o‘zbek tilidagi iboralarining shakliy-strukturasiga qisqacha tavsif

DOCX 6 стр. 25,3 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 25,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

o‘zbek tilidagi iboralarning shakliy-strukturasiga qisqacha tavsif islom bo‘riyev eshmirzayevich alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti, ii kurs tayanch doktoranti annotatsiya mazkur maqola o‘zbek tilining izohli lug‘atlarida iboralarning shakliy-struktur tavsifi haqida bo‘lib, xususan, iboralarning shakliy tuzilishi, tarkibi qisqacha tahlil qilingan. tahlil jarayonida iboralarning shakliy-strukturasi, komponentlar tarkibi, komponentlarning grammatik jihatdan bog‘lanishi, asosan qaysi so‘z turkumlari ishtirok etishiga e’tibor qaratildi. kalit so‘zlar: birikma ibora, gap ibora, ot va fe’l komponentli ibora, ot va sifat komponentli ibora. abstract this article is about the formal-structural description of phrases in explanatory dictionaries of the uzbek language, in particular, the formal structure and composition of phrases is briefly analyzed. during the analysis, attention was paid to the form-structure of phrases, the composition of components, the grammatical connection of components, and which word groups are involved. key words: compound phrase, clause phrase, noun and verb component phrase, noun and adjective component phrase. kirish o‘zbek …

2 / 6

ikki va besh jildli o‘zbek tilining izohli lug‘atlaridagi iboralar shakliy-struktur jihatdan o‘rganildi hamda olimlarimizning mazkur mavzu bo‘yicha olib borgan tadqiqotlariga ham solishtirilib tahlil qilindi. tadqiqotning maqsadi ikki hamda besh jildli o‘zbek tilining izohli lug‘atlarida berilgan iboralarni zamon talablari darajasida shakliy-struktur jihatdan tahlil qilib o‘rganishdan iborat bo‘lib, bundan asosiy vazifa ikki va besh jildli o‘tilda berilgan iboralarni shakliy-struktur jihatdan tavsiflash hamda ularni tahlil qilish tadqiqot obyekti va qo‘llanilgan metodlar o‘zbek tilshunosligida iboralarga oid ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan va bu hozir ham davom etib kelmoqda. ammo olimlar nazaridan chetda qolgan muammolar ham mavjud. iboralarni shakliy-struktur jihatdan tadqiq qilish, ularni tavsiflash kabi masalalar tadqiqotimizning ilmiy yangiligi hisoblanadi. tadqiqotimizning obyekti ikki hamda besh jildli o‘zbek tilining izohli lug‘atlaridagi iboralar hisoblanadi. masalani yoritishda, tavsiflash va komponent tahlil metodlaridan foydalanildi. mazkur maqola, asosan, iboralarning shakliy-struktur jihatdan o‘rganishga asoslangaligi bilan muhim ahamiyatga ega. olingan natijalar va ularning tahlili iboralar ta’kidlab o‘tilgandek, tuzilishiga ko‘ra har doim tarkibli bo‘ladi, …

3 / 6

ortiq komponentdan tashkil topadi lekin tarkibida so‘zlar ko‘chma ma’noda qo‘llanilib bir butun holda leksik ma’no ifodalaydi. bundan tashqari sintaktik tomondan ham xuddi so‘z birikmalari kabi bog‘lanadi va ularda ham sintaktik bog‘lanishlarning barcha turi uchraydi. masalan, abjag‘ini chiqarmoq, til tegizmoq, gapning ochig‘i, boshiga ko‘tarmoq, barmoq bilan sanarli, boshida yong‘oq chaqmoq, suv tekin, qulog‘iga quymoq, o‘pkasini qo‘ltiqlamoq, o‘yga berilmoq, piyozning po‘stiday, didiga o‘tirmoq, dilga tugmoq, anqoning urug‘i, etagini tutmoq, yostig‘ini quritmoq, shamolga sovurmoq, mayda gap, ko‘zining paxtasini chiqarmoq, bir pul, quyib qo‘ygandek, katta ketmoq, katta gapirmoq, otday bo‘lib ketmoq, tekin tomoq, ammamning buzog‘i, tishining kirini so‘rmoq, gapning beliga tepmoq, dil yarasi, tishining oqini ko‘rsatmoq, gapning po‘skallasi [ 2 ] va shu kabilar. 2. tuzilishiga ko‘ra gapga teng bo‘lgan iboralar. bunday iboralar shakliy jihatdan gapga teng bo‘lib, tarkibida ega bo‘lak mavjud bo‘ladi va unga mos shaklda tuslangan kesim bo‘lagi ham ishtirok etadi va bunday qurilishli iboralar mazmunan tugal fikrni ifodalaydi. gapga teng iboralar …

