shartli va shartsiz reflektor faoliyatning fiziologik xususiyatlari

DOCX 10 pages 268.8 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 268.8 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

10-mavzu. shartli va shartsiz reflektor faoliyatning fiziologik xususiyatlari reja: 1. refleks haqida umumiy tushuncha. 2. reflekslar klassifikatsiyasi. 3. shartsiz reflekslar. instinktlar. 4. shartli reflekslar. 5. shartli refleks turlari va xususiyatlari. 6. vaqtincha aloqa va uning yuzaga kelishi. 7. shartli refleks hosil bo‘lish qoidalari. tayanch so‘zlar. refleks, shartli refleks, shartsiz refleks, instinkt, vaqtincha aloqa. 1. refleks haqida umumiy tushuncha. markaziy nerv tizimi faoliyatining asosiy va o‘ziga xos belgisi reflektor aktlarni yoki reflekslarni yuzaga chiqarishdir. i.p.pavlov bu haqda quyidagilarni yozgan edi: «murakkab organizm hayotida refleks eng muhim va eng ko‘p uchraydigan nerv hodisasidir. organizm qismlarining doimiy, to‘g‘ri va aniq o‘zaro nisbati va butun organizmning tevarak-atrofdagi sharoitga munosabati refleks yordamida qaror topadi». refleks — tashqi yoki ichki muhit o‘zgarganda retseptorlarning ta’sirlanishiga javoban organizmning markaziy nerv tizimi yordamida ko‘rsatadigan qonuniy reaksiyasidir. reflekslar organizm biron faoliyatining maydonga kelishi yoki to‘xtashida: mushaklarning qisqarishi yoki bo‘shashuvida, bezlar sekretsiyasida yoki sekretsiyaning to‘xtashida, tomirlarning torayishi yoki kengayishida va shunga …

2 / 10

iya reflekslari» nomli shox asarida: «ongli va ongsiz hayotning hamma aktlari kelib chiqish usuli jihatidan reflekslardir», degan edi. 2. reflekslar klassifikatsiyasi. reflekslar yoki reflektor aktlar juda xilma-xilligi bilan farq qiladi. reflekslarni bir qancha belgilariga qarab turli guruhlarga ajratish, klassifikatsiyalash mumkin. 1. biologik ahamiyati bo‘yicha: ovqatlanish, mudofaa, jinsiy, chamalash, pozali-tonusli (fazoda gavdani tutish reflekslari), lokomotor (fazoda tanani harakatlantirish reflekslari). 2. mazkur reflektor aktini chaqiradigan qo‘zg‘atuvchi retseptorlarni joylashishi bo‘yicha: eksteroretseptiv refleks – tananing tashqi yuzasidagi retseptorlarni ta’sirlanishi, vissero- yoki interoretseptiv refleks – ichki a’zo va tomirlardagi retseptorlar ta’sirlanganida paydo bo‘ladigan reflekslar, proprioretseptiv (miotatik) refleks – skelet mushaklari, bo‘g‘imlar, pay retseptorlari ta’sirlanganida paydo bo‘ladigan reflekslar. 3. refleksda ishtirok etadigan neyronlarni qayerda joylashganligi bo‘yicha: spinal reflekslar – neyronlar orqa miyada joylashgan, bulbar reflekslar – albatta uzunchoq miya neyronlari ishtirokida amalga oshadigan reflekslar, mezensefal reflekslar – o‘rta miya neyronlari ishtirokida amalga oshadigan reflekslar, diyensefal reflekslar - oraliq miya neyronlari ishtirok etadi, kortikal reflekslar – bosh …

3 / 10

yoki harakat reflekslari – ishchi a’zo bo‘lib mushaklar hizmat qiladi; sekretor reflekslar – bez sekretsiyasi bilan tugaydigan; tomirlarni harakatlantiruvchi reflekslar – qon tomirlarini torayishi yoki kengayishi bilan kechadigan reflekslar. butun organizmning barcha reflektor aktlari shartsiz va shartli reflekslarga bo‘linadi, ularning o‘rtasidagi tafovut quyida ko‘zdan kechiriladi. laboratoriya sharoitida hayvonlar ustida yoki klinikada odam nerv tizimining kasalliklarida hammadan ko‘p tekshiriladigan bir qadar oddiy reflekslardan ba’zilariga quyidagilar misol bo‘la oladi. baqaning oyoq terisiga igna sanchilsa yoki baqa oyog‘i kuchsiz kislota eritmasiga botirilsa, o‘sha oyoq mushaklari refleks yo‘li bilan qisqaradi - baqa oyog‘i bukilib, ta’sirotdan uzoqlashadi. bu bukish refleksidir. baqa tanasining yon terisiga bir parcha filtr qog‘ozini kislotaga ho‘llab bosilsa, o‘sha tomondagi oyoqni yaqinlashtiruvchi mushaklar qisqaradi, baqa ta’sirlangan joyini artadi va qog‘ozni uloqtirib yuboradi. bu refleks artish refleksi deb ataladi. itning oyoq terisiga elektr toki bilan ta’sir etilganda ham refleks yo‘li bilan bukish harakati yuzaga chiqadi. yon terisini artish qashinish refleksining ta’sirlovchisi hisoblanadi, ta’sirlanayotgan …

