hind sufiy adabiyoti

DOC 122.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662586326.doc αζαρ hind sufiy adabiyoti reja: 1. bxakti adabiyotining shakllanishi 2. nirgun bxakti vakili kabir 3. surdas krishnabxakt shoir sufiy adabiyot bugungi kunda jahon adabiyoti tizimida alohida bir sahifani tashkil etuvchi adabiyotga aylangan. jahon geografiyasida uning hududlari juda kattadir. bu hududning kattagina qismini hindiston egallaydi desak xato bo`lmaydi. sufiy atamasiga ilmiy adabiyotda turli ta`riflar mavjud. ularni takrorlamasdan, bir so`z bilan shuni aytish mumkinki, sufiy aslida, hind bxaktlariga o`xshab, din mutaassibligiga qarshi g`oyalar bilan qurollangan shaxslardir. o`rta asrlarda din o`z mohiyatidan yiroqlashib unda mutaassiblik kuchaya boradi, buni birinchilar qatorida anglab yetgan va dinning asl mohiyatini qayta tiklash uchun kurashga otlangan shaxslar sufiylardir. tasavvuf tizimiga, ma`lumki, islom dini tarqagan mamlakatlar (arab mamlakatlari, eron, afg`oniston, turkiya, o`rta osiyo mamlakatlari, ozarbayjon, pokiston va hindiston) kiradi. bu mamlakatlarning har birida turli davrlarda sufiy adabiyot shakllangan va uning ma`lum bir qismi bizgacha yetib kelgan. jahon miqyosida sufizm shakllanishiga xronologik jihatdan nazar tashlasak, quyidagicha ma`lumotga ega bo`lamiz: …

ndistonning shimoliy xududlarni bosib olib, u yerda o`zining mustahkam salataniga asos solgan. bu saltanat uning sulolalari tomonidan deyarli uch yuz yil davomida boshqarilib hindistonda islom dinining mustahkamlanishiga sababchi bo`lganlar. islom dini tarqagan har bir mamlakatda, albatta, sufizmning ham shakllanganligini kuzatish mumkin. bu esa o`z navbatida turli millatlar ruhi, urf-odati, an`analari bilan sug`orilgan sufizmning shakllanishiga olib kelgan. shunga ko`ra sufizmda milliylik degan tushuncha paydo bo`lib, arab sufizmi, hind sufizmi, eron sufizmi, xitoyda uyg`ur sufizmi, o`rta osiyo xalqlari sufizmi kabi sufizmning turlarini ajratish mumkin. hindistonda ham sufizm hind milliy ruhi, an`analari va urf-odatlari ta`siri ostida shakllangan bo`lib o`zidan boy adabiy meros qoldirdi. so`fiy adabiyot shakllangan davr hindistonda «oltin davr» deb baholanib bu davr boburiylar sulolasidan bo`lmish akbar shoh hukmronligi davriga to`g`ri keladi. u hukmronlik qilgan davrda diniy va milliy xilma-xilliklar kuchaygan bo`lib, jamiyatda din yoki millat xilma-xilligi asosida nizolar chiqish ehtimoli kuchaygan bir davr edi. bularni o`z vaqtida anglab yetgan akbarshoh «dini-ilaxi» …

adabiyot ham o`zining taraqqiyot cho`qqisiga erishdi, sufizm va bxakti esa adabiyotda yetakchi mafkuraga aylandi. sufiy adabiyot shakllanish tarixini hind mutaxassislari to`rt asosiy davrlarga ajratadilar: shakllanish davri vii-ix asrlar rivojlnish davri ix-xv asrlar ravnaq davri x-xv asrlar susayish davri xv-viii asrlar davrlarga bu tarzda ajratish, aslida, haqiqatdan uzoqdir. hind mutaxassislarining sufizm shakllanishini vii asrga taqashlari islom dinining hindistonga kirib kelishi bilan bog`lagan holda amalga oshirgan bo`lishlari mumkin. umuman olganda, davrni belgilash adabiy meros asosida amalga oshirilishi lozim. hech qaysi manba`da vii-ix asrlarga, hatto x-xi asrlarga qarashli bo`lgan sufizmga oid badiiy asar nomi tilga olinmaydi. eng birinchi sufiy mazmundagi asarlar, asosan xii asrdan keyin, u ham bo`lsa amir xusrav dehlaviyning sufiyona g`oyali asarlari asosida aytilishi mumkin. shu bois hind sufiy adabiyotining birinchi davri x-xii asrlar, xiv-xvii asrlar ikkinchi davr, xviii asr esa uchinchi, oxirgi davri sifatida ajratilishi haqiqatga yaqin deyish mumkin. bulardan ikkinchi davrni sufizmning ravnaq davri sifatida baholash mumkin. xiv-xvii asrlar …

