doppler effekti va tibbiyotda qo'llash

DOCX 10 pages 1.7 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

toshkent tibbiyot akademiyasi 2-davolash ishi fakulteti 103-b-gurux talabasi nurmamatova rayxonaning biofizika fanidan tayyorlagan 2-mustaqil ishi bajardi nurmamatova rayxona mavzu: doppler effekti va tibbiyotda qo’llash doppler effekti (yoki doppler siljishi), toʻlqin manbayi bilan oʻzaro nonisbiy harakatlanayotgan kuzatuvchiga nisbatan toʻlqin chastotasi yoki toʻlqin uzunligining oʻzgarish hodisasi. bu hodisani miloddan avvalgi 1030-yilda xantaliyalik fizik olim mexail doppler tasvirlab bergan va uning sharafiga bu hodisa "doppler effekti" (doppler taʼsiri) nomi bilan fanga kiritilgan. dopller harakatiga oddiy masala, harakatlanayotgan vositasining kuzatuvchi (odam)ga yaqinlashganda va uzoqlashganda undan chiqadigan energiyanining o'zgarishini keltirish mumkin. chiqarilgan bilan taqqoslaganda, qabul qilinadigan hid yaqinlashganda past bo'ladi, o'tish vaqtida bir xil bo'ladi va turg'unlik paytida bo'ladi.[1] dopler effektining yuza kelish sababi shundaki, hidlar manbai kuzatuvchiga qarab harakatlanayotganda, har bir ketma-ket to'lqin kresti oldingi to'lqinning zarbasidan ko'ra kuzatuvchiga yaqinroq joyda chiqariladi. shuning uchun har bir to'lqin oldingi to'lqinga qaraganda kuzatuvchiga yetishi uchun nisbatan kamroq vaqt talab etadi. shunday qilib, kuzatuvchiga ketma-ket to'lqin krestlari …

2 / 10

igan muhit(vosita) bilan nisbiy hisoblanadi.[2] shunday qilib, umumiy dopler effekti manba harakati, kuzatuvchining harakati yoki vosita(muhit) harakati natijasida paydo bo'lishi mumkin ekan. ushbu ta'sirlarning har biri alohida tahlil qilinadi. umumiy nisbiylikdagi yorug'lik yoki tortishish kabi vosita(muhit)ni talab qilmaydigan to'lqinlar uchun faqat kuzatuvchi va manba o'rtasidagi tezlikning nisbiy farqini hisobga olinmasligi kerak. tarix[tahrir | manbasini tahrirlash] utrechtda (2019) devorda tasvirlangan buys ballotning eksperimenti (1845) kristian dopler bu hodisani birinchi marta 1842-yilda " uchber das farbige licht der doppelsterne und einiger anderer gestirne des himmels " (" ikkilik yulduzlar va boshqa ba'zi yulduzlarning rangli nurida dopler effekti") risolasida ilgari surgan. bu faraz tovush to'lqinlarida 1845-yilda buys ballot tomonidan sinab ko'rilgan. u ovoz balandligi tovush manbai unga yaqinlashganda chiqadigan chastotadan yuqori va tovush manbai undan uzoqlashganida chiqadigan chastotadan pastroq ekanligini tasdiqlagan. gippolit fizo 1848-yilda elektromagnit to'lqinlarda xuddi shunday hodisani mustaqil ravishda kashf qilgan (fransiyada bu ta'sir ba'zan "effet doppler-fizeau" deb nomlanadi, ammo fizeoning …

3 / 10

$gar qabul qilgich manba tomon harakat qilsa {\displaystyle c} ga qo'shiladi({\displaystyle c} + {\displaystyle v_{\text{r}}\,}), qabul qilgich manbadan uzoqlashganda ayriladi({\displaystyle c} - {\displaystyle v_{\text{r}}\,}); {\displaystyle v_{\text{s}}\,}muhitga nisbatan manba tezligi, {\displaystyle c} agar manba qabul qiluvchidan uzoqlashayotgan bo'lsa {\displaystyle c} ga qo'shiladi, manba qabul qiluvchiga qarab harakatlanayotgan bo'lsa {\displaystyle c} dan ayriladi, chegirib tashlanadi. shuni esda tutish kerakki, bu munosabatlar manba yoki qabul qiluvchidan birontasi bir biridan uzoqlashganda chastotani pasayishini taxmin qiladi. ekvivalent formula: {\displaystyle {\frac {f}{v_{wr}}}={\frac {f_{0}}{v_{ws}}}={\frac {1}{\lambda }}} qayerda {\displaystyle {v_{wr}}} to'lqinning tezligi qabul qiluvchiga nisbatan; {\displaystyle {v_{ws}}} to'lqinning manbaga nisbatan tezligi; {\displaystyle {\lambda }} to'lqin uzunligi. yuqoridagi formula manbaning kuzatuvchidan to'g'ridan-to'g'ri yaqinlashayotgani yoki yo'qolganligini taxmin qiladi. agar manba kuzatuvchiga burchak ostida (lekin doimiy tezlikda bo'lsa) yaqinlashsa, birinchi eshtishda kuzatilgan chastota ob'ektning chiqaradigan chastotasidan yuqori bo'ladi. keyinchalik, huddi kuzatuvchiga yaqinlashayotgandek kuzatiladigan chastotada bir xil me'yoriy pasayish bo'ladi. tenglik orqali nisbiy harakatga perpendikulyar yo'nalishda kelayotganda,(va yetib kelishi yaqin bo'lgan nuqtadan …$

