ta'biyattagi optikaliq ha'diyseler

DOCX 22 sahifa 146,0 KB Bepul yuklash

22 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 146,0 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 22

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 22

ózbekstan respublikasi jоqari hám оrta arnawli bilim ministrligi berdaq atindaǵi qaraqalpaq mámleketlik universiteti fizika fakulteti fizika kafedrasi fizika qa’niygeliginiń 2a-kurs studenti arzieva gu’lziranıń kurslıq jumısı ta’biyattag’i optikaliq ha’diyseler. qabılladı: prof. b.abdikamalov no’kis 2020 mazmuni i. kirisiw 1.1 optikaliq ha’diyseler haqqinda mag’liwmat 1.2 optikalıq atmosfera hádiyseleri ii. tiykarg’i bo’lim 2.1 ta’biyattag’i optikaliq ha’diyseler 2.2 arnawli ta’jriybeler iii. juwmaq paydalanilg’an a’debiyatlar 1.1 optikaliq ha’diyseler haqqinda mag’liwmat áyyemgi ilimpazlardıń nur haqqındaǵı dáslepki ideyaları júdá jón edi. názerden arnawlı názik tentekler payda bolǵan hám ob'ektti súwretke alıp atırǵanda vizual tásirler payda bolıwı ishonilgan. keyinirek, optikalıqa astında kóriwdiń ilmini túsiniwdi. bul " optikalıqa" sóziniń anıq mánisi. orta ásirlerde, optikalıqlar az-azdan ilim biliminen jarıqlıq pánine aylantirildi. bul linzalar oylap tabıw etilgeni hám kameranı obscura járdeminde ańsatlastırıldı. ín zamanagóy waqıt optikalıq - jarıqlıq emissiyasi, onıń hár qıylı ǵalaba xabar qurallarında tarqalıwı hám statiya menen óz-ara baylanıslı fizikaning bir bo'lagi. vizyona, apparatqa hám ko'zning islewine tiyisli máselelerge keletuǵın …

2 / 22

múmkin. lekin eń qolay hám eń jaqtı optikalıq hádiyseler atmosferada. ulken kólemde olar jarıqlıq hám er atmosferasınıń óz-ara tásirinń nátiyjesi bolıp tabıladı. jer atmosferası, optikalıq sistema sıyaqlı planetamız atmosfera dep ataydigan gaz konvertida oralǵan. jer júzindegi eń úlken tıǵızlıqka iye bolıp, ol az-azdan náziklashib, júz kilometrden zıyatlaw qalıńlıqka etedi. bul bir hil fizikalıq maǵlıwmatlar menen mazlatılǵan gaz ortalıǵı emes. kerisinshe, er atmosferası mudamǵı háreketde. hár qıylı faktorlar tásirinde onıń qatlamları aralastırıladı, tıǵızlıq, temperatura, áshkaralıqdı ózgertiredi, hár qıylı tezliklerde uzaq aralıqlardı háreketke keltiredi. quyashdan yamasa basqa samoviy denelerden kelgen jarıqlıq nurları ushın jer atmosferası mudamǵı ózgeriwshen parametrlerge iye bolǵan birdey optikalıq sistema bolıp tabıladı. onıń jolında bolıw, ol dúnyanıń bir bólegin aks ettiredi, onı tarqaladı, atmosfera boylap ótedi, jer júzin jaqtılandıriwdi támiyinleydi, arnawlı bir sharayatlarda onı strukturalıq bólimlerge bólinedi hám hár qıylı atmosferalıq hádiyseler keltirip shıǵaradı. eń noodatiy reńler quyash batıwı, oq jay, arqa jaqtı, teri, quyash hám ay halo. quyash …

3 / 22

, derlik boyalǵan porlab bólinedi. usınıń menen birge, aqshıl qızǵılt reń qamar menen shegaralanǵan jer sayasınıń mavimsi-kúlreń hálsiz bo'lagi ólpeń qarsı g'orga jaqınlasha basladı. (" venera kemasi"). quyash tereńrek ufqning astıǵa túskende, demde jarqıraǵan aqshıl qızǵılt reń noqat payda boladı - bul sózde biynápshe gúli nur ufqning quyash oyıqlıǵı 4-5 ge shekem bolsa, eń úlken rawajlanıwǵa erisedi. bultlar hám tog 'cho'qqilari qızıl hám biynápshe gúli rangga boyalǵan, bultlar yamasa bálent tawlar ufqdan sırtda, olardıń sayaları aspannıń quyashlı tárepine cho'ziladi hám boyroq boladı. ufqda ol aspandı chayqaladi hám reńli aspanǵa jaqtı nurlar jarıqlıqtan ufqdan gorizontalına shekem hár qıylı radiuslı sızıqlar formasında cho'ziladi. (" buddaning nurlari"). usı waqıtta jerdiń sayası demde aspanǵa jaqınlasadı, onıń qıyalları ılaylı holga keledi hám aqshıl qızǵılt reń shegarası sezilerli dárejede bilinedi. ólpeń, biynápshe gúli nur joǵaladı, bultlar qarańǵı bolıp, siluetlari aspanǵa tuwrıdan toqtap turadı hám tek quyash ǵayıp bolıp, jaqtı reń reńli shapaq segmenti saqlanadı. biraq bul …

