energiya va ish. energiyaning saqlanish qonuni. jismning qiya tekislik bo‘ylab harakatlanishida bajarilgan ish 10 - sinf

PPT 1,3 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1650913567.ppt slide 1 10-sinf fizika darsligi asosida 14-mavzu: energiya va ish. energiyaning saqlanish qonuni. jismning qiya tekislik bo‘ylab harakatlanishida bajarilgan ish energiya – turli shakldagi harakatlar va o‘zaro ta’sirlarning miqdoriy o‘lchovidir (u grekcha energeia – ta’sir so‘zidan olingan). energiya tabiatdagi harakatlarning shakliga qarab, turlicha bo‘ladi. masalan, mexanik, issiqlik, elektromagnit, yadro energiyalari va hokazolar. o‘zaro ta’sir natijasida bir turdagi energiya boshqasiga aylanadi. lekin bu jarayonlarning barchasida, birinchi jismdan ikkinchisiga berilgan energiya (qanday shaklda bo‘lishidan qat’iy nazar) ikkinchi jism birinchisidan olgan energiyaga teng bo‘ladi. nyutonning ikkinchi qonunidan ma’lumki, jismning mexanik harakatini o‘zgartirish uchun unga boshqa jismlar tomonidan ta’sir bo‘lmog‘i kerak. boshqacha aytganda, bu jismlar o‘rtasida energiyalar almashuvi ro‘y beradi. mexanikada ana shunday energiya almashuvini tavsifl ash uchun mexanik ish tushunchasi kiritilgan va u fi zikada a harfi bilan belgilanadi. mexanik ish. kuchning shu kuch ta’siri yo‘nalishida ro‘y bergan ko‘chishga skalyar ko‘paytmasiga teng bo‘lgan kattalik mexanik ish deyiladi, ya’ni bu yerda fs – …

dagi b nuqtadan yer sathidan hisoblangan h2 balandlikdagi c nuqtaga o‘tishda jismning ko‘chishi h1 = h – h2 ga teng (3.2-rasm). bunda og‘irlik kuchining bajargan ishi quyidagicha ifodalanadi: bu yerda: p – jismning og‘irligi, m – uning massasi, g – erkin tushish tezlanishi, h – vertikal bo‘ylab, h1 va h2 sathlar orasidagi masofa. og‘irlik kuchining bajargan ishi yo‘lning shakliga bog‘liq bo‘lmasdan, faqat tushish balandligiga bog‘liq. shuning uchun ham og‘irlik kuchi ta’sirida bajariladigan ishlar trayektoriya shakliga emas, balki jismning boshlang‘ich va oxirgi holatiga bog‘liq. bunday kuchlarga potensial yoki konservativ kuchlar deyiladi. bu kuchlarning maydoni esa potensial maydon deyiladi. jism pastga harakatlanganda og‘irlik kuchi va ko‘chish yo‘nalishi mos tushganligi sababli bajarilgan ish musbat, yuqoriga harakatlanganda esa, ular qarama-qarshi yo‘nalganligidan manfiy bo‘ladi. shuning uchun og‘irlik kuchi ta‘sirida jism ko‘chib, yana boshlang‘ich vaziyatiga qaytgan holatdagi umumiy ish nolga teng bo‘ladi. sistemaning to‘la mexanik energiyasi deb, uning kinetik va potensial energiyalarining yig‘indisiga aytiladi. masalan yer …

misol uchun, h balandlikdan tushayotgan jismning potensial energiyasi uning og‘irlik kuchiga bog‘liq bo‘lib, tajriba qaysi vaqtda o‘tkazilishiga mutlaqo bog‘liq emas. foydali ish koeffi tsiyenti. mashina va dvigatellarning o‘ziga sarflanayotgan energiyaning qancha qismi foydali ishga aylanishini ko‘rsatadigan kattalik kiritilgan. foydali ishning to‘la ishga nisbati foydali ish koeffitsiyenti (fik) deb ataladi va η harfi bilan belgilanadi. agar foydali ishni af , to‘la ishni at bilan belgilasak, u holda fik formulasi quyidagicha yoziladi: fik birdan (100% dan) katta bo‘lmaydi. mashina va dvigatellarda ishqalanish kuchining ishi tufayli to‘liq energiyaning bir qismi isrof bo‘ladi va shu sababli fik har doim birdan kichik bo‘ladi. qiya tekislik va jism yuqoriga tortilganda bajarilgan ishni ko‘rib chiqaylik. mexanikaning oltin qoidasiga muvofi q kuchdan necha marta yutilsa, yo‘ldan shuncha marta yutqiziladi. qiya tekislik ham ishdan yutuq bermaydi. qiyalik burchagini kamaytirib yukni ko‘tarishga sarfl anadigan kuchdan yutiladi. lekin ko‘chish masofasi ortganligi sababli bajarilgan ish o‘zgarmaydi. uzunligi l, balandligi h bo‘lgan qiyalikda …

energiya va ish. energiyaning saqlanish qonuni. jismning qiya tekislik bo‘ylab harakatlanishida bajarilgan ish 10 - sinf - Page 4

energiya va ish. energiyaning saqlanish qonuni. jismning qiya tekislik bo‘ylab harakatlanishida bajarilgan ish 10 - sinf - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "energiya va ish. energiyaning saqlanish qonuni. jismning qiya tekislik bo‘ylab harakatlanishida bajarilgan ish 10 - sinf"

1650913567.ppt slide 1 10-sinf fizika darsligi asosida 14-mavzu: energiya va ish. energiyaning saqlanish qonuni. jismning qiya tekislik bo‘ylab harakatlanishida bajarilgan ish energiya – turli shakldagi harakatlar va o‘zaro ta’sirlarning miqdoriy o‘lchovidir (u grekcha energeia – ta’sir so‘zidan olingan). energiya tabiatdagi harakatlarning shakliga qarab, turlicha bo‘ladi. masalan, mexanik, issiqlik, elektromagnit, yadro energiyalari va hokazolar. o‘zaro ta’sir natijasida bir turdagi energiya boshqasiga aylanadi. lekin bu jarayonlarning barchasida, birinchi jismdan ikkinchisiga berilgan energiya (qanday shaklda bo‘lishidan qat’iy nazar) ikkinchi jism birinchisidan olgan energiyaga teng bo‘ladi. nyutonning ikkinchi qonunidan ma’lumki, jismning mexanik harakatini o‘zgartirish uchun unga bosh...

Формат PPT, 1,3 МБ. Чтобы скачать "energiya va ish. energiyaning saqlanish qonuni. jismning qiya tekislik bo‘ylab harakatlanishida bajarilgan ish 10 - sinf", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: energiya va ish. energiyaning s… PPT Бесплатная загрузка Telegram