tizimli tahlil va uning xususiyatlari

DOCX 20 pages 77.9 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 77.9 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

7-mavzu. tizimli tahlil va uning xususiyatlari (1-ma’ruza) reja: 1.tizimli tahlil fani, tizimli fikrlash va ularning tavsifi. 2. tizimli tahlil mohiyati, o‘ziga xosligi va tushunchalari. 3. tizimlarning xususiyatlari va tasnifi. 4. tizimlar tuzilmasi va tavsifi 1. tizimli tahlil fani, tizimli fikrlash va ularning tavsifi. tizimli tahlil fan sifatida tizimli tahlil ob’yektini o‘rganilayotgan muammo yoki hodisasini tashkil qiladi. bevosita tizimli tahlilning tadqiq predmeti bo‘lib tizimning o‘zi xizmat qiladi. predmet sohasi – bu tizimli jarayonlarning va hodisalarning predmetli jihatlarini o‘rganuvchi fan bo‘limidir. tizimli tahlil o‘quv kursning vazifasi quyidagi bilimlarni talabalar ongiga yetkazish hisoblanadi: · o‘rganish uchun belgilab berilgan muammoga ta’sir qiluvchi omillarning va sharoitlarning tugal ro‘yxatini aniqlash; · muammoning mohiyatini ochib beruvchi tizim modelini yaratish; · muammo yechimi bo‘yicha tayyorlanayotgan loyihaga mos keladigan mezonlarni (va ularning ustuvorligini) aniqlash; · mezonlarga yana ham to‘laroq mos keladigan muammo yechimlarini ishlab chiqish va h.k. tizimli tahlil mohiyatini ob’yektlarda qiyin tushuniladigan va qiyin kuzatiladigan xususiyatlarni va munosabatlarni …

2 / 20

ki ularni boshqarishni istaydigan tahlilichiga xosdir. ayrim hollarda bu fikrlash turini tahliliy fikrlash bilan o‘xshatishadi, ammo ushbu o‘xshatish to‘liq emas. xususan, idrok tahliliy bo‘la oladi, tizimli yondashuv esa, bu tizimlar nazariyasiga asoslangan uslubiyatdir. predmetli (predmetli yo‘naltirilgan) fikrlash – bu uslub bo‘lib, nisbatan tor va aniq bo‘lgan muayyan yo‘nalishga (voqeaga, hodisaga) qaratilgan ilmiy jarayondir. tizimli (tizimli yo‘naltirilgan) fikrlash – bu uslub bo‘lib, predmetli (predmetli yo‘naltirilgan) fikrlashga nisbatan kengroq (o‘z ichida ikki va undan ortiq predmetli, (predmetli yo‘naltirilgan) fikrlashga taalluqli bo‘lgan ob’yektlarni mujassamlashtirgan) lekin aniq bo‘lgan muayyan yo‘nalishga (voqeaga, hodisaga) qaratilgan ilmiy jarayondir. ko‘p hollarda ushbu fikrlashni “tizimlarni tadqiq qilish” uslubiyati ham deb atashadi. tizimli fikrlashda har xil tarkibiy elementlardan tashkil topgan voqea va hodisalar yig‘indisi nafaqat tarkibiy elementlar hatti-harakatini, xatto ularning sifatini va miqdorini aniqlamasdan hatti-harakatini oldindan aytib berish va istiqbolini belgilash mumkin bo‘lgan bir butunday hamda umumiy qoidalari bo‘yicha tashkillashtirilgan voqea va hodisa sifatida tadqiq qilinadi. tizim bir butunlik sifatida …

3 / 20

aylanish tizimida (masalan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri qon quyish natijasida) amalga oshishi mumkin. tizimli fikrlash qoidalariga asosan har qanday tizim boshqa bir tizimga ta’sir ko‘rsatadi. bundan kelib chiqib ta’kidlaydigan bo‘lsak, bizni o‘rab turgan butun borliq – bu bir-biri bilan doim aloqada bo‘lgan tizimlardir. shunday qilib, ilmiy bilim sifatida tizimli tahlilning quyidagi shartlari zarurdir: · predmetli sohaning mavjudligi (tizim va tizimli jarayonlar); · tizimning umumiy xususiyatlarini aniqlash, tizimlashtirish va izohlash; · tizimlardagi qonuniyatni va o‘zga variantlarni aniqlash va izohlash; · tizimlarni, ularning xatti-harakatini va atrof-muhit bilan bo‘lgan aloqasini o‘rganish uchun qonuniyatlarni o‘rganish; · tizimlar to‘g‘risidagi bilimlarni to‘plash, saqlash va foydalanish. shuningdek tizimlar muayyan qonuniyatlarga ega: 1. yaxlitlik. agar tizimning ayrim qismida muayyan o‘zgarish yuz bersa va bu o‘zgarish butun tizimga ta’sir qilsa, u holda tizim o‘zini yaxlit birikma kabi tutmoqda degan to‘xtamga kelinadi. misol tariqasida aqshda yuz bergan moliyaviy-iqtisodiy inqirozni keltirish mumkin. xususan, birgina amerikada yuz bergan iqtisodiy inqiroz butun jahon iqtisodiyoti barqarorligiga katta …