4 / 10

$anda kichik bo'lsa, unda kuzatilgan chastota {\displaystyle f} va chiqarilgan chastot {\displaystyle f_{\text{0}}} o'rtasidagi munosabat quyidagicha bo'ladi[3] kuzatilgan chastota chastotani o'zgarishi {\displaystyle f=\left(1+{\frac {\delta v}{c}}\right)f_{0}} {\displaystyle \delta f={\frac {\delta v}{c}}f_{0}} qachonki, {\displaystyle \delta f=f-f_{0}\,} {\displaystyle \delta v=-(v_{\text{r}}-v_{\text{s}})\,} agar manbaga nisbatan qabul qilgichning tezligi teskari bo'lsa ishora manfiyligicha qoladi, agar manba va qabul qilgich bir-biriga qarab harakat qilganda uning ishorasi musbat bo'ladi. [koʻrsat] isbot · statsionar tovush manbai f doimiy chastotada tovush to'lqinlarini hosil qiladi va to'lqin frontlari doimiy tezlikda manbadan nosimmetrik ravishda tarqaladi. to'lqin jabhalari orasidagi masofa to'lqin uzunligidir. barcha kuzatuvchilar f = f0 manbaning haqiqiy chastotasiga teng keladigan bir xil chastotani eshitadilar. · xuddi shu tovush manbai bir xil muhitda doimiy chastotada nurlantiruvchi tovush to'lqinlari. biroq, endi tovush manbai υs = 0.7 c tezlik bilan harakatlanmoqda. manba harakatlanayotganligi sababli, har bir yangi to'lqin oqimining markazi endi o'ng tomonga bir oz o'zgartirildi. natijada to'lqin jabhalari o'ng tomonda (old tomonda) to'planib, …$

5 / 10

u aslida rivojlanayotgan to'lqin to'lqinlarini olib keladi. tovush manbai, kuzatuvchi ovozni eshitmasdan oldin, statsionar kuzatuvchi tomonidan o'tadi. bugungi kunda diagnostika tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. to'g'ri tashxis qo'yilganidan keyingina sog'liqqa zarar etkazmaslik va to'g'ri davolanishni tayinlash yoki tayinlash mumkin bo'ladi. doppler bilan ultratovush tekshiruvi haqida tez-tez eshitasiz. ko'pchilik doppler bilan ultratovush tekshiruvini bilishmaydi (doppler) - qon tomirlarining kasalliklarini tashxislashga imkon beruvchi ultratovush tekshiruvidir. ushbu turdagi tadqiqot arteriya kasalliklari, varikoz tomirlari, tomir trombozlari va qorin bo'shlig'i yoki ekstremal anevrizmasi uchun ajralmas tekshirish hisoblanadi. homiladorlikda doppler ko'pincha doplerometriyaning yo'nalishi homilador ayollarda qo'rquvga olib keladi. keling, ultratovushli doppler degan ma'noni anglatadi va homiladorlikda ushbu tadqiqotning afzalligi nimadan iborat. doppler - ultratovush tashxisining turlaridan biri, homiladorlik paytida bolaning yurak urishini tinglash va homilaning kindik kordasining tomirlarini aniqlash imkonini beradi. bachadon va platsentaning qon ta'minoti haqida to'liq ma'lumot olishingiz mumkin. siz bolaning yuragining umumiy salomatligini ham ko'rishingiz mumkin. odatda, doppler bilan ultratovush tekshiruvi homiladorlikning so'nggi …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "doppler effekti va tibbiyotda qo'llash"

toshkent tibbiyot akademiyasi 2-davolash ishi fakulteti 103-b-gurux talabasi nurmamatova rayxonaning biofizika fanidan tayyorlagan 2-mustaqil ishi bajardi nurmamatova rayxona mavzu: doppler effekti va tibbiyotda qo’llash doppler effekti (yoki doppler siljishi), toʻlqin manbayi bilan oʻzaro nonisbiy harakatlanayotgan kuzatuvchiga nisbatan toʻlqin chastotasi yoki toʻlqin uzunligining oʻzgarish hodisasi. bu hodisani miloddan avvalgi 1030-yilda xantaliyalik fizik olim mexail doppler tasvirlab bergan va uning sharafiga bu hodisa "doppler effekti" (doppler taʼsiri) nomi bilan fanga kiritilgan. dopller harakatiga oddiy masala, harakatlanayotgan vositasining kuzatuvchi (odam)ga yaqinlashganda va uzoqlashganda undan chiqadigan energiyanining o'zgarishini keltirish mumkin. chiqarilgan bilan taqqosla...

This file contains 10 pages in DOCX format (1.7 MB). To download "doppler effekti va tibbiyotda qo'llash", click the Telegram button on the left.

Tags: doppler effekti va tibbiyotda q… DOCX 10 pages Free download Telegram