jaqtiliqtin’ qutplaniwi

DOCX 23 pages 39.0 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 39.0 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

ózbekistan respublikasí joqari hám orta arnawli bilimlendiriw ministrligi berdaq atindaġi qaraqalpaq mámleketlik universiteti fizika fakulteti fizika bakalavr tálim baǵdarınıń 2a-kurs student baymuratov dawletmurat optika páninen kurs jumísí tema: jaqtiliqtin’ qutplaniwi orınlaǵan: baymuratov dawletmurat qabıllaǵan: prof. b.abdikamalov nókis-2020-jıl mazmuni kirisiw 1.1 jaqtiliqtin’ qutplaniwi 1.2 jaqtiliq tu’rleri tiykarg’i bo’lim juwmaqlaw paydalanilg’an a’debiyatlar ha’m internet saytlar kirisiw jaqtılıqnıń qutplanıwı - jarıqlıq tolqınları elektr yamasa hám magnit n maydanı kúshlanganliklari vektorlarınıń jarıqlıq nurıǵa tik tegislikde tártipli jaylasıwı. jaqtılıqnıń qutplanıwı terminin pánge i. nyuton kirgizgen, onıń tábiyatın j. k. maksvell jaqtılıqnıń elektromagnit teoriyasıda túsintirip bergen. fransuz fizigi e. malyus islandiya shpati úzindi opkali parijdaǵı lyuksemburg sarayınıń botayotgan quyash nurlarınan yaltirab turǵan áyneklerin gúzetip, kristalldıń belgili jaǵdayda tek birgine suwret kórinisin ajablanib payqadi. sol hám b. tájiriybeler tiykarında hámde i. nyutonnıń jaqtılıqnıń korpuskulyar teoriyasıǵa súene otirip, e. malyus quyash jarıqlıǵında tártipsiz jónelgen korpuskula (zarra) lar qandayda bir sırtından qaytqannan yamasa anizotrop kristalldan ótkennen keyin belgili jóneliske …

2 / 23

n jarıqlıq tolqınları boladı. yamasa dıń uchi yoruglik nurıǵa tik tegislikde ellips chizsa, ol halda jarıqlıq tolqınları elliptik qutblangan jarıqlıq, sheńber chizsa, dóńgelek qutblangan jarıqlıq, yamasa tegislikde mudamǵı baǵdarını saqlasa, bunday jaǵdayda sızıqlı qutblangan jarıqlıq dep ataladı. vakuumda jaqtılıqnıń tarqalıwı onıń qutblanganligiga baylanıslı bolmaydı. eger yoruglik qandayda bir ortalıqta tarqalsa, jaqtılıqnıń yutilishi, tarqalıw baǵdarı hám tezligi onıń qutblanganligiga baylanıslı boladı. tábiy jarıqlıqtan qutblangan jarıqlıq payda etiw ushın qutblash ásbapı (polyarizator) den paydalanıladı. jaqtılıqnıń qutplanıwı statiyalardıń anizotropik qásiyetlerin úyreniwge járdem beredi. kristallooptikada kristallarning dúzilisi, mineralogiya hám petrografiyada minerallar hám taw jınısları qutblangan jarıqlıq járdeminde uyreniledi. yorug'likning elektromagnit teoriyasıǵa kóre jarıqlıq tolqınları kese tolqınlar bolıp tabıladı. shu sebepli jarıqlıq tolqınınıń elektr hám magnit vektorları nur baǵdarına salıstırǵanda túr-túrli orientatsiyada bolıwı múmkin. optikalıqada bunday jaqtılıqnı tábiy jarıqlıq dep ataladı. lekin jarıqlıq tolqınında terbelisler baǵdarı qandayda bir tárzde tártiplengen bolıwı da múmkin. bunday jaqtılıqnı qutblangan jarıqlıq dep ataladı. eger jarıqlıq vektorınıń terbelisleri tek bir …

3 / 23

adratına proporsional boladı :. (4. 1) bul nızamdı malyus nızamı dep ataladı. tájiriybeler sonı kórsetedi, jarıqlıq qaytqanda hám sınǵanda da qutblanar eken. yorug'lik qaytqanda sonday múyesh bar-ki, onıń ushın (4. 2) atqarılsa, qaytqan jarıqlıq tolıq qutblangan boladı. bul ańlatpada eki ortalıqdıń salıstırmalı sındırıw kórsetkishi. bul nızamdı bryuster nızamı dep ataladı. tolıq qutblanish múyeshinde qaytqan hám sınǵan nurlar óz-ara tuwrı múyesh sırtqıl etediler. bryuster nızamı elektr tokını ótkeriwshi metallardan jarıqlıq nur qaytqanda atqarılmaydı. buqonun jarıqlıq dielektriklardan qaytqandagina atqarıladı. jaqtılıqnıń tarqalıw nızamları. jaqtılıqnıń tarqalıw nızamları geometriyalıq optikalıqa yamasa nurlar optikalıqasining mazmunın skólkemlestiredi. hár qanday tolqınlardıń, atap aytqanda, jarıqlıq to'l- qınlarınıń da tarqalıw baǵdarı nurlar, yaǵnıy tolqın sirtlariga perpendikular bolǵan sızıqlar járdeminde anıqlanadı : nurlar tolqın energiyasınıń tarqalıw baǵdarını kórsetedi. jarıq - likning tarqalıwı jarıqlıq tolqınları energiyasınıń kóshiwinen ibarat esaplanadi. eger quyash nurını túńlikdegi kishi dumaloq tesik arqalı ótkerip, shetten turıp qarasak, hawada jińishke jarıqlıq dástesin kóremiz — bul jarıqlıq sáwlesi bolıp tabıladı. …