4 / 6

uchraydi. masalan, dunyoni suv bossa, o‘rdakka ne g‘am; gah desa (yoki deganda), qo‘lga qo‘nadigan qildi; o‘limdan xabarim bor, bu gapdan (yoki bu narsadan) xabarim yo‘q; yer yorilmadi-yu, yerga kirmadi; ichiga chiroq yoqsa, yorishmaydi; qornini yorsang, alif chiqmaydi kabilar. o‘zbek tilida iboralarning ko‘pchiligini so‘z birikmasiga teng iboralar tashkil etadi. so‘z birikmasi yoki gapga teng iboralar nutqda turli xil grammatik shakllar qo‘shilishi tufayli gapga tenglikdan birikmaga tenglikka yoki aksincha bo‘lishi mumkin. masalan, dili og‘ridi ifoda jihatidan gapga teng ibora ya’ni ega va kesimdan tashkil topgan, lekin uning variatni hisoblangan dilini og‘ritmoq iborasi ifoda jihatidan birikmaga teng ya’ni to‘ldiruvchi va to‘ldirilmish munosabati aks etgan. ikki komponentlidan o‘n komponentligacha hatto undan ham ko‘p komponentdan tashkil topgan iboralar mavjudligi yuqorida ta’kidlab o‘tildi. masalan, yer tagida ilon qimirlasa, biladi, tomdan tarasha tushganday, ko‘zini ochmoq, qulog‘iga quymoq, xafsalasi pir bo‘lmoq, yuragi orqasiga tortib ketdi, og‘zining tanobi qochdi, tepa sochi tikka bo‘ldi, qovog‘ini solmoq, havoga sovurmoq. bunda gapga …

5 / 6

p, katta og‘iz, mayda gap, tosh ko‘ngil, sovuq mizoj va boshqalar. ot va fe’l qurilishli iboralar. mazkur tuzilishdagi iboralar asosan ikki komponentli bo‘lib, tarkibi ot va fe’l turkumidan tashkil topadi hamda turli xil ma’nolarni ifodalaydi. ot va fe’l modelidagi iboralar grammatik jihatdan bir-biri bilan turlovchi va tuslovchi affikslar orqali sintaktik munosabatga kirishadi, ya’ni ot so‘z turkumi tarkibida egalik, kelishik qo‘shimchalari; fe’l so‘z turkumi tarkibida esa tuslovchi qo‘shimchalar mavjud bo‘ladi: yuragi achishdi, aqlini yo‘qotdi, boshi aylanmoq, barmog‘ini tishlamoq, bel bog‘lamoq, ko‘ngilni buzmoq, bo‘yniga ilmoq, bosh ko‘tarmoq, betga aytmoq, ko‘ngli ko‘tarildi, didiga o‘tirmoq, gap tashimoq, dumi tugildi, dog‘ tushirmoq, yoqasini ushlamoq, og‘zini moylamoq, jonini koyitmoq, ichi achidi, ko‘z tegdi, ko‘zi ochildi kabilar. ot-ot-fe’l qurilishli iboralar. bu turdagi iboralar asosan gapga teng bo‘lib, bular ham turli ma’nolar ifodalaydi: og‘zining tanobi qochmoq, qulog‘idan kun ko‘rinadi, yelkamning chuquri ko‘rsin, qovog‘idan qor yog‘adi, paytavasiga qurt tushdi, ilon po‘st tashlaydi, xamirdan qil sug‘urganday, pichoq suyakka taqaldi, boshi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbek tilidagi iboralarining shakliy-strukturasiga qisqacha tavsif"

o‘zbek tilidagi iboralarning shakliy-strukturasiga qisqacha tavsif islom bo‘riyev eshmirzayevich alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti, ii kurs tayanch doktoranti annotatsiya mazkur maqola o‘zbek tilining izohli lug‘atlarida iboralarning shakliy-struktur tavsifi haqida bo‘lib, xususan, iboralarning shakliy tuzilishi, tarkibi qisqacha tahlil qilingan. tahlil jarayonida iboralarning shakliy-strukturasi, komponentlar tarkibi, komponentlarning grammatik jihatdan bog‘lanishi, asosan qaysi so‘z turkumlari ishtirok etishiga e’tibor qaratildi. kalit so‘zlar: birikma ibora, gap ibora, ot va fe’l komponentli ibora, ot va sifat komponentli ibora. abstract this article is about the formal-structural description of phrases in explanatory dictionaries of the uzbek...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOCX (25,3 КБ). Чтобы скачать "o‘zbek tilidagi iboralarining shakliy-strukturasiga qisqacha tavsif", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbek tilidagi iboralarining s… DOCX 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram

o‘zbek tilidagi iboralarining shakliy-strukturasiga qisqacha tavsif

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "o‘zbek tilidagi iboralarining shakliy-strukturasiga qisqacha tavsif"

Похожие файлы