4 / 20

a yillar davomida siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy va harbiy sohalardagi muammolar keskin tus olib boravergani sababli u jahon hamjamiyatidan ajralib qoldi. 3. kommunikativlik. tizimlarning asosiy qismi alohida emas, balki tashqi dunyo bilan ko‘plab kommunikatsiyalar yordamida bog‘langan holda mavjud. shuning uchun ham bu kommunikativlik deb nomlanadi. har bir davlat jahon hamjamiyatining to‘laqonli sub’yekti bo‘lish uchun xalqaro munosabatlarning boshqa sub’yektlari bilan aloqada bo‘lishi shart va ushbu aloqalar kommunikatsiya vositalari (temir yo‘l, avtomobil va havo yo‘llari, elektr tarmoqlari, gaz quvurlari va h.k.) orqali amalga oshiriladi. 4. iyerarxiyalik. irarxiyalikda boshlang‘ich tizim dekompozisiyasining ketma-ketligi qator bosqichlarga, ya’ni quyi bosqichning yuqorisiga tobeligini belgilash tushuniladi. yopiq va ochiq tizimlar yopiq tizim qattiq mustahkamlab qo‘yilgan chegaralarga ega. uning harakatlari tizimni o‘rab turgan muhitdan nisbatan mustaqil. soat yopiq tizimga misol bo‘la oladi. soatda uning o‘zaro bog‘liq qismlari energiya manbayiga ulanishi bilanoq to‘xtovsiz va aniq harakat qilishni boshlaydi. soatda to‘plangan energiya manbai mavjud ekan uning tizimi atrof-muhitdan mustaqildir. ochiq tizim tashqi …

5 / 20

ob’yektlariga nisbatan yangi yondashuvni shakllantirish to‘g‘risida ketayotganligi ravshanlashib bordi. tahlilning “ko‘p qatlamli” bosqichlaridan foydalanishni anglab yetishning oshishi tizimli tadqiqotlar rivojlanish bosqichining bugungi kundagi o‘ziga xos jihati bo‘lib bormoqda. bu kabi tadqiqotlarda uchta asosiy yo‘nalish ajralib turadi: 1) tizimli yondashuv va tizimli tahlilning nazariy asoslarini ishlab chiqish; 2) tizimli yondashuv va tizimli tahlilga mos keladigan tadqiqot apparatini yaratish (formal soha); 3) tizimli g‘oya va uslublarni amaliyotga taqdim qilish (amaliy soha). xususan, tizimli yondashuv va tizimlar umumiy nazariyasining (tun) nazariy qismi dastavval tizimli tadqiqotlar manbalari, maqsad va vazifalarining muammolarini ishlab chiqishni o‘z ichiga oladi. bu muammolar tahlilni falsafiy, mantiqiy-uslubiy va maxsus ilmiy doirasida bir vaqtning o‘zida ishlab chiqilishini talab qiladi. ko‘p hollarda tun sub’yekt va ob’yekt munosabatlarining maxsus turini anglatadi. uni o‘ziga xos tarafini tegishli toifa apparatini mukammal ishlab chiqish yo‘li bilan anglab yetish mumkin. tizimlar nazariyasi doirasida tahlilning asosiy vazifalarini hal etuvchi qator istiqbolli yo‘nalishlar aniqlangan: 1. o‘zaro aloqa tamoyiliga asoslangan …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tizimli tahlil va uning xususiyatlari"

7-mavzu. tizimli tahlil va uning xususiyatlari (1-ma’ruza) reja: 1.tizimli tahlil fani, tizimli fikrlash va ularning tavsifi. 2. tizimli tahlil mohiyati, o‘ziga xosligi va tushunchalari. 3. tizimlarning xususiyatlari va tasnifi. 4. tizimlar tuzilmasi va tavsifi 1. tizimli tahlil fani, tizimli fikrlash va ularning tavsifi. tizimli tahlil fan sifatida tizimli tahlil ob’yektini o‘rganilayotgan muammo yoki hodisasini tashkil qiladi. bevosita tizimli tahlilning tadqiq predmeti bo‘lib tizimning o‘zi xizmat qiladi. predmet sohasi – bu tizimli jarayonlarning va hodisalarning predmetli jihatlarini o‘rganuvchi fan bo‘limidir. tizimli tahlil o‘quv kursning vazifasi quyidagi bilimlarni talabalar ongiga yetkazish hisoblanadi: · o‘rganish uchun belgilab berilgan muammoga ta’sir qiluvchi omillarning va s...

This file contains 20 pages in DOCX format (77.9 KB). To download "tizimli tahlil va uning xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: tizimli tahlil va uning xususiy… DOCX 20 pages Free download Telegram