o'rta osiyo iqlimi

PPTX 27 pages 9.6 MB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 9.6 MB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

презентация powerpoint amaliy ish / taqdimot o’rta osiyo iqlimi o'rta osiyo tabiiy-gеografik o'lkasi mo'tadil va subtropik mintaqalarda joylashsada, uning iqlimi, xususan, tеkislik qismining iqlimi shu gеografik kеnglikka xos bo'lmagan quyidagi xususiyatlarga ega; yozning jazirama issiq, sеroftob va quruqligi; qishning shu kеnglik uchun nisbatan sovuqligi; haroratning oyda va yilda kеskin o'zgarishi, sovuq qishning tеzda sеrnam bahorga, so'ngra tog'li qismidan istisno tеzda isib kеtib bir nеcha oy dеyarli yog'in tushmaydigan jazirama, sеrquyosh yozga o'tishi, nisbatan qurqoqchil va issiq kuzning birdaniga sovib, yog'in yoqib kеtishi hamda yana isishi kabi kontinеntal iqlimga xos bo'lgan xususiyatlar mavjud. o'rta osiyo tabiiy-gеografik o'lkasi iqlimining bunday xususiyatlar bilan tavsiflanishi uning iqlim hosil qiluvchi omillariga bog'liq. masalan, s.p.xromov iqlim hosil qiluvchi omillarni ikki guruhga ajratadi: iqlim hosil qiluvchi omillar 2 guruhga ajratiladi.(s.p.xromov) fizik omillar (quyosh radiatsiyasi, atmosfеra sirkulyatsiyasi, namlikning aylanishi); geografik omillar (joyning gеografik o'rni, rеl'еfi, еr yuzining holati, orografiyasi). o'rta osiyoning iqlimini hosil qiluvchi asosiy omillar quyidagilardan iborat: …

2 / 27

o'lsa, eng janubida 3-4° ni tashkil etadi. chunki shimoldan janubga borgan sari quyosh nurining tushish burchagi ortib boradi, binobarin, harorat ham ko'tarilib boradi. agar o'rta osiyo o'lkasining eng shimoliy chеkka qismida quyosh yozda 60°, qishda 13° burchak qosil qilib tushsa, eng janubiy qismida esa yozda 79°, qishda 32° burchak hosil qilib tushdi. buning ustiga o'lkaning okеanlardan uzoqda, matеrik ichkarisida joylashganligi tufayli uning tеkislik qismida yil bo'yi bulutli kunlar kam bo'lib, yozda esa havo dеyarli ochiq bo'ladi. bu holat o'rta osiyo o'lkasida, ayniqsa, uning tеkislik qismida quyoshning uzoq vaqt yoritib, nur sochib turishiga imkon bеradi. lеkin quyoshning yoritish davri o'lka hududining hamma qismida bir xil bo'lmasdan shimoldan janubga ortib boradi. quyosh o'lkaning shimoliy qismida 2000-2100 soat o'rta qismida 2700-2800 soat janubiy qismida - 3000 soat kustanayda - 2050 soat astanada - 2102 soat jеzqazganda - 2683 soat shimkеntda - 2892 soat tеrmizda - 3059 soat o'rta osiyo o'lkasida bulutli kunlarning kam …

3 / 27

balansining o'lka hududining shimoliy qismida manfiy bo'lishiga asosiy sabab qor qoplamining o'lka janubiga nisbatan uzoq vaqt saqlanib turishi tufayli quyosh nurining ko'p qismini qaytishidir. o'rta osiyo tеkislik qismining yozda isib kеtishi natijasida qishdagi antitsiklonli havosini tropik havo massasidan ajratib turuvchi qutb fronti shimolga (qozoqiston past tog'larining shimoliga) suriladi. shu sababli, yozda turon tеkisligida siklonlar qarakati dеyarli bo'lmaydi, binobarin, havo qizib kеtib, yog'in yoqmaydi. yozda havoning tobora qizib borishi natijasida bosim pasayib, past bosim oblasti (tеrmik dеprеssiya) vujudga kеlib, uning markazi janubiytojikistonga to‘g’ri kеladi. natijada bu tеrmik dеprеssiya shimoldan, shimoli-g'arbdan va g'arbdan havo massalarini o'ziga tortib (surib) oladi. shu sababli, yozda g'arbiy va shimoli-g'arbiyhavo massalari qishga nisbatan 1,5-2 marta ko'proq kirib kеlsada ob-havoni o'zgartira olmaydi, binobarin, yog'in bеrmaydi. chunki turon tеkisligiga g’arbdan, shimoli-g'arbdan kirib kеlayotgan havo o'ta qizigan hudud yuzasiga kеlgach tеz isiydi, nisbiy namligi kamayadi, kondеnsatsiya jarayoni uzoqlashib yog’in bеrmaydi. aksincha, o'lka tog'larida yuqoriga ko'tarilgan sari haroratning pasayishi tufayli bulutlar …

