monopoliyaga qarshi siyosat va raqobatni rivojlantirish yo‘nalishlari

DOCX 17 pages 35.4 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.4 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

7-mavzu. xususiylashtirish, monopoliyaga qarshi siyosat va raqobatni rivojlantirish y o‘ nalishlari 7.1. davlatning monopoliyaga qarshi aralashishining obyektiv zaruriyati. bozor iqtisodiyotida har kimning farovonligi bozorda o‘ziga qarashli tovarni: o‘z ishchi kuchini, malakasini, o‘zi ishlagan buyumni, xususiy yer uchastkasini yoki tijorat operatsiyalarini tashkillashtirish mahoratini va shu kabilarni qanchalik muvaffaqiyatli sotaolishi bilan aniqlanadi. kim xaridorga eng yaxshi tovarni va eng nafli shartlar bilan taklif qilsa, u raqobatda yutib chiqadi va farovonligini oshirishga o‘zi uchun yo‘l ochib beradi. iqtisodiyotda raqobat ruxi taraqqiyotning yordamchi “dvigateli” (harakatga keltiruvchi omili) bo‘lib xizmat qiladi va insonlarning xo‘jalik faoliyati shakllarida sezilarli iz qoldiradi. raqobatchilar bilan bo‘lgan iqtisodiy vaziyat ko‘pincha asosli ravishda “kurash” so‘zi bilan ta’riflanadi, adabiyotda bozorning har xil modellarida turlicha namoyon bo‘ladigan “raqobat kurashi” ifodasi odatdagidek bo‘lib qoldi. xo‘jalik subyektlari ixtiyorida bo‘lgan monopollik hukmronligi darajasiga bog‘liq ravishda quyidagi bozor modellarini (strukturasini) ajratib ko‘rsatishadi: 1) mukammal raqobat bozori; 2) monopolistik raqobat; 3) oligopoliya: 4) sof monopoliya. agar nomlangan strukturalarning …

2 / 17

i shunday tovarlarga qaraganda ancha yuqori narxlar to‘lashlarida namoyon bo‘ladi; ikkinchidan, firma tomonidan monopollik xukmronligini egallash ko‘pincha yuqori narxlarni ushlab turish maqsadida tovar ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatishni rejalashtirilgan cheklanishiga olib keladi, bu esa monopoliya resurslarni turli tarmoqlar orasida samarasiz taqsimotini tug‘dirishini anlatadi; uchinchidan, monopoliya ko‘pincha ishlab chiqarishning texnik turg‘unligiga, mahsulot sifatining, mehnat sharoitining yomonlashishiga va shu kabilarga olib keladi. monopolizmning iqtisodiyotdagi bu va boshqa salbiy tomonlari davlatlarni monopollikka qarshi siyosatni ishlab chiqishga va qo‘llashga majbur qiladi - monopolistik faoliyatni ogohlantirish, cheklash va to‘xtatishga yo‘naltirilgan davlat hokimiyatining kompleks chora-tadbirlari, bozorning barcha xo‘jalik subyektlarini imkon darajasida teng raqobat sharoitlari bilan ta’minlash va insofsiz raqobat kurashiga yo‘l qo‘ymaslik. “monopoliya” atamasining kelib chiqishi bozorga oid tushunchalardan (ya’ni, grekcha “monoc” - yagona, bitta va “poleo” - sotaman) tarkib topsada, biroq uning iqtisodiy asoslari aslida ishlab chiqarishga borib taqaladi. monopoliyani quyidagicha ta’riflash o‘rinli deb hisoblaymiz: monopoliya - monopol yuqori narxlarni o‘rnatish hamda monopol yuqori foyda …

3 / 17

unga qo‘shimcha ishlab chiqarish vositalari va ishchi kuchi 38 bu mazmundagi ta’riflar quyidagi manbalarda ham berilgan: шишкин а.ф. экономическая теория: учебное пособие для вузов. 2-е изд. кн.1. - м.: гуманит. изд. центр владос, 1996, 597-б.; борисов е.ф. экономическая теория: учеб. - 2-е изд., перераб. и доп. - м.: тк велби, изд-во проспект, 2005, 208-б.; основы экономической теории. политэкономия: учебник /под ред. д-ра экон. наук, проф. д.д.москвина. изд. 3-е, исправл. - м.: едиториал урсс, 2003, 499-б. sotib oladi. bu esa ba’zi bir korxonalarning o‘sishi hamda ishlab chiqarish miqyoslarining kengayishiga olib keladi. shu bilan birga raqobat amaldagi kapitallarning ixtiyoriy yoki majburiy birlashtirish, markazlashtirish tendensiyasini keltirib chiqaradi. shunday qilib, ishlab chiqarish to‘planishining moddiy asosi bo‘lib kapitalning to‘planishi va markazlashuvi hisoblanadi. kapitalning to‘planishi - bu qo‘shimcha qiymatning bir qismini jamg‘arish (kapitallashtirish) natijasida kapital hajmining oshishidir. bu jarayon quyidagi ko‘rsatkichlar orqali tavsiflanadi: korxonadagi ishlovchilar soni, korxonaning ishlab chiqarish quvvati, qayta ishlanayotgan xom ashyo miqdori, tovar …

