mol-mulk soliqlarining iqtisodiy mohiyati va byudjet daromadlarini shakllantirish

DOCX 8 pages 32.8 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.8 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

taqdimot maftuna mol-mulk solig‘ining iqtisodiy mohiyati va byudjet daromadlarini shakllantirishdagi o‘rni. soliqqa tortishga oid jahon fani va amaliyoti shundan dalolat beradiki, mol- mulk soliqlarini vujudga kelishi va rivojlanishi butun tarixi mobaynida uning vaqt chegaralari bilan emas, balki ushbu soliqlarning ahamiyati bilan belgilanuvchi davrlarga shartli ravishda bo‘lish mumkin. mol-mulk solig‘i avvaliga soliqlarning yagona turi bo‘lib, amalda daromad solig‘i sifatida yuzaga kelgan. chunki hali daromad soliqqa tortish ob’ekti bo‘la olmagandi. daromad solig‘ining joriy qilinishi va u rivojlangan sari mol-mulk soliqlari ikkinchi o‘ringa tushib qoladi va go‘yo daromad solig‘ining qo‘shimchasiga aylanadi. biroq mol-mulkka, daromadning ishonchli va muntazam manbalaridan biri sifatida qaralgan. mulk egalarining o‘zgarishi bilan soliqni undirish usuli ham o‘zgarib borgan. keyinchalik mol-mulk solig‘i o‘ziga xos maxsus vazifani bajarib, boshqa daromadlarga nisbatan o‘zgacha tarzda undirilgan. mol-mulklar (ayniqsa uning ko‘chmas qismini) soliqqa tortish vaziyatli to‘lov (renta) undirish vositasi sifatida namoyon bo‘lib, muayyan mulkka egalikning o‘zi ushbu mulkdan va mulkdan foydalanishga asoslangan faoliyatdan daromad olish …

2 / 8

hali ko‘rtak shaklidagi bevosita soliqlarga to‘la mos kelmas edi, chunki mulk va daromad o‘rtasidagi munosabat natural daromadning ahamiyati nihoyatda yuqoriligi hamda xo‘jalik yuritish davrlari aniq belgilanmaganligi tufayli haddan tashqari noaniq bo‘lgan” soliq qanchalik daromad solig‘i bo‘lsa, shunchalik mol- mulk solig‘i bo‘lib, xo‘jaliklarning umumii to‘lov imkoniyatiga asoslangan edi. soliqqa tortish sub’ekti bo‘lib, ayrim xo‘jalik birligi, ishlab chiqaruvchi, tadbirkor va uy sohibi hisoblanardi. tabiiyki, avvaliga jami mol-mulk majmuiga solinadigan soliq mohiyatan yer solig‘idan iborat bo‘lgan. bu hol yer va dehqonchilik vositalari, xo‘jalik yuritish darajasining ko‘rsatkichi sifatida, asosiy boylik (qiymatlik) sanalib xo‘jalik farovonligi darajasini belgilagan. bunda soliqni hisoblab chiqarishda yer maydoni, ba’zan esa, sifati asos qilib olingan. sanoat va savdo-sotiq rivojlanishi bilan mol-mulk solig‘i amaldagi yer solig‘idan mol-mulkning barcha turlariga, ya’ni ko‘chma va ko‘chmas mulkka solinadigan soliqqa aylandi. mol-mulkning xilma-xil turlari yuzaga kelishi tufayli soliqqa tortishni tabaqalashtirish zaruratini keltirib chiqaradi. ko‘chma kapitalning paydo bo‘lishi barcha mol-mulkni soliqqa tortishni ancha qiyinlashtirdi. hukumat idoralari mol-mulk …

3 / 8

kdorning daromadga erishishiga olib kelishi lozim edi. daromad keltiruvchi asosiy, ba’zan esa yagona manba yer hisoblanardi. usha paytdagi qishloq xo‘jaligi ekinlarining bir turdaligi, ekinlar parvarishining juda oddiyligi sharoitida mulkda bo‘lgan yerning umumiy maydoni soliqqa tortilardi. buyuk bobokalonimiz, sarkarda a.temur davridagi soliq tizimida ham yer va mulk soliqlari mavjud bo‘lganligini alohida ta’kidlash mumkin. aynan shu vaqtda xiroj, molu jihot, qo‘nalg‘a, boj, peshkash, sovari va shilon puli kabi soliqlar amal qilib, bo‘lardan “xiroj”- asosiy soliq bo‘lib, yerning sharoitiga va yer egasining jamiyatda tutgan ijtimoiy-siyosiy mavqe’iga qarab olingan va hosilning o‘ndan bir, to‘rtdan bir yoki uchdan bir qismini tashkil etgan bo‘lsa, “molu jihot” solig‘i (arabcha “mol”-daromad va “jihot”-sabab)- umuman soliq, u pul yoki natura shaklida to‘lanishi mumkin bo‘lgan ma’lumki, to‘g‘ri soliqlar iqtisodiy adabiyotlarda soliq to‘lovchining mulkiy va ijtimoiy mavqeiga ko‘ra shaxsiy va real soliqlarga bo‘linadi. shaxsiy soliqlar - soliq to‘lovchining mulkiy va ijtimoiy ahvoliga bog‘liq holda belgilanadigan soliqlar bo‘lsa, real soliqlar - soliq …

