surat va siyrat

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662625651.doc αζαρ surat va siyrat ko`pincha el ichida ijodkorlar to`g`risidagi turli-tuman mish-mishlarga, uzunquloq gaplarga duch kelinadiki, goho ularning bir-biriga tamomila zidligiyu aql bovar qilmas darajada ajabtovurligidan shoshib qoladi kishi. albatta, bu nav mish-mishlar el nazdida katta obro`-e`tibor topgan kishilar hayotiga qiziqishning zo`rligidan yuzaga keladi. biroq, o`ylashimizcha, buni ommaviy qiziquvchanlikning o`zi bilangina izohlash kam ko`rinadi. zero, buning asosiy sabablaridan biri sifatida adabiyotshunosligimizda ijodkor biografiyasini o`rganishga yetarli e`tibor berilmasligini ko`rsatishga moyilmiz. hatto, sir emas, ijodkor biografiyasi bilan bog`liq ishlarga mensimasdanroq, ilmdan yiroq hodisa sifatida qarash hollari ham yo`q emas. holbuki, adibu shoirlar hayotiga oid faktlarni to`plashu tavsiflash ilmning chinakam «qora ishi» sifatida baholanishi kerak. sababki, bu xil ishlar konkret ijodkorning shaxs va san`atkor sifatidagi tadrijini kuzatish yoki konkret asarning ijodiy tarixini o`rganishu uni to`g`ri talqin qilish uchungina emas, ijod psixologiyasi, ijodkor va jamiyat munosabati kabi qator umumestetik muammolarni yoritishda ham muhim ahamiyat kasb etadi. shu ma`noda, dadil aytish mumkinki, t.jalolov, l.qayumov, n.karimov …

b tasavvur hosil qiladi: muallif obrazi bilan adib, lirik «men» bilan shoir orasiga tenglik alomati qo`yadi. bas, bunday o`quvchining ko`zi o`z tasavvuridagi shoiru adib qiyofasiga o`tirishmaydigan chizgiga tushganida, ko`ngli «nahotki?» deya isyon qiladi — uni qabul qilishni istamaydi. inson tabiati shundayki, u har vaqt o`zi uchun «kumir» yaratib olishga moyil, hartugul, «injil»dayoq bandalarning bundan qaytarilgani ham bejiz emas. holbuki, adibu shoirlar ham inson, baski, inson bolasiga xos jamiki fazilatu illatlar ularga-da yot emas. o`quvchi ommaning aksariyati ayni shu oddiy haqiqatni tan olishni istamaydi — shoiru adibning ilohiy ijod onlaridagi suratu siyratini muqim hodisa sifatida qabul qiladi. afsuski, aksariyat o`quvchilar ongidagi «nahotki?» ko`pincha tadqiqotchi ongida-da aks sado berib turadi: u ham beixtiyor tasavvuridagi qiyofani yaratishga kirishadi, o`ziga ma`lum ko`p faktlarga ko`z yumadi — ularni «tasodifiy», «ahamiyatsiz» deb hisoblaydi. biroq, shunisi borki, shoiru adiblar ham odamlar orasida yashaydi. baski, o`zlarining qisqa va bag`oyat uzun umri davomida, o`zlari harchand istamasin, asarlarida namoyon bo`lib …

or... shu o`rinda masaladan xabardor kishilar « buni aytishgagina oson!» deya bizga e`tiroz qilishlari mumkin, tan olish kerak, bunga haqlilar ham. sababki, tadqiqotchi o`zi istagani holda ham ijodkor biografiyasini tom ma`noda obyektiv yoritolmaydi; bunga halaqit beruvchi qator omillar bor. avvalo, «o`zbekchilik» andishasini olaylik. ko`pincha ijodkorlarning yaqinlarini, ular bilan munosabatda bo`lgan kishilar obro`sini o`ylab ayrim faktlarga ko`z yumiladi — shunday qilmasa bo`lmaydi. uzoqqa borib o`tirmaylik, adabiyotshunos n. karimovning u.nosir hayotini o`rganishga qaratilgan risolayu maqolalarini eslaylik. muallif biz hali ko`p ham ko`nikib o`rganmagan yo`ldan borgandi — shoir biografiyasiga oid ma`lumotlar vositasida uning shaxsini, ijodini anglashga intilgandi. afsuski, shoirning yaqinlari bu tadqiqotning qator ijobiy tomonlarini emas, birinchi galda ayrim faktlarni, xususan, u.nosirning o`gay ota bilan munosabatlariga oid ma`lumotlarni ko`rdilar. qizig`i shundaki, «axir tadqiqotchi nosir otani qoralashni emas, u.nosirni anglashni niyat qilgan-ku!» degan andishaga borilmadi. yoki boshqa bir misolni olaylik; «adabiyot nadir» nomli to`plamda cho`lpon haqida zamondoshlarining xotiralari e`lon qilingan edi. xususan, dilshod olimxon …