4 / 17

batan samarali amal qiladi va xarajatlarning tejalishiga olib keladi; 2) monopolist bo‘lmagan, mayda, raqobatlashuvchi soha korxonalariga nisbatan monopolistik korxonalarda ishlab chiqarishga ilmiy-texnika taraqqiyoti yutuqlarini joriy etish uchun ko‘proq rag‘bat va imkoniyat mavjud bo‘ladi. monopoliyaning salbiy tomoni sifatida quyidagi jixatlarni ko‘rsatish mumkin: 1) resurslarning oqilona taqsimlanmasligi; 2) daromadlardagi tengsizlikning kuchayishi; 3) iqtisodiy turg‘unlik va fan-texnika taraqqiyotining sekinlashuvi; 4) iqtisodiyotda demokratik harakatlarning to‘sib qo‘yilishi. bundan ko‘rinadiki, monopolistik faoliyat iqtisodiy rivojlanishiga ancha jiddiy ta’sir ko‘rsatishi, taraqqiyot yo‘liga g‘ov bo‘lishi ham mumkin. shunga ko‘ra, bugungi kunda deyarli barcha mamlakatlar iqtisodiyotida monopoliyalarni davlat tomonidan tartibga solish chora-tadbirlari qo‘llanilib, bu monopoliyaga qarshi siyosat deb ataladi. raqobatning amal qilishi ma’lum shart-sharoitlar mavjud bo‘lishini taqozo qiladi. bu shart-sharoitlar faqat bozor munosabatlari qaror topgan muhitda bo‘lishi mumkin. shunday ekan, bozor iqtisodiyotini yuzaga keltirish ayni vaqtda raqobatchilik muhitining shakllanishini bildiradi. bozor munosabatlari rivojlangan mamlakatlarda raqobatchilik muhiti uzoq davr davomida, o‘z-o‘zidan, evolyusion yo‘l bilan vujudga kelgan. bu asta-sekin erkin raqobat muhitini …

5 / 17

‘tayotgan mamlakatlarda, shu jumladan, bizning respublikada sog‘lom raqobatga shart-sharoit hozirlash, iqtisodiy subyektlar mustaqilligini kengaytirish orqali ularni raqobatchilikka jalb qilish iqtisodiy islohotlarni amalga oshirishga qaratilgan chora- tadbirlarning muhim jihatlari hisoblanadi. 7.2..xususiylashtirish va davlat tasarrufidan chiqarishning mohiyati, shakllari va usullari. xususiylashtirish - iqtisodiy tushuncha bo‘lib, mulkka egalik huquqini davlatdan firmalar va alohida shaxslarga berilishi, xususiy sektorga davlat xizmatlari ko‘rsatilishini cheklashni yoki xususiy tashabbuskorlik uchun keng imkoniyatlar berish maqsadlarida davlatning faoliyat sohasini toraytirishni bildiradi. xususiylashtirishda ikki asosiy vazifani hal etishdan iborat: 1. mulk o‘zining huquqiy egasini topadi; 2. xususiylashtirish ko‘p ukladli iqtisodiyotni va rag‘batlantiruvchi raqobatni, turli mahsulot ishlab chiqaruvchi muhitni vujudga keltiradi. shakllanayotgan xususiy mulk ikki turdan iborat: 1. yakka tartibda faoliyat ko‘rsatuvchi tadbirkorlarning, dehqon va fermerlarning xususiy mulki. 2. aksiyadorlar jamiyatlaridagi aksiyalar, uyushmalardan iborat bo‘lgan koperativ xususiy mulk. mulkni davlat tasarrufidan chiqarish xususiylashirishdan tashqari, bu mulk hisobidan boshqa nodavlat mulk shakllarining vujudga keltirishni ham ko‘zda tutadi. u bir qator yo‘llar bilan amalga …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "monopoliyaga qarshi siyosat va raqobatni rivojlantirish yo‘nalishlari"

7-mavzu. xususiylashtirish, monopoliyaga qarshi siyosat va raqobatni rivojlantirish y o‘ nalishlari 7.1. davlatning monopoliyaga qarshi aralashishining obyektiv zaruriyati. bozor iqtisodiyotida har kimning farovonligi bozorda o‘ziga qarashli tovarni: o‘z ishchi kuchini, malakasini, o‘zi ishlagan buyumni, xususiy yer uchastkasini yoki tijorat operatsiyalarini tashkillashtirish mahoratini va shu kabilarni qanchalik muvaffaqiyatli sotaolishi bilan aniqlanadi. kim xaridorga eng yaxshi tovarni va eng nafli shartlar bilan taklif qilsa, u raqobatda yutib chiqadi va farovonligini oshirishga o‘zi uchun yo‘l ochib beradi. iqtisodiyotda raqobat ruxi taraqqiyotning yordamchi “dvigateli” (harakatga keltiruvchi omili) bo‘lib xizmat qiladi va insonlarning xo‘jalik faoliyati shakllarida sezilarli iz qoldi...

This file contains 17 pages in DOCX format (35.4 KB). To download "monopoliyaga qarshi siyosat va raqobatni rivojlantirish yo‘nalishlari", click the Telegram button on the left.

Tags: monopoliyaga qarshi siyosat va … DOCX 17 pages Free download Telegram