4 / 8

ko‘chmas mulk)dan muayyan iqtisodiy sharoitlarda olinadigan taxminiy o‘rtacha daromad soliqqa tortiladi. avvalo real soliqlarga mol-mulk soliqqa tortilib, va bundan ularning inglizcha “real” nomi kelib chiqadi. taniqli rus tadqiqotchi a. trivus real soliqlarga quyidagicha ta’rif beradi: “real soliqlar (u yoki bu ob’ekt - yer, korxona, uy, pul tarzidagi sarmoya to‘lovchiga ta’luqliligi omili bo‘yicha) soliqqa tortiladigan mulkning aniq belgilari bo‘yicha aniqlanadi, bu belgilar amalda to‘lovga qobillik haqida emas, balki me’yoriy, “taxmin qilinadigan” to‘lovga qobillik to‘g‘risida fikr yuritish imkonini beradi” demak agar mol-mulkni soliqqa tortish real soliqqa tortish tamoyiliga muvofiq qurilgan bo‘lsa, unda har bir alohida olingan mol-mulkning, umumiy soni va hajmi, uning umumiy qiymatidan qat’iy nazar hamda to‘lovchining moliyaviy ahvolini hisobga olmasdan soliqqa tortiladi. shaxsiy belgilar asosida qurilgan mol- mulk solig‘ida esa, alohida olingan mol-mulk emas, balki uning umumiy miqdori soliqqa tortiladi. mol-mulk solig‘idan ijtimoiy extiyojlarni qondiruvchi mol-mulk ozod qilinish mumkin. real soliqqa tortish un to‘qqizinchi asrning oxiri va yigirmanchi asrning boshlarida …

5 / 8

lgan baholashdagina ta’minlanishi mumkin. buning uchun korxonalar va aholining mol- mulkida kuchli tabaqalanish bo‘lmasligi lozim. bo‘lardan tashqari real soliqqa tortishdan mahalliy soliqlar tizimida ko‘chmas mol-mulk egalarini, mahalliy xo‘jalikni obodonlashtirish ishlariga xarajat qilishdan “qochuvchi”larni keskin soliqqa tortish usuli sifatida foydalanish mumkin. biroq, shaxsiy soliqlar iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan adolatli hisoblanadi. bu faqat daromad solig‘i (uning shaxsiy soliq sifatidagi mohiyati isbotlangan mol-mulk solig‘iga ham taaluqlidir. korxonalar, aholi turli guruhdarining mulkiy ahvoli bir-biridan keskin farqlangan o‘tish davri iqtisodiyotida bu, ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi. jasur 411-modda. soliq solish obyekti ko‘chmas mulk yuridik shaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliq (bundan buyon ushbu bobda soliq deb yuritiladi) soliq solish obyekti hisoblanadi. ko‘chmas mulk jumlasiga quyidagilar kiradi: 1) ko‘chmas mulkka bo‘lgan huquqlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazuvchi organlarda ro‘yxatdan o‘tkazilishi lozim bo‘lgan binolar va inshootlar; 2) qurilishi tugallanmagan obyektlar. qurilishi tugallanmagan obyektlarga qurilish obyektiga doir loyiha-smeta hujjatlarida belgilangan normativ muddatda qurilishi tugallanmagan obyektlar, agar qurilishning normativ muddati belgilanmagan bo‘lsa, ushbu …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mol-mulk soliqlarining iqtisodiy mohiyati va byudjet daromadlarini shakllantirish"

taqdimot maftuna mol-mulk solig‘ining iqtisodiy mohiyati va byudjet daromadlarini shakllantirishdagi o‘rni. soliqqa tortishga oid jahon fani va amaliyoti shundan dalolat beradiki, mol- mulk soliqlarini vujudga kelishi va rivojlanishi butun tarixi mobaynida uning vaqt chegaralari bilan emas, balki ushbu soliqlarning ahamiyati bilan belgilanuvchi davrlarga shartli ravishda bo‘lish mumkin. mol-mulk solig‘i avvaliga soliqlarning yagona turi bo‘lib, amalda daromad solig‘i sifatida yuzaga kelgan. chunki hali daromad soliqqa tortish ob’ekti bo‘la olmagandi. daromad solig‘ining joriy qilinishi va u rivojlangan sari mol-mulk soliqlari ikkinchi o‘ringa tushib qoladi va go‘yo daromad solig‘ining qo‘shimchasiga aylanadi. biroq mol-mulkka, daromadning ishonchli va muntazam manbalaridan biri sifatida qa...

This file contains 8 pages in DOCX format (32.8 KB). To download "mol-mulk soliqlarining iqtisodiy mohiyati va byudjet daromadlarini shakllantirish", click the Telegram button on the left.

Tags: mol-mulk soliqlarining iqtisodi… DOCX 8 pages Free download Telegram