anglaganimiz ma`qulmi yo ayrim yosh shoiralarimizga o`xshab «cho`lponday shoir qalbini zabt ettgan soliha qanday ayol bo`lsaykin?» deya hayratlanib-havaslanib yurganimizmi?! kezi kelganda yana bir gapni aytib o`tish joiz. «adabiyot nadir» to`plamiga abdusattor rahimovning qiziqarli bir xotirasi kirmay qoldi; yoshlik chog`ida adiblarimizdan birining xonadonidagi ziyofatda ishtrok qilgan bu kishi undagi suhbatlarni jonli gavdalantirgandiki, undan cho`lponning boshqa bir katta shoirimizga munosabati oydinlashganidek, o`sha shoirimiz bizning tasavvurimizga sig`maydiganroq qiyofada namoyon bo`lardi... mulohazalarimizdan ko`rinadiki, ijodkorning oilaviy muhiti, yaqin doirasidagi kishilar bilan munosabatiyu insoniy ojizliklari haqidagi ma`lumotlar ko`proq elakdan o`tkaziladi — silliqqina hayot yo`li yaratiladi. holbuki, aslida ayni shu ma`lumotlar ijodkor ruhiyatini anglash va asarlarini tushunishimiz uchun muhimroq. endi bir o`ylab ko`raylik: ijodkor biografiyasini o`rganishdan maqsad uning asarlarini chuqurroq anglashmi yo ibratli qahramon (badiiy emas, aynan hayotiy!) yaratishmi? o`ylashimizcha, yuqorida aytganimizcha biografik ishlarga mensimasdanroq qarashlik, avvalo, ularning aksaryatida ikkinchi maqsadning ko`zlanishi bilan izohlanishi mumkindir. tan olaylikki, hayotda hammamiz ham ozmi-ko`pmi aktyormiz. ayni shu narsa ijodkor biografiyasini …

aytiladi, el ichida shunga mos latifayu hangomalar yuradi, hatto, o`zidan qolajak arxiv ham shunga muvofiqlashtiriladi. har ne bo`lganda ham — xoh ongli va xoh anglanmagan tarzda bo`lsin — aksariyat ijodkorlar bu o`yin bilan mashg`ul bo`ladilar, faqat ayrimlarnigina, — ehtimol, chin ma`noda o`zini anglashga intilib yashayotgan insonlarnidir,— bundan istisno qilish mumkin. aytmoqchimizki, ijodkorning o`zi haqida aytganlari har vaqt ham uning biografiyasini yoritishda «oxirgi so`z» bo`lolmaydi. boz ustiga, ayrim hollarda ijodkor boshdan o`tkarganlarini buzib ko`rsatishga majbur bo`lishi ham mumkin. misol uchun cho`lponning 1933 yilda yozuvchi v.yanga aytgan gaplarini olaylik. shoir otasining «musulmonchilikka haddan ziyod berilgani»yu o`g`lini mudarris qilishga ahd qilganini aytarkan: «ammo mudarrislik qilish o`rniga men milliy o`zbek yozuvchisi bo`lishga ahd qildim, otamdan ham, mullalardan ham qochib toshkentga bordim va u yerda she`rlar, hikoyalar yozib, jurnallarga yubordim». cho`lponning, o`zi aytmoqchi, «toshkentga qochib borishi» 1913-14 yillarga to`g`ri keladi, chunki uning ijodiy faoliyati ayni shu davrda boshlangan. endi faktlarga murojaat qilaylik: «sadoi farg`ona» gazetasining …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "surat va siyrat"

1662625651.doc αζαρ surat va siyrat ko`pincha el ichida ijodkorlar to`g`risidagi turli-tuman mish-mishlarga, uzunquloq gaplarga duch kelinadiki, goho ularning bir-biriga tamomila zidligiyu aql bovar qilmas darajada ajabtovurligidan shoshib qoladi kishi. albatta, bu nav mish-mishlar el nazdida katta obro`-e`tibor topgan kishilar hayotiga qiziqishning zo`rligidan yuzaga keladi. biroq, o`ylashimizcha, buni ommaviy qiziquvchanlikning o`zi bilangina izohlash kam ko`rinadi. zero, buning asosiy sabablaridan biri sifatida adabiyotshunosligimizda ijodkor biografiyasini o`rganishga yetarli e`tibor berilmasligini ko`rsatishga moyilmiz. hatto, sir emas, ijodkor biografiyasi bilan bog`liq ishlarga mensimasdanroq, ilmdan yiroq hodisa sifatida qarash hollari ham yo`q emas. holbuki, adibu shoirlar hayotig...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "surat va siyrat", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: surat va siyrat DOC Бесплатная загрузка Telegram