hissiyotlar fiziologiyasi

DOCX 5 pages 195.9 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 195.9 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

12-mavzu.. hissiyotlar fiziologiyasi reja: 1. hissiyot tushunchasining fiziologik ta’rifi. 2. odamning maqsadga yetishga qaratilgan faoliyatlari mexanizmi. 3. hissiy zo‘riqish. 4. hissiyotlar nazariyalari. 5. hissiyotlar shakllanishining fiziologik asoslari. tayanch so‘zlar. ijobiy hissiyotlar, salbiy hissiyotlar, hissiyot nazariyayalari, limbik tizim, bodomsimon yadro, gipotalamo-gipofizar tizim. 1. hissiyot tushunchasining fiziologik ta’rifi. hissiyotlar tashqi yoki ichki ta’sirotlar natijasida shakllangan odam va hayvonlarning subyektiv holati bo‘lib, hazillashish yoki qanoatlanmaslik, norozilikni his etishdan iborat bo‘ladi. hissiyotlarning vujudga kelishi mat ning ixtisoslashgan tuzilmalari faollashuviga bog‘liq. bu tuzilmalardan ayrimlarining qo‘zg‘alishi ijobiy hissiyotlarni paydo qiladi va organizm ularni saqlab qolish, kuchaytirish va takrorlashga intiladi. boshqa xil tuzilmalarning qo‘zg‘alishi manfiy hissiyotlarni rivojlantiradi, organizm bularni yo‘qotishga yoki salbiylashtirishga intiladi. hissiyotlar shaxsning hayotiy tajriba orttirishining asosini tashkil qiladi. hissiyotlar musbat va manfiy mustahkamlovchi vazifani bajarib, biologik jihatdan maqsadga muvofiq hatti-harakatlarni rivojlanishini, yoki aksincha biologik tomondan ahamiyatsiz reaksiyalarning yo‘qolishini ta’minlovchi, uning moslashuvchanlik imkoniyatlarini kengaytiruvchi omil vazifasini bajaradi, ruhiy faoliyatga ta’sir qiluvchi asosiy mexanizmlardan biri hisoblanadi. …

2 / 5

n qondirishga, ijobiy hissiyotlarni boshdan kechirishga intilish tug‘diradi. peyps fikricha, hissiyotning shakllanishida miyaning limbik tuzilmalari asosiy rol o‘ynaydi. gippokampda paydo bo‘lgan hissiyotning qo‘zg‘alishi mamillyar tanalarga tarqaladi, keyin talamus orqali belbog‘ pushtaga o‘tadi va undan miya po‘stlog‘iga yetib keladi. his-hayajonning qo‘zg‘alishi bu tuzilmalar o‘rtasida uzoq vaqt aylanib yurishi mumkin. ba’zi hissiyotlarning turg‘unligi ana shu halqada qo‘zg‘alishning uzoq vaqt uzluksiz harakatda bo‘lishi bilan tushuntiriladi. hissiyotlar odam kayfiyatini o‘zgartirishdan tashqari, bir qator ichki a’zolar faoliyatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi: qonda adrenalin miqdori ko‘payadi, yurak faoliyati tezlashib, qon bosimi ko‘tariladi, gazlar, modda va energiya almashinuvi tezlashadi, skelet mushaklar faoliyati o‘zgaradi (47-rasm). oddiy sharoitda mushaklar birin-ketin ishga tushsa, his-hayajon paydo bo‘lgan vaqtda hammasi birdan faol holatga o‘tishi mumkin. mushaklarda charchash jarayoni sekinlashadi. bundan tashqari, ta’sirotlarga sezgirlik ortadi. demak, his-hayajonda vujudga kelgan qo‘zg‘alish organizmning foydalanmagan imkoniyatlarini yuzaga chiqaradi va maqsadga erishini yengillashtiradi. bir tomondan, ehtiyojning paydo bo‘lishi, ikkinchi tomondan bu ehtiyojni qondirish uchun zarur bo‘lgan omil va …

3 / 5

sh qobiliyatini kuchaytiradi, foydali bo‘ladi; 9-rasm. o‘z qabilasidan ajratib qo‘yilgan aborigenning turli xabarlarga javoban yuz ifodasining o’zgarishi (pol ekman tadqiqotlari bo‘yicha) 2) ehtiyojni qondirish, maqsadga erishish uchun birinchi darajadagi zo‘riqish holatida ishga solingan imkoniyatlar yetarli bo‘lmasa, zo‘riqishning ikkinchi darajasi rivojlanadi, manfiy hissiyot paydo bo‘ladi, odam norozi bo‘ladi, jahli chiqadi. ammo, u imkoniyatlarini iloji boricha ishga solib, oldida turgan masalani yechishga harakat qiladi; 3) agar qondirilishi zarur bo‘lgan extiyojlarni organizm ega bo‘lganidan ko‘p miqdorda talab qilinsa, organizmning imkoniyatlari turgan masalani yechish uchun yetarli bo‘lmasa, zo‘riqishning uchinchi darajasi rivojlanadi. maqsadga yetishga ko‘zi yetmagan odam siqilib, eziladi. zo‘riqishning bu darajasida organizm a’zolari va tizimlarining faoliyati keskin salbiylashib ketadi. aqliy va jismoniy imkoniyatlari kamayadi, odam hech bir ishga qo‘l urgisi kelmaydi, zarar yetkazuvchi omillarga qarshiligi pasayadi. bunday holatning uzoq davom qilishi organizmga ziyon keltirib, turli kasalliklarning rivojlanishiga olib keladi. shuning uchun zo‘riqishning uchinchi darajasini organizmning o‘ziga xos himoya reaksiyasi desa bo‘ladi; 4) imkoniyatlari yetarli …