4 / 23

ne arqasında kesik konus formasında saya payda boladı. bul konus ishindegi qandayda bir noqatqa da s derekten kiyatırǵan jarıqlıq tushmaydi. sonıń ushın bunday konus o'qiga tik etip qoyılǵan e ekranda b jismning anıq b′ sayası payda boladı (2- súwret). eger s jarıqlıq derekyi noqatlıq bolmasa, derektiń hár bir noqatıdan denege túsken jarıqlıq onıń arqasında ayırım konus formasındaǵı sayalardı payda etadı. nátiyjede ekranda b4 tolıq saya hám onıń shetlerinde b2 b3 ochroq tarawdıń payda boladı. bul tarawdıń yarım saya dep ataladı. òo'liq saya salasından uzaqlasqan tárepke yarım saya kem-kemnen ash bóle baradı (3- súwret). noshaffof denege jarıqlıq derekyidan nurlar túskende sayanıń payda bolishidan paydalanıp, quyash hám ay tutılıwı hádiyselerin anıqlama beriw múmkin. jarıqlıq nurlarınıń ǵárezsizlik prinsipine tiykarınan, jarıqlıq nurları óz-ara kesiliskende bir-birine hesh qanday tásir soqır- satmaydi, yaǵnıy nurlardıń kesesiwi hár bir nurning ózbetinshe túrde tarqalıwina irkinish etpeydi. elektromagnit tolqınlardıń tarqalıw tezligi kútá úlken bolǵanlıǵı sebepli onı tikkeley baqlaw arqalı bahalaw …

5 / 23

. sonnan keyin jarıqlıq dóńgelekten bir neshe kilometr aralıqda turǵan aynaǵa túsirildi. jarıqlıq aynadan qaytıp, taǵı dóńgelek tisleri arasından ótiwi kerek edi. dóńgelek áste aynalǵanda aynadan qaytqan jarıqlıq ko'rinar edi. dóńgelektiń aylanıw tezligi asırılǵanda jarıqlıq ólpeń kórinbeytuǵın bolıp qaldı. ózi ne gáp? dóńgelektiń eki tishi arasından ótken jarıqlıq aynaǵa barıp, odan qaytıp kelguncha dóńgelek aylanıp, kesiklari ornına tisleri tuwrı keliwge ulgurdi hám sol sebepli jarıqlıq ko'rinmay qaldı (4- súwret). dóńgelektiń aylanıw tezligi jáne de arttırılǵanda jarıqlıq taǵı kórinetuǵın boladı. ayqınki, jarıqlıq aynaǵa barıp, odan qaytıp kelguncha dóńgelek aylanıp, bunnan aldın kesik turǵan jayǵa basqa kesik tuwrı kelip qaldı. bul waqtın hám ayna menen dóńgelek arasındaǵı aralıqdı bilgen halda jarıqlıq tezligin anıqlaw múmkin boladı. fizo tájiriybesinde ayna menen dóńgelek arasındaǵı aralıq 8, 6 km edi hám jarıqlıq tezliginiń ma`nisi 31 3000 km/s bolıp shıqtı. jarıqlıq tezliginiń anıq ma`nisin 1926—1929 - jıllarda amerikalıq alım maykelson islep shıqqan. maykelson tishli dóńgelek ornına aylanuvchi …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jaqtiliqtin’ qutplaniwi"

ózbekistan respublikasí joqari hám orta arnawli bilimlendiriw ministrligi berdaq atindaġi qaraqalpaq mámleketlik universiteti fizika fakulteti fizika bakalavr tálim baǵdarınıń 2a-kurs student baymuratov dawletmurat optika páninen kurs jumísí tema: jaqtiliqtin’ qutplaniwi orınlaǵan: baymuratov dawletmurat qabıllaǵan: prof. b.abdikamalov nókis-2020-jıl mazmuni kirisiw 1.1 jaqtiliqtin’ qutplaniwi 1.2 jaqtiliq tu’rleri tiykarg’i bo’lim juwmaqlaw paydalanilg’an a’debiyatlar ha’m internet saytlar kirisiw jaqtılıqnıń qutplanıwı - jarıqlıq tolqınları elektr yamasa hám magnit n maydanı kúshlanganliklari vektorlarınıń jarıqlıq nurıǵa tik tegislikde tártipli jaylasıwı. jaqtılıqnıń qutplanıwı terminin pánge i. nyuton kirgizgen, onıń tábiyatın j. k. maksvell jaqtılıqnıń elektromagnit teoriyasıda túsint...

This file contains 23 pages in DOCX format (39.0 KB). To download "jaqtiliqtin’ qutplaniwi", click the Telegram button on the left.

Tags: jaqtiliqtin’ qutplaniwi DOCX 23 pages Free download Telegram

jaqtiliqtin’ qutplaniwi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "jaqtiliqtin’ qutplaniwi"

Similar files