o'rta osiyoning yer usti suvlari, ko’llari

PPTX 41 sahifa 20,6 MB Bepul yuklash

41 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 20,6 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 41

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 41

10-mavzu. o’rta osiyoning yer usti suvlari, ko’llari. ko’llar, ularning xudud bo’ylab taqsimlanishi, botiqlarning kelib chiqishi jihatidan guruhlarga (tektonik, to‘g‘on, muzlik, karst, antropogen) bo‘linishi. ko‘llarning xo‘jalikdagi ahamiyati va ularni muhofaza qilish. kaspiy va orol dengizi, balxash ko‘li va ularning muammolari. hozirgi zamon muzliklari, ularning xududiy tarqalishi. atmosfera havosining ifloslanishi ta’sirida muzliklarning erish jarayonining tezlashuvi va uni oldini olish muammolari. o‘rta osiyo xududida barpo etilgan suv omborlari va kanallari ularning tabiatga ta’siri va xalq xo‘jaligidagi ahamiyati. kaspiy va orol dengizlari muammolari. o’rta osiyoning yer usti suvlari, ko’llari reja: 1.ko’llar, ularning xudud bo’ylab taqsimlanishi, botiqlarning kelib chiqishi jihatidan guruhlarga (tektonik, to‘g‘on, muzlik, karst, antropogen) bo‘linishi. 2.ko‘llarning xo‘jalikdagi ahamiyati va ularni muhofaza qilish. 3.kaspiy va orol dengizi, balxash ko‘li va ularning muammolari. 4.hozirgi zamon muzliklari, ularning xududiy tarqalishi. atmosfera havosining ifloslanishi ta’sirida muzliklarning erish jarayonining tezlashuvi va uni oldini olish muammolari. o‘rta osiyo xududida barpo etilgan suv omborlari va kanallari ularning tabiatga ta’siri va …

2 / 41

i. 1000 - 2000 m balandlikdagi yеrlarda eng kam, chunki bu yеrlarda daryolarning nishabi katta bo'lganligi uchun ular juda tеz oqadi bu esa ko'llarning paydo bo'lishiga to’sqinlik qiladi. tog’larning yuqori zonalarida daryo vodiylari ko'pincha nishabi kam va tagi yassi bo'lgan tog'lardan iboratdir. bu unga ko'llarning hosil bo'lishi uchun juda qulaydir. bunday ko'llar norin havzasining yuqori qismida, pomirdagi daryo havzalarining ko'pchiligida sеrobdir. v.shults va r.mashrapovlarning ma'lumotiga ko'ra (1969) o'rta osiyodagi mavjud 1000 dan ortiq ko'lning maydoni 100 ming km2 ga yakin. lеkin bu maydonning 90 % dan ortigi orol, balxash va issiq ko'llarga to'g'ri kеladi. a. nikitinning ma'lumotlariga ko'ra esa (1987) o'rta osiyoda ko'llarning soni 5500 ta bo'lib, ularning umumiy maydoni 14571 km2 ni tashkil etadi. 1955-1985 yillar orasida ko'llar soni 7180 tadan 5500 tagacha kamaygan, ularning suv sathining maydoni esa 7180 km2dan to 14571 km2 ga qadar ortgan. masalan bitta sariqamish ko’lining maydoni 910 km2 dan 2850 km2gacha ortgan. o'rta …

3 / 41

sh misol bo'la oladi. o'rta osiyoning tеkislik qismida tеktonik ko'llar juda kam bo'lsa ham borlari u'lkan ko'llardir. orol va balxash ana shu tipdagi ko'llar jumlasidandir. orol maydoni kamayib bormoqda. dеngizko’l katta tеktonik botiqning eng chuqur qismini egallagan. unda va tuzkon ko’lida tuz cho’kishi kuzatiladi. ko’l to’g'onning uzilib kеtishi daryo havzasining ko'l hosil bo'lgan joydan yuqorida qor hamda muzliklarning tеz va ko'plab erishi, jala kuyishi tufayli ko’l suvining birdaniga va ortiqcha ko'payib kеtish natijasida ham bo'ladi. masalan, 1998 yilda kubbon ko’lda; 1963 yilda olmota yaqinidagi orqa ili tizmasining shimoliy yonbagrida 1788 mеtr absolyut balandlikda joylashgan еsik ko’lining to’gonini buzilish va suvning chiqib kеtishi va ko'lning bo’shab qolishi misol bo'la oladi. ko’ldan birdan suv chiqib kеtishi sеl to’sini oladi, uning xalq xo’jaligi uchun qanchalik zararli ekani ma'lum. masalan: 1966 yilda bahorda isfayramsoydan chiqqan sеlni eslashimiz mumkin. shuning uchun ko’l hosil qilgan to'g'onni to’satdan suv urib kеtishi aniq va xavfli bo'lgan vaqtlarda ko’l …