4 / 22

úzetshiniń bálentliginen ayrıqsha túrde ózlerin kórinetuǵın etken susayishi hám tarqalıwı koeffitsientlariga baylanıslı. yomg'ir bultları yamasa yomg'ir fonında quyash aldınanıdaǵı yomg'ir kamalagi gúzetiledi. kóp reńli oq jay ádetde gúzetshilerden 1-2 km aralıqda jaylasqan bolıp, geyde fontanlar yamasa suw spreyi payda bolǵan suw tamshıları fonında 2-3 m aralıqda gúzetiliwi múmkin. oq jay orayınıń quyash hám gúzetshiniń kózin quyash sızıǵıǵa bog'laydigan tegis sızıqdıń dawamı. tiykarǵı oq jay hám quyash baǵdarıdaǵı jónelis ortasındaǵı múyesh 41º - 42º quyash botganda quyash noqatı ufqda, hám oq jay yarım sheńber sıyaqlı kórinedi. quyash kóterileyotganda quyash noqatı ufqning astından túsedi hám kamalakning úlkenligi pasayadi. bul tek sheńber bólegi bolıp tabıladı. kóbinese múyeshtegi radius menen shama menen 52 º ge shekem bolǵan hám reńlerdiń teris ornatılıwı menen bir-birine sáykes keletuǵın jambas oq jay ámeldegi. tiykarǵı kók kamali suw tamshılarında nur sawleleniwi menen payda boladı. hár bir tamshı ishindegi jaqtılıqnı óz-ara sáwlelendiriw nátiyjesinde yuzli beshpentler payda boladı. bul halda nurning …

5 / 22

nen jaqtı tar oq jay bultlı yomg'irdan keyin jazda payda boladı, bul erda úlken tamshılar túsedi. rainbow teoriyası birinshi bolıp 1637 jılda rene descartes tárepinen berilgen. ol oq jaynı yomg'ir tamshılarında jaqtılıqnı sáwlelendiriw hám sınıwı menen baylanıslı bolǵan hádiyse dep túsintirdi. reńlerdi qáliplestiriw hám olardıń izbe-izligi keyinirek aq nurning quramalı tábiyatın jáne onıń tarqalıwıdan keyin oshkor etildi. rainbow qáliplesiwi biz eń ápiwayı jumıstı kórip shıǵamız : parallel quyash nurınıń nurları, shar formasında bolǵan tamshılar túsiwine jol qoyıng. a noqatıda tamshılatib jiberilgen bir nur, sınıwı nızamıǵa qaray onıń ishinde sinadi: n gúná α = n gúná β, qayda n =1, n ≈1, 33 - uyqas túrde hawa hám suwdiń sınıwı indikatorlari, α - keselliktiń múyeshi hám β - jarıqlıq múyeshi múyeshi. ishkerinde, tamshı a tuwrı sızıq ab' bolıp tabıladı. b noqatıda nurning bólekan sınıwı hám bólekan sawleleniwi júz beredi. sonı atap ótiw kerek, b noqatıda hám sol sebepli a noqatıda insidensiya …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 22 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ta'biyattagi optikaliq ha'diyseler" haqida

ózbekstan respublikasi jоqari hám оrta arnawli bilim ministrligi berdaq atindaǵi qaraqalpaq mámleketlik universiteti fizika fakulteti fizika kafedrasi fizika qa’niygeliginiń 2a-kurs studenti arzieva gu’lziranıń kurslıq jumısı ta’biyattag’i optikaliq ha’diyseler. qabılladı: prof. b.abdikamalov no’kis 2020 mazmuni i. kirisiw 1.1 optikaliq ha’diyseler haqqinda mag’liwmat 1.2 optikalıq atmosfera hádiyseleri ii. tiykarg’i bo’lim 2.1 ta’biyattag’i optikaliq ha’diyseler 2.2 arnawli ta’jriybeler iii. juwmaq paydalanilg’an a’debiyatlar 1.1 optikaliq ha’diyseler haqqinda mag’liwmat áyyemgi ilimpazlardıń nur haqqındaǵı dáslepki ideyaları júdá jón edi. názerden arnawlı názik tentekler payda bolǵan hám ob'ektti súwretke alıp atırǵanda vizual tásirler payda bolıwı ishonilgan. keyinirek, optikalıqa astın...

Bu fayl DOCX formatida 22 sahifadan iborat (146,0 KB). "ta'biyattagi optikaliq ha'diyseler"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ta'biyattagi optikaliq ha'diyse… DOCX 22 sahifa Bepul yuklash Telegram