4 / 5

g‘laydi. talamusda rivojlangan qo‘zg‘alish ikki yo‘l bo‘ylab tarqaladi. birinchi yo‘ldan u miya po‘stlog‘iga yetadi va subyektiv tuyg‘ularni (qo‘rqish, quvonch va g‘azab-lanishni) paydo qiladi. ikkinchi yo‘l bilan qo‘zg‘alish gipotalamusga yetib keladi va hissiyotlarning obyektiv qismi bo‘lgan vegetativ o‘zgarishlarni paydo qiladi, ya’ni yurak urishi tezlashadi, tomirlar kengayadi yoki torayadi, nafas olish o‘zgaradi va shu kabi o‘zgarishlar paydo bo‘ladi. hozirgi paytlarda keng tarqalgan peyps nazariyasini talamik nazariyaning rivoji deb hisoblasa bo‘ladi. peypsning fikricha hissiyotlarning shakllanishida miyaning limbik tuzilmalari asosiy rol o‘ynaydi. gippokampda paydo bo‘lgan hissiyotning qo‘zg‘alishi mamillyar tanalarga tarqaladi, keyin talamus orqali belbog‘ pushtaga o‘tadi va undan miya po‘stlog‘iga yetib keladi. his-xayajon qo‘zg‘alishi bu tuzilmalar o‘rtasida, ya’ni peyps halqasidan uzoq vaqt aylanib yurishi mumkin. ayrim hissiyotlarning turg‘unligi ana shu halqada qo‘zg‘alishning uzoq vaqt uzluksiz harakatda bo‘lishi bilan tushintiriladi. 5. hissiyotlar shakllanishining fiziologik asoslari. hissiyotlarning rivojlanishida miyaning turli tuzilmalarini ahamiyati juda kattadir. hissiyotlarning vujudga kelishi gomeostazni ta’minlovchi va fiziologik ritmlarni boshqaruvchi tuzilmalarga bog‘liq. masalan, …

5 / 5

larini belbog‘ pushta o‘rab turadi. deyarli barcha analizatorlardan miya po‘stlog‘iga chiquvchi afferent impulslar limbik tizimning birorta tuzilmalaridan o‘tadi. po‘stlog‘dan periferiyaga yo‘l olgan impulslar ham o‘z navbatida bu tuzilmalardan o‘tadi. bodomsimon yadroni elektr toki bilan bevosita ta’sir etilsa g‘azablanish, qo‘rqish va tajovuz hissiyotlarni hosil qiladi. bu yadroni gippokamp bilan birga qo‘shib olib tashlash tajovuzkor maymunlarni yuvvosh va ishonuvchan qilib qo‘yadi. to‘rsimon tuzilma va po‘stlog‘ osti yadrolari (qora substansiya) ham hissiyotlarni rivojlanishida faol ishtirok qiladi. katta yarimsharlar po‘stlog‘ining talamus bilan bevosita bog‘langan peshona sohalari hissiyotlar uchun katta ahamiyatga ega. 10-rasm. emotsional stressda qo‘zg‘alishni “nuqsonli doirasi”ni sxematik tasviri (судаков к.в., 1983). miyaning limbik tizimi emotsiyani asab subtrati bo‘lib xizmat qiladi. bularga po‘stloqni qadimiy va qari soxalari, xamda miyaning yangi po‘stlog‘i (limbikli, orbitalli, chakkani bir qismi), oraliq miyani katta qismi, to‘rsimon xosilalar, yoki retikulyar (to‘rsimon) formatsiya va o‘rta miyalar kiradi. limbik xosilalar ko‘pincha limbik tizimni xosil qiladi. miyaning barcha limbik strukturalarini morfologiyasi va faoliyati …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hissiyotlar fiziologiyasi"

12-mavzu.. hissiyotlar fiziologiyasi reja: 1. hissiyot tushunchasining fiziologik ta’rifi. 2. odamning maqsadga yetishga qaratilgan faoliyatlari mexanizmi. 3. hissiy zo‘riqish. 4. hissiyotlar nazariyalari. 5. hissiyotlar shakllanishining fiziologik asoslari. tayanch so‘zlar. ijobiy hissiyotlar, salbiy hissiyotlar, hissiyot nazariyayalari, limbik tizim, bodomsimon yadro, gipotalamo-gipofizar tizim. 1. hissiyot tushunchasining fiziologik ta’rifi. hissiyotlar tashqi yoki ichki ta’sirotlar natijasida shakllangan odam va hayvonlarning subyektiv holati bo‘lib, hazillashish yoki qanoatlanmaslik, norozilikni his etishdan iborat bo‘ladi. hissiyotlarning vujudga kelishi mat ning ixtisoslashgan tuzilmalari faollashuviga bog‘liq. bu tuzilmalardan ayrimlarining qo‘zg‘alishi ijobiy hissiyotlarni paydo q...

This file contains 5 pages in DOCX format (195.9 KB). To download "hissiyotlar fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: hissiyotlar fiziologiyasi DOCX 5 pages Free download Telegram