nyutonning birinchi qonuni — inersiya qonuni 7-sinf

PPT 1.2 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1645562095.ppt powerpoint presentation nyutonning birinchi qonuni — inersiya qonuni 7-sinf fizika darsligi asosida 19-mavzu: tajribalar va kuzatishlar jismning tezligi o‘z-o‘zidan o‘zgarib qolmasligini ko‘rsatadi. maydonda yotgan koptokga kimdir ta’sir qilsagina, u harakatga keladi. ko‘chada yotgan toshga hech qanday jism ta’sir etmasa, u o‘sha joyda yotaveradi. ta‘sir natijasida jism tezligining miqdorigina emas, balki harakat yo‘nalishi ham o‘zgarishi mumkin. masalan, tennis shari raketkaga urilgach, o‘z harakat yo‘nalishini o‘zgartiradi. jism tezlanish olishi uchun unga boshqa bir jism yoki jismlar sistemasi ta’sir etishi kerak. jism tezligining o‘zgarishi (miqdori yoki yo‘nalishi) unga boshqa jismlar ta’siri natijasida yuz beradi. bir sharga boshqa shar kelib urilsa, tinch turgan shar qandaydir a1 tezlanish olib, harakatga keladi. shu bilan birga, kelib urilgan shar ham tezligini o‘zgartiradi, ya’ni a2 tezlanish oladi. tezlikning o‘zgarishi, ya’ni tezlanish deyilganida, tezlikning miqdorinigina emas, yo‘nali shi ham o‘zgarishi mumkinligini esda tutish kerak. agar sharlar bir xil materialdan tayyorlanib, o‘lchamlari bir xil bo‘lsa, ular olgan tezlanish ham …

(61-d rasm). qarshilik qancha kamaytirilsa, jism shuncha to‘g‘ri chiziqli tekis harakat tezligiga yaqin tezlikda bo‘ladi. boshqa jismlar ta’siri qancha kam bo‘lsa, jismning harakat tezligi miqdori shuncha kam o‘zgaradi va uning harakat trayektoriyasi to‘g‘ri chiziqqa shuncha yaqin bo‘ladi. agar jismga boshqa jismlar tomonidan hech qanday kuch ta’sir etmasa, u qanday harakat qiladi? buni tajribada ko‘rsa bo‘ladimi? bu savollarga xvii asr boshlarida italyan olimi galileo galiley tajribalar yordamida javob berishga harakat qilib ko‘rdi. natijada, agar jismga boshqa jismlar ta’sir etmasa, u tinch holatda yoki yerga nisbatan to‘g‘ri chiziqli tekis harakatda bo‘lishi aniqlandi. inersiyaning namoyon bo‘lishiga juda ko‘p duch kelamiz. masalan, agar tez harakatlanayotgan velosiped to‘siqqa urilsa, velosipedchi oldinga uchib ketadi (62-rasm). chunki bu holda u o‘zining harakatdagi holatini birdan to‘xtata olmaydi. avtobus to‘satdan yurib ketsa, uning ichida turgan odam orqaga tislanib ketadi. bunga sabab, tinch turgan odamning gavdasi birdaniga harakatga kela olmaydi. jismning boshqa jismlar ta’siri bo‘lmaganida o‘zining tinch yoki to‘g‘ri chiziqli …

i saqlaydi. bu qonun nyutonning birinchi qonuni deb ataladi. uni boshqacha ta’riflash ham mumkin: agar jismga boshqa jismlar ta’sir etmasa, u doimiy bir xil tezlikda harakat qiladi yoki o‘zining tinch holatini saqlaydi. ipga osib qo‘yilgan sharchaga yer tortish kuchi → f1 ta’sir etib, pastga tushirishga harakat qilsa, ip → f 2 kuch bilan uni tepaga tortib, tushib ketishiga yo‘l qo‘ymaydi (63-rasm). natijada sharcha osilgan holda tinch turadi. agar ip uzib yuborilsa, jism pastga tushib ketadi. bu yerda 6-betda keltirilgan ibn sinoning ishkomning qulashi haqidagi misolini eslash o‘rinli. ya’ni ishkom unga ta’sir etuvchi ikkita kuching tengligi sababli muvozanatda turgan edi. yuqoriga ko‘tarib turuvchi ustun ta’siri olib tashlanganida esa og‘irlik kuchi ta’sirida ishkom harakatga keldi va qulab tushdi. demak, ta’sir etuvchi kuchlar muvozanati, ya’ni ularning vektor yig‘indisi no‘lga teng bo‘lgan holatda ham jism o‘zining tinch holatini yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlaydi. nyutonning birinchi qonunini quyidagicha tushuntirish mumkin: tinch holatda turgan, ya’ni …

nyutonning birinchi qonuni — inersiya qonuni 7-sinf - Page 4

nyutonning birinchi qonuni — inersiya qonuni 7-sinf - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "nyutonning birinchi qonuni — inersiya qonuni 7-sinf"

1645562095.ppt powerpoint presentation nyutonning birinchi qonuni — inersiya qonuni 7-sinf fizika darsligi asosida 19-mavzu: tajribalar va kuzatishlar jismning tezligi o‘z-o‘zidan o‘zgarib qolmasligini ko‘rsatadi. maydonda yotgan koptokga kimdir ta’sir qilsagina, u harakatga keladi. ko‘chada yotgan toshga hech qanday jism ta’sir etmasa, u o‘sha joyda yotaveradi. ta‘sir natijasida jism tezligining miqdorigina emas, balki harakat yo‘nalishi ham o‘zgarishi mumkin. masalan, tennis shari raketkaga urilgach, o‘z harakat yo‘nalishini o‘zgartiradi. jism tezlanish olishi uchun unga boshqa bir jism yoki jismlar sistemasi ta’sir etishi kerak. jism tezligining o‘zgarishi (miqdori yoki yo‘nalishi) unga boshqa jismlar ta’siri natijasida yuz beradi. bir sharga boshqa shar kelib urilsa, tinch turgan shar ...

PPT format, 1.2 MB. To download "nyutonning birinchi qonuni — inersiya qonuni 7-sinf", click the Telegram button on the left.

Tags: nyutonning birinchi qonuni — in… PPT Free download Telegram