tiya, qodiriya, suharvardiya, madhaviya, sattoriya. chishtiya tariqati sharqiy xurosonda xii-xiii asrlarda yuzaga keldi, ammo bu tariqat asosan hindistonda taraqqiy etib, hindistonda eng katta nufuzli tariqatga aylanadi. «chishtiya» so`zi hirotdagi «chisht» qishlog`i nomidan olingan bo`lib, tariqat asoschisi sharifuddin abu ishoq shomiy (vafoti 1097) dir. u kishi so`fiylar orasida «sharifuddin» nomi bilan mashhur edi, ammo keyinchalik u abu ishoq shomiy chishtiy nomi bilan elga tanildi. abdulhakim shar`iy jo`zjoniyning «tasavvuf va inson» kitobida bu tariqatga xoja ahmad abdol tomonidan asos solingan deyiladi. «siriya ul-aqtob» asarida: tariqatning asoschisi deb ishoq chishtiy nomi tilga olinadi. chishtiydan so`ng bu tariqatni u kishining bir qancha shogirdlari hamda avlodlari dovom ettirganlar. hazrat xoja mu`iniddin husayniy hasan al-sanjariy chishtiy ajmiriy (1142-1236) keyinchalik chishtiya tariqatini hindistonda taraqqiy ettirdi. mu`iniddin hasan al-husayniy sanjariy chishtiy ajmiriy hindistonda «hindul nabiy» laqabi yoki «xojai g`aribnavoz» nomi bilan ham mashhur bo`lgan. xiii asrning ikkinchi yarmiga kelib chishtiya tariqati gujarot, uttar pradesh va biharda keng tarqaldi. …

rdan uzoqlashtirish va chetda tarqatish vazifasini qo`yadi. shunday qilib, chishtiylik tariqatining eng muhim bosqichi uning 1325 yilda viloyatlarga tarqalib ketishi bilan tugadi. xv asrga kelib uttar pradeshda chishtiya tariqatining bir tarmog`i hisoblangan alouddin ali ibn ahmad as-sobir (vafoti 1291) asos solgan «sobiriya» tariqatiga asos solindi. bu tariqat chishtiya tariqatining zamirida yuzaga kelgan eng umriboqiy tariqatlardan bo`lib qoldi. uning arboblaridan muhammad ilyos kandxlaviy (vafoti 1944) va shayx abdulquddus (vafoti 1537)larning nomini tilga olish mumkin. xviii asrning boshlariga kelib shayx kalimulloh jahonbodiy (1660-1729) chishtiya tariqati asosida yuzaga kelgan «nizomiya» tariqatini yangilab yuzaga olib chiqdi. uning targ`iboti anchagina muvaffaqiyat qozondi va uning muridlari panjob, uttar pradesh, sind va dekanlarda chishtiya tariqatining xonaqolarini tiklashdi. qayta dunyoga kelgan nizomiya tariqatining vakillaridan g`ulomhaydar ali shoh (vafoti 1908)ning nomini keltirish mumkin. hindistonda tashkil topgan har qaysi tariqat shu mintaqada azaldan mavjud bo`lgan diniy rasm-rusumlar ta`siridan chetda qolmadi. bu yerda taraqqiy etgan chishtiya tariqati yoglarning mashqlarini, oila qurmasdan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "hind sufiy adabiyoti"

1662586326.doc αζαρ hind sufiy adabiyoti reja: 1. bxakti adabiyotining shakllanishi 2. nirgun bxakti vakili kabir 3. surdas krishnabxakt shoir sufiy adabiyot bugungi kunda jahon adabiyoti tizimida alohida bir sahifani tashkil etuvchi adabiyotga aylangan. jahon geografiyasida uning hududlari juda kattadir. bu hududning kattagina qismini hindiston egallaydi desak xato bo`lmaydi. sufiy atamasiga ilmiy adabiyotda turli ta`riflar mavjud. ularni takrorlamasdan, bir so`z bilan shuni aytish mumkinki, sufiy aslida, hind bxaktlariga o`xshab, din mutaassibligiga qarshi g`oyalar bilan qurollangan shaxslardir. o`rta asrlarda din o`z mohiyatidan yiroqlashib unda mutaassiblik kuchaya boradi, buni birinchilar qatorida anglab yetgan va dinning asl mohiyatini qayta tiklash uchun kurashga otlangan shaxslar ...

DOC format, 122.5 KB. To download "hind sufiy adabiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: hind sufiy adabiyoti DOC Free download Telegram