dinamika qonunlari 10 - sinf

PPT 1,2 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1650913464.ppt name of presentation 10-sinf fizika darsligi asosida 9-mavzu: dinamika qonunlari * bizni o‘rab turgan muhitdagi jismlarning harakati mexanika qonun lariga bo‘ysunadi. jism harakatining o‘zgarish sabablarini xvi asr oxiri va xvii asr boshida ilk bor tajribalar vositasida batafsil o‘rgangan olim galiley edi. galiley jism harakatini o‘zgartish sababi haqida quyidagicha yozgan edi: * agar jismga boshqa hech qanday jismlar ta’sir etmasa, jism yerga nisbatan o‘zining tinch holatini yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlaydi. galiley tomonidan o‘rnatilgan bu qonun mexanikaning asosiy qonunlarini tarkib toptirishda birinchi qadam bo‘ldi. bu qonunlarni ochish uchun nyutonga hech qanday murakkab asbobuskunalar zarur bo‘lmagan. buning uchun oddiy tajribalar yetarli bo‘lgan. bundagi eng katta qiyinchilik jismlarning turli-tuman harakatlari ichidan eng muhimini, eng umumiysini ko‘ra olishdan iborat edi. dinamika grekcha “dynamis” so‘zidan olingan bo‘lib “kuch” degan ma’noni bildiradi. agar biz qandaydir jismning harakatga kelganini ko‘rsak, unga ta’sir qilayotgan boshqa bir jismni ham ko‘ramiz. boshqa jism, harakatga kelgan jismni tortishi, itarishi …

n tinch holatni jismning tabiiy holati deb tushuntirgan. o‘sha davrlarda yerni olamning markazi deb qarashganligi tufayli, muhim bir sabab bo‘lmasa, jism o‘zining tabiiy tinch holatiga qaytadi deb tushuntirishgan. haqiqatan ham, tekis asfalt yo‘lda ketayotgan avtomobilning benzini tugab qolsa, dvigateli o‘chadi. avtomobil biroz yurib to‘xtaydi. xuddi shunday xulosani velosipedga, ko‘ldagi qayiqqa ham qo‘llash mumkin olib borilgan kuzatishlar va xulosalar asosida dinamikaning birinchi qonuni topilgan edi. uni quyidagicha ifodalanadi: inersial sistema deb ataluvchi shunday sanoq sistemalar mavjudki, undagi jism boshqa jismlardan yetarli darajada uzoq joylashgan bo‘lsa, tinch yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatda bo‘ladi. bu qonun bir tomondan, inersial sanoq sistemasiga ta’rif bersa, ikkinchi tomondan, haqiqatan ham, shunday sistemalar mavjudligini tekshirish imkoniyatini beradi. mexanikaning birinchi qonuni, inersial sanoq sistemasini alohida maxsus o‘ringa qo‘yadi. aylanayotgan qattiq jismning har bir nuqtasi tezlanish bilan harakatlanadi. istalgan bo‘lakchaning tezlanishi jismdagi boshqa qismlarning ta’siri tufayli bo‘ladi. boshqacha aytganda, qattiq jismni tashkil etgan bo‘lakchalar “erkin jism” bo‘la olmaydi va …

hash kerak. buning uchun uni boshqa bir etalon kuch bilan solishtiriladi. tabiati jihatidan qanday bo‘lishidan qat’i nazar, kuchlarning jismga bir vaqtdagi ta’siri uning tezligini o‘zgartirmasa (ya’ni, unga tezlanish bermasa), moduli jihatidan teng va qarama-qarshi yo‘nalgan bo‘ladi. tajribalar shuni ko‘rsatadiki, jismning olgan tezlanishi unga qo‘yilgan kuchdan tashqari jismning xossalariga ham bog‘liq. demak, bu xossani aniqlashtirib olish zarur. mexanikada bu xossa jism massasi bilan ta’rifl anadi. sizga 7-sinfdan ma’lumki, jismga qo‘yilgan kuchning jism olgan tezlanishiga nisbati o‘zgarmas kattalikdir massa – jismning inertlik xossasini belgilaydi, ya’ni uning kuch ta’sirida qanchalik tezlanish olish qobiliyatini xarakterlaydi. massa tushunchasi kiritilganidan so‘ng, dinamikaning ikkinchi qonuni quyidagicha tavsifl anadi: jismning olgan tezlanishi qo‘yilgan kuchga to‘g‘ri, jismning massasida teskari proporsional bo‘ladi: bu ifoda tabiatning shunday bir fundamental formulasiki, unga ulkan osmon jismlarining harakati ham, shamol uchir gan mayda qum zarrasining harakati ham bo‘ysunadi. yuqorida aytilganidek, o‘zaro ta’sir har doim juft bo‘ladi. masalan, 2.1-rasmda alisher bahodirga arqon orqali ta’sir qilsa, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "dinamika qonunlari 10 - sinf"

1650913464.ppt name of presentation 10-sinf fizika darsligi asosida 9-mavzu: dinamika qonunlari * bizni o‘rab turgan muhitdagi jismlarning harakati mexanika qonun lariga bo‘ysunadi. jism harakatining o‘zgarish sabablarini xvi asr oxiri va xvii asr boshida ilk bor tajribalar vositasida batafsil o‘rgangan olim galiley edi. galiley jism harakatini o‘zgartish sababi haqida quyidagicha yozgan edi: * agar jismga boshqa hech qanday jismlar ta’sir etmasa, jism yerga nisbatan o‘zining tinch holatini yoki to‘g‘ri chiziqli tekis harakatini saqlaydi. galiley tomonidan o‘rnatilgan bu qonun mexanikaning asosiy qonunlarini tarkib toptirishda birinchi qadam bo‘ldi. bu qonunlarni ochish uchun nyutonga hech qanday murakkab asbobuskunalar zarur bo‘lmagan. buning uchun oddiy tajribalar yetarli bo‘lgan. bundag...

Формат PPT, 1,2 МБ. Чтобы скачать "dinamika qonunlari 10 - sinf", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: dinamika qonunlari 10 - sinf PPT Бесплатная загрузка Telegram