toshkent viloyati parkent tumani 22-umumiy o`rta ta`lim maktabining biologiya fani o`qituvchisi ahror abdug`niyevich bozorovning “muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o`rtasidagi munosabatlar” mavzusidagi taqdimoti

PPTX 42 sahifa 10,5 MB Bepul yuklash

42 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 10,5 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 42

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 42

миянинг функционал блоклари ва уларнинг нейропсихологик диагностикада аҳамияти toshkent viloyati parkent tumani 22-umumiy o`rta ta`lim maktabining biologiya fani o`qituvchisi ahror abdug`niyevich bozorovning “muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o`rtasidagi munosabatlar” mavzusidagi taqdimoti ahror abdug’aniyevich muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar biotik omillar to’nka! shuniyam bilmaysanmi? ustoz! biotik omilarga nimalar kiradi? muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar tabiiy sharoitda har bir tirik organizm yovvoyi tabiatning boshqa vakillari bilan hamkorlikda yashaydi. bir yoki har xil turga mansub oʻsimlik, hayvon va mikroorganizmlarning o‘zaro hamda yashash sharoitlariga ta’siri muhitning biotik omillarini ifodalaydi. organizmlar orasidagi o‘zaro munosabatlarning barcha ko‘rinishlari muhitning biotik omillarini tashkil qiladi. biotik omillar ikki guruhga ajratiladi. tur ichidagi munosabatlar – bir turga mansub individlar o‘rtasidagi munosabatlar. bu populatsiyaning o‘z-o‘zini boshqarishdagi muhim mexanizmdir. turlararo munosabatlar – har xil turlar o‘rtasidagi munosabatlar sanaladi. populatsiyalardagi individlar soni o‘zaro ta’sir natijasida o‘zgarishsiz qoladigan munosabatlar neytral munosabatlar deb ataladi. agar o‘zaro ta’sir natijasida bir populatsiyadagi individlar …

2 / 42

sabatlar «0» belgisi bilan ifodalanadi. ushbu tasniflardan foydalanib, eng keng tarqalgan o‘zaro munosabatlar turlari quyidagi jadvalda aks ettirilgan neytralizm – bitta tabiiy jamoada yashaydigan organizmlar orasida har qanday foydali yoki zararli o‘zaro ta’sirning mavjud emasligi hisoblanadi. bir ekosistemada yashaydigan, lekin har xil oziq bilan oziqlanuvchi turlarning hayoti ko‘pincha bir-biriga bog‘liq bo‘lmaydi. tabiatda neytralizm hodisasi juda kam uchraydi, chunki bir biogeotsenozda har bir tur boshqa turga bevosita va bilvosita ta’sir ko‘rsatadi. masalan, bir o‘rmonda yashovchi qizilishton va bug‘u bir-biriga bevosita ta’sir ko‘rsatmaydi. neytralizm hodisasida birgalikda yashovchi turlar o‘zaro bevosita ta’sir ko‘rsatmasada, ularning taqdiri yashash muhitining umumiy holati, abiotik omillarga bog‘liq bo‘ladi. biotik munosabatlarning simbioz (yunoncha – «sim» – birga, «bios» – hayot) ko‘rinishida birgalikda yashaydigan organizmlarning har ikkalasi yoki bittasi ushbu munosabatdan o‘ziga foyda oladi. simbioz munosabatning quyidagi turlari mavjud: mutualizm protokooperatsiya kommensalizm mutualizm (lotincha «mutus» – o‘zaro) – har ikki populatsiya uchun o‘zaro manfaatli va majburiy munosabat turi. bu munosabatlarning …

3 / 42

n simbioz munosabati ularning tuproq tarkibida azot kam bo‘lgan joylarda ham o‘sishi va rivojlanishiga zamin tayyorlaydi va tuproq unumdorligini orttiradi. mazkur jarayon qishloq xo‘jaligi ekinlarini almashlab ekishni amalga oshirishning asosi sanaladi. mikoriza – qalpoqchali zamburug‘lar va yuksak o‘simliklar o‘rtasidagi munosabat bo‘lib, yuksak o‘simliklar zamburug‘dan suv va unda erigan mineral tuzlarni shimadi, zamburug‘ esa o‘z navbatida hamkoridan uglevodlarni o‘zlashtiradi. ildizida mikoriza bo‘lgan o‘simliklar mikoriza bo‘lmagan o‘simliklarga nisbatan yaxshi o‘sadi. termitlar va ularning ichagida yashovchi bir hujayrali xivchinlilar o‘rtasidagi munosabatlar. termitlar yog‘och bilan oziqlanadi, lekin ular sellulozani parchalaydigan fermentlari bo‘lmagani uchun uni hazm qila olmaydi. bir hujayrali xivchinlilar esa sellulozani parchalovchi ferment sintezlab, sellulozani shakarga parchalaydi. termitlar xivchinlilarsiz ochlikdan nobud bo‘ladi. xivchinlilar termitlar ichagida yashash uchun qulay joy, oziq bilan ta’minlanadi. protokooperatsiya – (yunoncha – «protos» – dastlabki, «cooperatio» – hamkorlik) har ikki populatsiya hayot faoliyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan, ikki tomon ham manfaatdor, lekin majburiy bo‘lmagan, ya’ni har bir populatsiya alohida faoliyat …