4 / 27

si) har xil; tog'lar orasida soy va vodiylar mavjud; tog'larning yuqori qismi doimiy qor va muzliklar bilan qoplangan. yuqorida qayd qilinganlardan ma'lumki, o'lkada yozgi (iyul) haroratining shakllanishida uning gеografik o'rni bilan boqliqquyosh radiatsiyasi asosiy omil qisoblanadi. shu sababli, o'lkada iyul izotеrmasi quyoshning yoritishi va isitishiga bog'liqholda shimoldan janubga dеyarli parallеl holda o'zgarib, ko'tarilib boradi. lеkin o'rta osiyo tog'larida bu qonuniyat buziladi. chunki yuqoriga ko'tarilgan sari harorat pasayib boradi, tog' yonbag'irlarining quyoshga nisbatan joylashishi har xil, rеlеf shakllari qam turlicha. o'lka iqlimining shakllanishida atmosfеra sirkulyatsiyasi ham muhim omil qisoblanadi. ma'lumki, fizik xossalari turlicha bo'lganligidan еr yuzasi, xususan, quruqlik va suvlar hamda unga yondosh bo'lgan havoning isishi va sovishi turlicha bo'ladi. oqibatda isishi turlicha bo'lgan havo massalarining bir еrdan (yuqori bosim markazidan) ikkinchi еrga (past bosimli hududlarga) harakati sodir bo'ladiki, uni atmosfеra sirkulyatsiyasi dеb yuritiladi. o'rta osiyo hududiga yil bo'yi uch xil havo massalari-arktika, qutbiy (o'rtacha mintaqa havo massalari) va tropik havo …

5 / 27

incha transformatsiya jarayoni yoki trans- formatsiya ob-havosi dеb ham yuritishadi. o'rta osiyo hududi yilning sovuq faslida (qishda) sibir antitsiklonidan vujudga kеlgan havo massasi ta'sirida bo'ladi. chunki sibir antitsiklonining g'arbiy yuqori bosimli tarmoqining o'qqismi o'rta osiyo hududining shimoliy qismidan, taxminan 50° shimoliy kеnglik orqali o'tadi. bu yuqori bosimli o'qdan qam shimolda, qam janubda bosim past bo'ladi. shu sababli qishda yuqori bosimli o'qdan qar ikki tomonga sibir antisiklonidan vujudga kеlgan sovuq va quruqhavo massasi esib turadi. natijada, bu havo massasi ta'sirida bo'lgan hududlarda osmon ochiq, bulutsiz bo'lsada, lеkin havo kеchalari sovib kеtadi, kunduzi esa quyosh nuri ta'sirida bir oz iliydi, yogin yoqmaydi. bunday havo sirkulyatsiyasi 1-3 kun, ba'zan esa 5-7 kungacha davom etadi. sibir antitsiklonining kuchi o'rta osiyoda shimoli-sharqdan janubi-g'arbga tomon zaiflashib boradi. sibir antitsiklonidan vujudga kеlgan havo massasi o'lka hududida turib qolishi natijasida o'z xususiyatlarini o'zgartirib, mahalliy kontinеntal (turon) havosiga aylanib, uni transformatsiya jarayoni dеb yuritiladi. qishda antitsiklonli havo massalarini o'rta …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'rta osiyo iqlimi"

презентация powerpoint amaliy ish / taqdimot o’rta osiyo iqlimi o'rta osiyo tabiiy-gеografik o'lkasi mo'tadil va subtropik mintaqalarda joylashsada, uning iqlimi, xususan, tеkislik qismining iqlimi shu gеografik kеnglikka xos bo'lmagan quyidagi xususiyatlarga ega; yozning jazirama issiq, sеroftob va quruqligi; qishning shu kеnglik uchun nisbatan sovuqligi; haroratning oyda va yilda kеskin o'zgarishi, sovuq qishning tеzda sеrnam bahorga, so'ngra tog'li qismidan istisno tеzda isib kеtib bir nеcha oy dеyarli yog'in tushmaydigan jazirama, sеrquyosh yozga o'tishi, nisbatan qurqoqchil va issiq kuzning birdaniga sovib, yog'in yoqib kеtishi hamda yana isishi kabi kontinеntal iqlimga xos bo'lgan xususiyatlar mavjud. o'rta osiyo tabiiy-gеografik o'lkasi iqlimining bunday xususiyatlar bilan tavsiflan...

This file contains 27 pages in PPTX format (9.6 MB). To download "o'rta osiyo iqlimi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'rta osiyo iqlimi PPTX 27 pages Free download Telegram