4 / 10

yiga tizza ko‘zining pastidan urilganda oyoqning tizzadan keskin yozilishi) va axill refleksi (axill payiga urilganda boldir mushagining keskin qisqarishi) shunday reflekslarga kiradi. emadigan bolaning labiga tyegish ritmik emish harakatlarining kyelib chiqishiga sabab bo‘ladi. bu emish refleksidir. halqumning orqa devoriga biron qattiq narsa bilan ta’sir etilganda odam refleks yo‘li bilan qusishi mumkin (qusish refleksi). ko‘zning shox pardasiga biror narsa tekkanda ko‘z qovoqlari yumiladi (korneal refleks). ko‘zga ravshan yorug‘lik tushganda ko‘z qorachiqlari torayadi (qorachiq refleksi). yuqorida nomi aytilgan reflekslardan ba’zilari spinal reflekslardir, ya’ni ular yuzaga chiqishi uchun orqa miyani butun bo‘lishi kifoya. baqa boshidan judo qilingach uning oyog‘ini bukish va yon terisini artish reflekslari shunday. pay-mushak reflekslari (tizza, axill reflekslari va boshqalar), oyoq kafti refleksi, sut emizuvchi hayvonlar va odamning siydik chiqarish va defekatsiya reflekslari ham spinal reflekslardan hisoblanadi. orqa miya bo‘yin yoki ko‘krak segmentlarining to‘g‘risidan ko‘ndalangiga qirqib qo‘yilganda ham bu reflekslarni kuzatish mumkin. 3. shartsiz reflekslar. instinktlar. shartsiz reflekslar nisbatan doimiy …

5 / 10

sh uchun maxsus toifaga ajratilgan. shartsiz reflekslarni chaqiruvchi ta’sirlarning xarakteri, ularninig biologik roli, boshqarilish darajalari (markaziy asab tizimining ma’lum bir bo‘limi bilan aloqasi), konkret moslashish aktida ketma-ketligiga mos kelishi asosida, ularning bir nechta tasnifi taklif qilingan. i.p.pavlovning ta’limotiga ko‘ra ovqatlanish, mudofaa, oriyentirlanish, ota-onalik va bolalik reaksiyalari yoritilgan bo‘lib, ular ancha mayda reflekslarga ajratilgan. ovqatlanish markazining faoliyati bilan bog‘liq bo‘lgan ovqatlanish reflekslari o‘z ichiga izlanish, topish, changallash, ovqatni ta’mini tatib ko‘rish, so‘lak ajralishi va me’da-ichak traktida hazm shiralarini sekretsiya qilinishi hamda uni motor faoliyatini qamrab oladi. i.p.pavlov quyidagi shartsiz reflekslarni: ovqatlanish (ijobiy va salbiy), oriyentirlanish, kolleksiya (tartibli to‘plash), maqsad, ehtiyotkorlik, erkinlik, tadqiqotchilik, o‘zini saqlash (ijobiy va salbiy), tajovuzkorlik, soqchilik, itoatkorlik, jinsiy (erkak va urg‘ochi o‘rtasida) o‘yin, ota-onalik, in-uya qurish, migratsiya, ijtimoiy, suv ichishni ko‘rsatgan. ekologiya-fiziologiya yo‘nalishida tadqiqotlar olib borgan a.d.slonim, shartsiz reflekslarni ichki muhit turg‘unligini qo‘llab turish, tashqi muhit o‘zgarishlari va turni saqlash bilan bog‘liq, uchta guruh reaksiyalarga ajratishni taklif qilgan. …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shartli va shartsiz reflektor faoliyatning fiziologik xususiyatlari"

10-mavzu. shartli va shartsiz reflektor faoliyatning fiziologik xususiyatlari reja: 1. refleks haqida umumiy tushuncha. 2. reflekslar klassifikatsiyasi. 3. shartsiz reflekslar. instinktlar. 4. shartli reflekslar. 5. shartli refleks turlari va xususiyatlari. 6. vaqtincha aloqa va uning yuzaga kelishi. 7. shartli refleks hosil bo‘lish qoidalari. tayanch so‘zlar. refleks, shartli refleks, shartsiz refleks, instinkt, vaqtincha aloqa. 1. refleks haqida umumiy tushuncha. markaziy nerv tizimi faoliyatining asosiy va o‘ziga xos belgisi reflektor aktlarni yoki reflekslarni yuzaga chiqarishdir. i.p.pavlov bu haqda quyidagilarni yozgan edi: «murakkab organizm hayotida refleks eng muhim va eng ko‘p uchraydigan nerv hodisasidir. organizm qismlarining doimiy, to‘g‘ri va aniq o‘zaro nisbati va butun orga...

This file contains 10 pages in DOCX format (268.8 KB). To download "shartli va shartsiz reflektor faoliyatning fiziologik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: shartli va shartsiz reflektor f… DOCX 10 pages Free download Telegram