chigʻatoy ulusining tashkil topishi va rivojlanishi

DOCX 11 sahifa 75,1 KB Bepul yuklash

11 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 75,1 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 11

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 11

chig’atoy ulusining tashkil topishi va rivojlanishi reja; i.kirish ii.asosiy qism 1.chig’atoy ulusining tashkil topishi 2.chig’atoy ulusida ilk boshqaruv shakli 3.chig’atoy ulusining o’troq hayotga o’tish jarayoni iii.xulosa iv.foydalanilgan adabiyotlar chigʻatoy (jagʻatay) ulusi yoxud chigʻatoy oʻrdasi, chigʻatoy xonligi, chigʻatoy davlati (moʻgʻ.: цагаадайн улс; oʻzbekcha: chigʻatoy ulusi; xitoycha: 察合台汗國; forscha: خانات جغتای) — moʻgʻul imperiyasidan soʻng 1224-yilda chingizxonning ikkinchi oʻgʻli chigʻatoyxon va uning vorislari hukmronlik qilgan yerlarni oʻz ichiga olgan moʻgʻul, keyinroq turklashgan ulus[4][5]. xiii asr oxirlarida xonlik oʻzining eng yuqori choʻqqisida orol dengizining janubida amudaryodan to hozirgi moʻgʻuliston va xitoy chegarasidagi oltoy togʻlarigacha choʻzilgan, bu taxminan tugatilgan qoraxitoylar davlatiga toʻgʻri keladi[6].chigʻatoy ulusidagi moʻgʻullari oʻzlarining boshqaruv tarzida asosan koʻchmanchi boʻlib qolishgan va xv asr oxirigacha shahar markazlarida oʻrnashmaganlar. chigʻatoy ulusidagi moʻgʻullar movarounnahr va tarim havzasidagi shahar aholisi ustidan hukmronlik qilganlar. chingizxon tirikligidayoq yerni to‘rt o‘g‘liga bo‘lib bergan. chig‘atoyxonga qanday yer berilganligi bo‘yicha tadqiqotchilar turlicha fikr bildiradilar. chigʻatoy yerlari va saroylari haqidagi ilk maʼlumotlar …

2 / 11

chigʻatoyxon oʻziga tegishli ulusni boshqarishni avval xorazmlik mahmud yalavochga, soʻngra uning oʻgʻli masʼudbekka (1238—1289) topshiradi. oʻzi esa umrining oxirigacha ukasi oʻqtoy qoon saroyida bosh maslahatchi tarzida faoliyat koʻrsatadi. chigʻatoy ulusidan olinadigan daromadlarning asosiy qismi qoraqurumga joʻnatilgan. qolgan qismini mahalliy aholidan tayinlangan oliy hokim ulus ehtiyojlari hamda qoʻshin xarajatlari yoʻlida sarf qilish huquqiga ega boʻlgan. chigʻatoy ulusida ham chingizxon barpo etgan moʻgʻullar davlatidek mehnatkash omma nafaqat moʻgʻul bosqoqlari, dorugʻalari, balki mahalliy zodagonlar va oqsuyaklar tomonidan ham ezilgan. dehqonlar, hunarmandlar, kosiblar, chorvadorlar ilgaridan mavjud boʻlgan soliqlardan tashqari moʻgʻullar joriy qilgan yangi soliq va oʻlponlarni toʻlashga majbur edi. oxir oqibat chigʻatoy ulusining qishloq va shaharlarida moʻgʻullarga va yerlik zodagonlarga nisbatan noroziliklar kuchaygan, qoʻzgʻolonlar boʻlib oʻtgan. shulardan biri 1238-yildagi mahmud torobiy qoʻzgʻolonidir. biroq masʼudbek qoʻzgʻolonni bostirib, xalqni moʻgʻul qasosidan qutqardi. chigʻatoyxon 1242-yilda vafot etadi va uning oʻrniga nabirasi qorahuloku oʻtiradi, chunki uning otasi mutukan 1221-yilda bomyon qamalida oʻldirilgan. qorahuloku mustaqil hukmronlik qilish uchun juda …

3 / 11

qoon avlodlari qatori qatl qilingan. chigʻatoy ulusini mangu qoon va botuxon boʻlishib olganlar. movarounnahr botuxonga qaram boʻlib qolgan. xiii asrning 60-yillarida chigʻatoyxonning 6-farzandi baydarning oʻgʻli olgʻu (1261—1265) chigʻatoylar hokimiyatini qayta tiklashga erishadi. olgʻu vafot etgach, uning vorislari — muborakshoh va baroqxon mahalliy aholi bilan yaqinroq munosabatda boʻlish maqsadida musulmonlikni qabul qilganlar. 1266-yil chigʻatoy ulusi xoni qarorgohi yettisuvdan movarounnahrga — ohangaronga koʻchiriladi. baroqxon hukmronligi vaqtida xaydu koʻrsatmasiga muvofiq masʼudbek tomonidan buxoro qayta tiklanadi. fargʻona vodiysida yangi shahar — andijonga asos solinadi. kepakxon (1318—1326) davrida qarorgoh qashqadaryoga koʻchiriladi, qadimgi nasaf yaqinida qarshi shahri barpo etiladi. ulus erondagi kabi maʼmuriy birliklar hamda soliq undiriluvchi tumanlarga (fargʻona va qashqarda — oʻrchin) taqsimlanadi, yagona pul birligi — kepakiga oʻtiladi. ammo moʻgʻul mulklarini birlashtirish va markazlashtirish maqsadida oʻtkazilgan maʼmuriy va moliyaviy islohotlar siyosiy tarqoqlikka barham berishga qodir emas edi. 1326-yil oxirida tarmashirin chigʻatoylar ulusi taxtiga oʻtirdi. u ulusda 1334-yilgacha hukmronlik qildi. ibn battuta tarmashirin bilan naxshab …