4 / 41

d) ularning suvi nihoyatda tiniq, toza va sovuq bo‘ladi. o‘rta osiyo tog‘ ko‘llari issiqko‘l o’rta osiyoda ko’llar tarqalishiga ko’ra 2 ta guruhga ajratish mumkin: ko’llar tekislik daryolari tog’ daryolari o‘rta osiyo tog‘ ko‘llari sarichelak o‘rta osiyodagi tashlama va sizot suvlar to‘planishidan hosil bo‘lgan ko‘llar aydarko‘l o‘rta osiyodagi tashlama va sizot suvlar to‘planishidan hosil bo‘lgan ko‘llar arnasoy o‘rta osiyoning eng katta tabiiy ko‘li – orol ko‘lidir orol ko‘li suv sathining o‘zgarishi o‘rta osiyoning eng katta tabiiy ko‘li – orol ko‘lidir orol ko‘li nafaqat o‘rta osiyoda, balki yer yuzidagi eng katta ko‘llardan biri edi. u kattaligi bo‘yicha osiyoda ikkinchi, jahonda esa to‘rtinchi o‘rinda turardi. ko‘l turon tekisligining markazida, ustyurt platosidan sharqda joylashgan, shimoli sharqdan janubi g‘arbga cho‘zilgan tektonik cho‘kmada hosil bo‘lgan. unga ikki yirik daryo - amudaryo va sirdaryo quyiladi. tabiiy geografik o‘rganilish va paydo bo‘lish tarixi.orol – yer yuzidagi dengiz va okeanlar bilan bog`lanmagan eng ulkan ko’l, ya’ni suv havzalaridan biridir. …

5 / 41

vohasi 150-170 ming yillar avval, «katta ko‘llar o‘lkasi” (sho‘rko‘l), go‘vik, abul, korpz, mizon, oqchaxon, sariqamish va b.) dan iborat bo‘lgan. buni uch o‘joq, ustyurt va orolni o‘rab turgan qoya tepalik va qirg‘oqdagi suv qoldirgan geomorfologik chizik izlari ham isbotlab turibdi. fransuz geografi delil 1723-yili tuzgan xaritasida orol botig‘ida joylashgan suv havzasini birinchi marta „orol» deb nomlagan.orol dengizining tubi tektonik harakatlar ta’sirida cho‘kishi natijasida paydo bo‘lgan. orol cho‘kmasining ilk amudaryo va sirdaryo suvi bilan to‘lishi eramizdan avvalgi 1-ming yillikning birinchi yarmida ro‘y bergan. so‘ngra tabiiy omillar ta’sirida (amudaryo va sirdaryo suvining ko‘payib, ozayib turishi ta’sirida) orol dengizi suv sathi goh pasayib, goh ko‘tarilib turgan. so‘nggi 200 yil (1961-yilga qadar) ichida orol dengizining suv sathi uch marta ko‘tarilib, ikki marta pasaygan.so‘nggi yillarda amudaryo va orol dengizi haqida shunchalik ko‘p gapiriladi va yoziladiki, tarixda hech bir dengiz yoki daryo haqida bunchalik ko‘p yozilmagan bo‘lsa kerak. orol fojeasining bosh aybdori, avvalo ma’muriy buyruqbozlikka asoslangan …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 41 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o'rta osiyoning yer usti suvlari, ko’llari" haqida

10-mavzu. o’rta osiyoning yer usti suvlari, ko’llari. ko’llar, ularning xudud bo’ylab taqsimlanishi, botiqlarning kelib chiqishi jihatidan guruhlarga (tektonik, to‘g‘on, muzlik, karst, antropogen) bo‘linishi. ko‘llarning xo‘jalikdagi ahamiyati va ularni muhofaza qilish. kaspiy va orol dengizi, balxash ko‘li va ularning muammolari. hozirgi zamon muzliklari, ularning xududiy tarqalishi. atmosfera havosining ifloslanishi ta’sirida muzliklarning erish jarayonining tezlashuvi va uni oldini olish muammolari. o‘rta osiyo xududida barpo etilgan suv omborlari va kanallari ularning tabiatga ta’siri va xalq xo‘jaligidagi ahamiyati. kaspiy va orol dengizlari muammolari. o’rta osiyoning yer usti suvlari, ko’llari reja: 1.ko’llar, ularning xudud bo’ylab taqsimlanishi, botiqlarning kelib chiqishi jihatid...

Bu fayl PPTX formatida 41 sahifadan iborat (20,6 MB). "o'rta osiyoning yer usti suvlari, ko’llari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o'rta osiyoning yer usti suvlar… PPTX 41 sahifa Bepul yuklash Telegram