz sonnan baslaymız. mezonnın’ ashılıwı menen onın’ turaqsız bo’lekshe ekenligi ma’lim boldı. onı fizikler eksperiment ja’rdeminde anıqlawg’a tırıstı. olar tawdın’ basına ha’m to’menge sınag’ıshlar qoyadı. ekewilerinin’ de islew rejimi birdey bolıp. joqarıdag’ı sanag’ıshtan o’tken bo’leksheler ag’ımı menen to’mendegi sınag’ıshtag’ı bo’lekshelerdi esaplaydı( -suwret). bunda biyiklik n-belgili bo’leksheler ıdıraytug’ın bolsa, onda nızamı boyınsha ıdıraydı. bunda;-to’mendegi bo’leksheler ag’ımının’ intensivliligi -joqarıdag’ı bo’leksheler ag’ımının’ intensivliligi -tawdın’ basınan jerge deyin bo’lekshenin’ kelip jetiw waqtı, al -bo’lekshenin’ yarım ıdıraw dawiri. joqarıdan to’menge kelemen degenshe bo’leksheler ag’ımı ha’lsireydi, ol e=2,6 ge ten’ dep qabıl etilgen. yarım ıdıraw dawiri s salıstırmalılıq teoriyası boyınsha ge ten’ boladı. bunda bo’lekshenin’ energiyası kosmos nurlarının’ energiyası ev qa ten’. al - mezonnın’ tınıshlıqtag’ı energiyası olay bolsa –mezonnın’ jasaw dawirine to’mendegishe baha beriw mymkin. teor. sek bolıw kerek. ekspermentı tabıw boyınsha ta’jiriybe to’mendegishe o’tkerilgen. schetchikleri bir sa’ykesleniw sxemasına biriktiriledi. joqarg’ı energiyaga iye kosmos nurları esplag’ishlardan o’tkennen keyin …

4 / 23

ag’a ten’. eksp -sek -bo’lekshe radioaktiv bo’lekshe -ıdırawda jupliqtin’ saqlanıw nızamının’ orınlanbaytug’ınlıg’ın 1957-jılı bu ta’repinen da’lillengen. ol to’mendegishe ta’jiriybe islegen. -ıdırawshı yadronı to’men temperaturada uslap magnit maydanı ta’repinen yadronın’ spinlerin polyarizatsiyalaydı. egerde –ıdırawda jupliqtin’ saqlanıw nızamı orınlanatug’ın bolsa, onda yadronın’ spinnin’ bag’ıtında, -ıdırawda payda bolg’an elektronlardın’ ushıwı ko’p bolıwı kerek. al, ta’jiriybe kerisin ko’rsetedi yag’nıy qarama-qarsı bag’ıtta elektronlardın’ ushıwının’ ko’p ekenligin ko’rsetedi. bul chetnostın’ saqlanıw nızamının’ orınlanbaytug’ınlıg’ın da’lilleydi. ıdıraw protsessinde to’mendegishe al –mezonnın’ zatlar menen ta’sirlesiuindegi kese-kesiminin’ shaması sm2 ten’. -mezonnın’ ıdıraw sxeması; ol -mezon -mezonnın’ ıdırawınan payda boladı. ma’selen mezon fotoplastinkada to’mendegishe jol jyrdi deyik onın’ jasaw dawiri s. mezong’a aylanadı. i̇mpuls boladı. mezon plastinkada jasawın tawısqanda o’zinin’ da’slepki bag’ıtın esleydi, al neytrinonnın’ bag’ıtı keri ketedi, pozitron to’men ketedi. ıdıraw protsessinde de chestosttın’ saqlanıw protsessi orınlanbaydı. bul pozitronnın’ ushıw sanı, myieshke baylanıslı ekenin ko’rsetedi. 1950-jıllardın’ aqırında elementar bo’leksheler izertlewdin’ jan’a fotoimultsiyalıq metodı payda boldı. ol birinshi ma’rte sovet fizikleri …

5 / 23

adı. ol qaldıq iz dep ataladı. plastinkag’a kelip tysip atırg’an bo’lekshenin’ energiyası formulası menen anıqlanadı. eger biz izertlep atırg’an bo’lekshe proton bolsa, bunda, -protonnın’ kinetikalıq energiyası, koeffitsentleri, -protonnın’ qaldıq izi ha’r qıylı energiyag’a massag’a iye bo’leksheler ushın ha’m nin’ ma’nisleri o’zgerip otıradı. ha’r qıylı energiyag’a iye bo’leksheler plastinkada ha’r qıylı iz qaldıradı. ma’selen iz qaldıradı. qa iye bo’lekshe de o’zinin’ energiyasın joyıltadı. al qa iye bo’lekshe o’zinin’ energiyasın aralıqta joytadı degen so’z. plastinkada bo’lekshenin’ qaldıratug’ın izi bo’lekshenin’ ionizatsiyalaw uqıplıg’ı degen shama kirgiziledi. ol bo’lekshenin’ ionizatsiya uqıplılıg’ı qansha ko’p bolsa. plastinkada qaldıratın’ izi sonsha ko’p, yag’nıy daneshelerdin’ sanı ko’p boladı. endi massaları ha’r kıylı bolg’an g bo’lekshenin’ plasinkada qaldırg’an izinin’ massasına baylanıslı ekenligin qarayıq. bolg’anda g max iye boladı. usı metod arqalı bo’lekshelerdin’ massasın anıqlawg’a boladı. zaryadı z=1 bolg’an bo’lekshenin’ ionizatsiya uqıplılıg’ı bo’lekshenin’ kenetikalıq energiyası bunnan r-boyınsha tuwındı alsaq bunnan tezlikke baylanıslı ag’zalardı dep onda qaldıq iz massag’a ha’m zardqa baylanıslı …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elementar bo’leksheler fizikasi"

o`zbekstan respublikasi xaliq bilimlendiriw ministrligi a`jiniyaz atindag`i no`kis ma`mleketlik pedagogika instituti fizika matematika fakulteti fizikani oqitiw metodikasi kafedrasi 3a-kurs fizika astronomiya ta`lim bag`dari tema: “elementar bo’leksheler fizikasi” kafedra basliq: f-m.i.d.doc. a. kamalov qabillag`an; a.x.i.d.prof. a.jumamuratov tayarlag’an: a.dosjanova no`kis -2021 tema: “elementar bo’leksheler fizikasi” joba: i. kirisiw ii. tiykarg’i bo’lim. ii.1. elementar bo’leksheler haqqinda tusinikler ii.2. -mezonlar, olardın’ qa’siyetleri, k-mezonlar,-giperonlar ha’m tag’ı basqada kvarklar. iii. juwmaqlaw. iv. paydalang’an a’debiyatlar ii.tiykarg’i bo’lim ii.1. elementar bo’leksheler haqqinda tusinikler keyingi bir qansha onlag`an jıllar dawamında jan`a materiyallıq dun`ya-yag`nıy el...

This file contains 23 pages in DOCX format (341.9 KB). To download "elementar bo’leksheler fizikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: elementar bo’leksheler fizikasi DOCX 23 pages Free download Telegram