4 / 11

i oʻz ukasi esan temur taxtdan agʻdaradi. tez orada enus-temurxon akasining oʻlimida onasini aybladi. shundan soʻng chigʻatoy ulusi taxtini salibchilarga qarshi qirgʻinlar uyushtirgan oʻqtoyxon avlodidan boʻlgan ali sulton egalladi. suiqasd paytida barcha katolik rohiblari oʻldirilgan.ali sulton keyin kunjigʻxonning nabirasi muhammad poʻlodxon boʻlib, uning oʻrniga yasaurning oʻgʻli qozonxon taxtga oʻtirdi. qozonxon 1346-yilda urush yillarida tanazzulga yuz tutgan xonlikni mustahkamlash uchun olib borilayotgan kurashlarda qozoq shahzodasi qoʻlidan oʻldirilgan. uning vorislari hukmronlikni faqat tabiiy hol sifatida olib borgan va davlatning haqiqiy hokimiyati moʻgʻul va turkiy shahzodalar qoʻliga oʻtgan. olimlarning hisob-kitoblariga koʻra, 1241-yildan 1370-yilda dogʻoʻlon temur hokimiyat tepasiga kelgunga qadar chigʻatoy ulusida jami 25 ta xon almashgan[10].biroq mintaqada 1346-yilda qozonxondan soʻng oʻqtoylar sulolasi xoni donishmanji ikki yil davomida ulusni oʻz qoʻliga oladi. shundan soʻng 1370-yilgacha moʻgʻul va turkiy shahzodalarning qoʻgʻirchoqlari bayonqulixon va temurshoh 13 yil davomida birin-ketin taxtga oʻtirdilar. moʻgʻulistonda 1348-yilda hokimiyat tepasiga kelgan 18 yoshli tugʻluq temur duvaxonning nabirasi deb eʼlon qilindi. tugʻluq …

5 / 11

beradi: xon (kebekxon) hayron boʻlib: „yaxshi“ deb aytgan[12]. bu dalillar shuni koʻrsatadiki, chigʻatoy ulusining chingiziylari xiv asr boshlarida turkiy tilining mahalliy qarluq shevasiga oʻtishgan. chingizxonning barcha oʻgʻillaridan faqat chigʻatoyning oʻz ismi bilan atalgan sulolasi va bu sulola asos solgan davlatga paydo boʻlgan. chigʻatoylar orasida toʻrtta urugʻ alohida ahamiyatga ega edi: arlot, jaloyir, qavchin hamda barlos. baʼzi tadqiqotchilarning fikricha, „chigʻatoy“ atamasi dastlab aynan chigʻatoy qoʻshinini tashkil qilgan yuqorida nomlari sanab oʻtilgan moʻgʻul qabilalariga nisbatan qoʻllanilgan[13]. movarounnahrda xv asrda imtiyozli harbiy imtiyozli mulklarga ega boʻlgan koʻchmanchi turkiy qabilalar ham chigʻatoylarga aloqalari boʻlmasa ham oʻzlarini chigʻatoylardan hisoblashgan[14].chigʻatoy ulusi parchalangandan keyin xiv asr oʻrtalarida ikkita alohida davlat shakllandi. chigʻatoy atamasi faqat gʻarbiy davlat (temur davlati) va uning aholisi uchun saqlanib qoldi. mirzo haydar dugʻlatiyning yozishicha, „yangi tashkil etilgan ikki davlat aholisi“ oʻzaro dushmanlik tufayli ular bir-birlarini har xil haqoratli nomlar bilan atashgan. yaʼni: chigʻatoylar moʻgʻullarni jete, moʻgʻullar esa chigʻatoylarni qoraunaslar deb atashgan»[15].1405-yilda amir temur …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 11 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"chigʻatoy ulusining tashkil topishi va rivojlanishi" haqida

chig’atoy ulusining tashkil topishi va rivojlanishi reja; i.kirish ii.asosiy qism 1.chig’atoy ulusining tashkil topishi 2.chig’atoy ulusida ilk boshqaruv shakli 3.chig’atoy ulusining o’troq hayotga o’tish jarayoni iii.xulosa iv.foydalanilgan adabiyotlar chigʻatoy (jagʻatay) ulusi yoxud chigʻatoy oʻrdasi, chigʻatoy xonligi, chigʻatoy davlati (moʻgʻ.: цагаадайн улс; oʻzbekcha: chigʻatoy ulusi; xitoycha: 察合台汗國; forscha: خانات جغتای) — moʻgʻul imperiyasidan soʻng 1224-yilda chingizxonning ikkinchi oʻgʻli chigʻatoyxon va uning vorislari hukmronlik qilgan yerlarni oʻz ichiga olgan moʻgʻul, keyinroq turklashgan ulus[4][5]. xiii asr oxirlarida xonlik oʻzining eng yuqori choʻqqisida orol dengizining janubida amudaryodan to hozirgi moʻgʻuliston va xitoy chegarasidagi oltoy togʻlarigacha choʻzilgan, ...

Bu fayl DOCX formatida 11 sahifadan iborat (75,1 KB). "chigʻatoy ulusining tashkil topishi va rivojlanishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: chigʻatoy ulusining tashkil top… DOCX 11 sahifa Bepul yuklash Telegram