muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar. 11 - sinf

PPTX 2,5 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

muhitning biotik omillnf.pptx /docprops/thumbnail.jpeg 12-§. muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar 11 sinf "biologiya" darsligi asosida. 2018 12-§. muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar 1 tabiiy sharoitda har bir tirik organizm yovvoyi tabiatning boshqa vakillari bilan hamkorlikda yashaydi. bir yoki har xil turga mansub o’simlik, hayvon va mikroorganizmlarning o‘zaro hamda yashash sharoitlariga ta’siri muhitning biotik omillarini ifodalaydi. organizmlar orasidagi o‘zaro munosabatlarning barcha ko‘rinishlari muhitning biotik omillarini tashkil qiladi. biotik omillar ikki guruhga ajratiladi. tur ichidagi munosabatlar – bir turga mansub individlar o‘rtasidagi munosabatlar. bu populatsiyaning o‘zo‘zini boshqarishdagi muhim mexanizmdir. turlararo munosabatlar – har xil turlar o‘rtasidagi munosabatlar sanaladi. populatsiyalardagi individlar soni o‘zaro ta’sir natijasida o‘zgarishsiz qoladigan munosabatlar neytral munosabatlar deb ataladi. agar o‘zaro ta’sir natijasida bir populatsiyadagi individlar soni ortsa, lekin ikkinchi populatsiyadagi individlar soni kamaymasa, bunday munosabatlar ijobiy yoki simbiotikmunosabatlar deb ataladi. o‘zaro munosabatlar tufayli bir populatsiyadagi individlar soni qanday o‘zgarishidan qat’i nazar, ikkinchi populatsiyadagi individlar soni …

ekosistemada yashaydigan, lekin har xil oziq bilan oziqlanuvchi turlarning hayoti ko‘pincha bir-biriga bog‘liq bo‘lmaydi. biotik munosabatlarning simbioz (yunoncha – «sim» – birga, «bios» – hayot) ko‘rinishida birgalikda yashaydigan organizmlarning har ikkalasi yoki bittasi ushbu munosabatdan o‘ziga foyda oladi. simbioz munosabatning quyidagi turlari mavjud: mutualizm, protokooperatsiya, kommensalizm. mutualizm (lotincha «mutus» – o‘zaro) – har ikki populatsiya uchun o‘zaro manfaatli va majburiy munosabat turi. bu munosabatlarning buzilishi bir yoki har ikkala populatsiya hayotiy faoliyatini cheklab qo‘yadi. mutualizmga ko‘plab misollar keltirish mumkin. protokooperatsiya – (yunoncha – «protos» – dastlabki, «cooperatio» – hamkorlik) har ikki populatsiya hayot faoliyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan, ikki tomon ham manfaatdor, lekin majburiy bo‘lmagan, ya’ni har bir populatsiya alohida faoliyat ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan o‘zaro munosabat turi. kommensalizm (fransuzcha «commensal» – hamtovoq) – birgalikda yashaydigan organizmning biri ushbu munosabatdan foyda oladi, ikkinchisi hech qanday naf yoki zarar ko‘rmaydigan o‘zaro munosabatning bir turi sanaladi. o‘z navbatida kommensalizm: hamsoyalik, hamtovoqlik, hamxo‘raklik kabi turlarga …

mxo‘raklik bo‘lib, bu munosabat oziq orqali bog‘lanishlarga asoslangan. bir tur boshqa turning oziq qoldiqlari bilan oziqlanishi hamxo‘raklik deyiladi. masalan, ayrim qushlar timsoh va sirtlonning, tasqara esa sherning ovqat qoldiqlari bilan oziqlanadi. o‘zaro raqobat – o‘xshash ekologik ehtiyojlarga ega turlar orasidagi munosabatlardir. bunday turlar birga yashaganda birining mavjudligi hamma vaqt ikkinchisining yashash imkoniyatlarini kamaytiradi. raqobat bir turga mansub (tur ichidagi raqobat) va har xil turlarga mansub (turlararo raqobat) individlarning oziq, yashash joyi uchun va boshqa ekologik sharoitlar uchun kurashda namoyon bo‘ladi. amensalizm – o‘zaro biotik munosabat turi bo‘lib, bu munosabatda bir turning faoliyati ikkinchi turga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan organizmning o‘zi esa bu munosabatdan foyda ham, zarar ham ko‘rmaydi. yirtqichlilik («yirtqich – o‘lja») – turlararo o‘zaro biotik munosabat turi bo‘lib, bir populatsiya individlari boshqa populatsiya individlari uchun oziq vazifasini o‘taydi. parazitizm («parazit – xo‘jayin») – har xil turga mansub individlarning antagonistik munosabatlari bo‘lib, bir turga mansub organizm (parazit) boshqa …

muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar. 11 - sinf - Page 4

muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar. 11 - sinf - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar. 11 - sinf"

muhitning biotik omillnf.pptx /docprops/thumbnail.jpeg 12-§. muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar 11 sinf "biologiya" darsligi asosida. 2018 12-§. muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar 1 tabiiy sharoitda har bir tirik organizm yovvoyi tabiatning boshqa vakillari bilan hamkorlikda yashaydi. bir yoki har xil turga mansub o’simlik, hayvon va mikroorganizmlarning o‘zaro hamda yashash sharoitlariga ta’siri muhitning biotik omillarini ifodalaydi. organizmlar orasidagi o‘zaro munosabatlarning barcha ko‘rinishlari muhitning biotik omillarini tashkil qiladi. biotik omillar ikki guruhga ajratiladi. tur ichidagi munosabatlar – bir turga mansub individlar o‘rtasidagi munosabatlar. bu populatsiyaning o‘zo‘zini boshqarishdagi muhim mexaniz...

Формат PPTX, 2,5 МБ. Чтобы скачать "muhitning biotik omillari. tirik organizmlar o‘rtasidagi munosabatlar. 11 - sinf", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: muhitning biotik omillari. tiri… PPTX Бесплатная загрузка Telegram