4 / 42

turi sinoykiya (yunoncha «syn» – birga, «oikos» – uy) – hamsoyalik deb yuritiladi. masalan, daraxtlarning tanasi va shoxlarida epifit o‘simliklar (orxideya, yo‘sinlar) va lishayniklar joylashib oladi. qushlar, kemiruvchi hayvonlarning uyalarida turli o‘rgimchaksimonlar va hasharotlar yashaydi. ayrim baliqlar meduzalar va aktiniyalarning paypaslagichlari orasiga yashirinib oladi. boshqa bir baliq turi esa ikki pallali molluskalarning mantiya bo‘shlig‘iga tuxum qo‘yadi. baliq tuxumlari molluskaga hech qanday zarar ham, foyda ham keltirmagan holda chig‘anoqlar himoyasida bo‘ladi. hamtovoqlik – bitta oziq manbayining turli qismlarini iste’mol qilishda ifodalanadi. masalan, tuproqda yashovchi saprofit bakteriyalar va o‘simliklar o‘rtasidagi munosabat chirituvchi bakteriyalarning o‘simlik qoldiqlari bilan oziqlanib, ularni mineral moddalargacha parchalashi va o‘simliklarning shu mineral moddalarni o‘zlashtirishida aks etadi. kommensalizmning yana bir shakli hamxo‘raklik bo‘lib, bu munosabat oziq orqali bog‘lanishlarga asoslangan. bir tur boshqa turning oziq qoldiqlari bilan oziqlanishi hamxo‘raklik deyiladi. masalan, ayrim qushlar timsoh va sirtlonning, tasqara esa sherning ovqat qoldiqlari bilan oziqlanadi. odamning yo‘g‘on ichagida yashovchi bakteriyalar odamga ziyon yoki …

5 / 42

bat) va har xil turlarga mansub (turlararo raqobat) individlarning oziq, yashash joyi uchun va boshqa ekologik sharoitlar uchun kurashda namoyon bo‘ladi. o‘zaro munosabatning bu shakli birga yashovchi ikki turga ham salbiy ta’sir qiladigan yagona ekologik munosabatdir. o‘zaro raqobatni quyidagi misollarda ko‘rish mumkin. yorug‘lik, suv va tuproqdagi mineral moddalar uchun o‘simliklar o‘rtasida; bitta oziq manbayi bo‘lgan o‘simliklar uchun o‘simlikxo‘r hayvonlar, kemiruvchilar, chigirtkalar o‘rtasida; mayda baliqlar bilan oziqlanuvchi bir suv havzasida yashaydigan yirtqich baliqlar o‘rtasida; tovushqon va quyonlar bilan oziqlanadigan bo‘ri va tulkilar o‘rtasida, kemiruvchilar bilan oziqlanuvchi yirtqich qushlar o‘rtasida raqobat kuzatiladi. bir turga mansub individlarning oziq, yashash joyi va boshqa ekologik sharoitlarga ehtiyoji bir xil bo‘lgani sababli tur ichidagi o‘zaro raqobat keskin, shiddatli kechadi. o‘zaro raqobat populatsiyaning nimjon, zaif individlarining nobud bo‘lishiga, kuchli, muhit sharoitlariga ko‘proq moslashgan individlarning yashab qolishiga, ya’ni tabiiy tanlanishga olib keladi. har xil turlar o’rtasidagi raqobat har xil turga mansub organizmlarning oziq, yashash joyi va boshqa ekologik …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 42 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"toshkent viloyati parkent tumani 22-umumiy o`rta ta`lim maktabining biologiya fani o`qituvchisi ahror abdug`niyevich bozorovning “muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o`rtasidagi munosabatlar” mavzusidagi taqdimoti" haqida

миянинг функционал блоклари ва уларнинг нейропсихологик диагностикада аҳамияти toshkent viloyati parkent tumani 22-umumiy o`rta ta`lim maktabining biologiya fani o`qituvchisi ahror abdug`niyevich bozorovning “muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o`rtasidagi munosabatlar” mavzusidagi taqdimoti ahror abdug’aniyevich muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar biotik omillar to’nka! shuniyam bilmaysanmi? ustoz! biotik omilarga nimalar kiradi? muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar tabiiy sharoitda har bir tirik organizm yovvoyi tabiatning boshqa vakillari bilan hamkorlikda yashaydi. bir yoki har xil turga mansub oʻsimlik, hayvon va mikroorganizmlarning o‘zaro hamda yashash sharoitlariga ta’siri muhitning biotik omillarini ifodal...

Bu fayl PPTX formatida 42 sahifadan iborat (10,5 MB). "toshkent viloyati parkent tumani 22-umumiy o`rta ta`lim maktabining biologiya fani o`qituvchisi ahror abdug`niyevich bozorovning “muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o`rtasidagi munosabatlar” mavzusidagi taqdimoti"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: toshkent viloyati parkent tuman… PPTX 42 sahifa Bepul yuklash Telegram

toshkent viloyati parkent tumani 22-umumiy o`rta ta`lim maktabining biologiya fani o`qituvchisi ahror abdug`niyevich bozorovning “muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o`rtasidagi munosabatlar” mavzusidagi taqdimoti

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

"toshkent viloyati parkent tumani 22-umumiy o`rta ta`lim maktabining biologiya fani o`qituvchisi ahror abdug`niyevich bozorovning “muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o`rtasidagi munosabatlar” mavzusidagi taqdimoti" haqida

O'xshash fayllar