biologiya - hayot haqidagi fan

PPTX 14 pages 472.9 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 472.9 KB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

1-mavzu: biologiya - hayot haqidagi fan 1-mavzu: biologiya - hayot haqidagi fan biologiya atamasi fransuz olimi j. b. lamark va nemis olimi g. r. tre- viranus tomonidan fanga kiritilgan bo’lib, «bios» - hayot, «logos» - fan degan ma’noni bildiradi. biologiya fanining tarmoqlari. biologiya fundamental va kompleks fan hisoblanadi. fundamental fan deyilishiga sabab, biologiya tibbiyot, psixologiya, agronomiya, oziq-ovqat sanoati, farmokologiya uchun nazariy asos bo’lsa, kompleks fan sifatida esa ko’plab tarmoq fanlarni o’z ichiga oladi. tekshirish obyektiga ko’ra biologiya fani bir qancha sohalarga bo’linadi. botanika - o’simliklar, zoologiya - hayvonlar, mikrobiologiya - mikroorganizmlar, mikologiya - zamburug‘lar, gidrobiologiya - suv muhitidagi organizmlar, paleontologiya - qazilma holdagi organizmlar, ekologiya esa organizm va muhit orasidagi munosabat to’g‘risidagi fan hisoblanadi. biologiya tirik organizmlarning ayrim jihatlarini tekshirish bo’yicha ham turli fanlarga ajraladi. anatomiya - organizmlar organlari tuzilishini, fiziologiya esa funksiyasini, embriologiya - murtak (embrion) rivojlanishini, sistematika - organizmlarning sistematik guruhlarini, o’zaro qarindoshlik munosabatlarini, etologiya - hayvonot olamining …

2 / 14

anizmlar tuzilishi, hayot jarayonlarini o’rganish eksperimental metod orqali amalga oshiriladi. bu metod organizmlar xatti-harakati, tuzilishi, xossalari mohiyatini tajribalar yordamida chuqurroq tadqiq qilish imkonini beradi. modellashtirish metodi. biologik tadqiqotlarda tobora keng qo’lla- nilayotgan modellashtirish metodining mohiyati tirik tabiatdagi hodisalar va ularning jihatlarini matematik belgilarga aylantirib, model tarzida qayta tiklab o’rganishdan iborat 2-mavzu: hayot mohiyati va tiriklikning xususiyatlari hayotning mohiyati juda keng tushunchadir. m. v. volkenshteyn ta’rifi bo’yicha: «yerda mavjud bo’lgan tirik organizmlar, biopolimerlar: oqsil va nuklein kislotalardan tuzilgan. ular o’z-o’zini idora etadigan, yarata oladigan ochiq sistemalardir». kimyoviy tarkibning birligi. barcha tirik organizmlar tarkibiga kiruvchi kimyoviy elementlarning 90% dan ortig‘i asosan to’rt xil: uglerod, kislorod, vodorod va azot elementlaridan tashkil topgan. bu elementlar barcha tirik organizmlar tarkibiga kiruvchi organik birikmalar, masalan, oqsillar, nuklein kislotalar, lipidlar, uglevodlarni hosil qiladi. strukturaviy tuzilish birligi. barcha tirik organizmlar hujayradan tuzilgan bo’lib, hujayra tiriklikning tuzilish, funksional va rivojlanish birligi hisoblanadi. ochiq sistemaligi. barcha tirik organizmlar muntazam ravishda …

3 / 14

ik organizmlarning o’sishi, rivojlanishi, irsiy axborotni saqlashi va avloddan avlodga o’tkazishi, modda va energiya almashinuvida tutgan o’rni o’rganiladi. yirik molekulali organik moddalar o’zaro bog’liq tarkibiy qismlarga ega. masalan, oqsillarning monomeri aminokislotalar bo’lib, ular i-rnkda kodlangan irsiy axborot asosida belgilangan tartibda peptid bog’lari orqali bog’lanadi va oqsilning birlamchi strukturasi shakllanadi. ribosomadan ajralgan oqsillar keyinchalik vodorod bog’lari hisobiga ikkilamchi, oltingugurt bog’lari orqali uchlamchi strukturaga ega bo’ladi va muayyan vazifa (ferment, gormon)ni bajaradigan oqsil molekulasiga aylanadi makromolekulalarning noyob tuzilish xususiyati ularning bajaradigan biologik vazifalari bilan tavsiflanadi. masalan, nuklein kislota molekulalari irsiy axborotni saqlash, irsiyatni keyingi avlodga o’tkazish vazifasini bajaradi fotosintez jarayonining mukammal o’rganilishi kelgusida sayyoramizda hayotning saqlanib qolishi, ekologik muammolarning oldini olish, qishloq xo’jaligi ekinlarining hosildorligini orttirish omillarini aniqlash imkonini beradi 4-mavzu: tirik organizmlarning kimyoviy tarkibi va uning doimiyligi tirik organizmlardagi miqdoriga ko’ra hujayra tarkibiga elementlar makroelement va mikroelementlarga ajratiladi. makroelementlarni 2 guruhga birlashtiriladi. birinchi guruhga elementlarning 98% ini tashkil etuvchi c, o, …

4 / 14

liq; kuchsiz kislota anionlari hujayra ichki muhitining doimiyligini - buferlikni ta’minlaydi gidrofil moddaning suvda erishi. 1 - gidrofil birikma; 2 - suv molekulalari suv molekulalari orasidagi vodorod bog’lar 5-mavzu: uglevodlar va lipidlar bir xil tipdagi monomerlardan tuzilgan polimerlar (glikogen, kraxmal, selluloza) gomopolimerlar, har xil tipdagi monomerlardan tuzilgan polimerlar (oqsillar, nuklein kislotalar) geteropolimerlar deyiladi. uglevodlar. uglevodlar hujayraning eng muhim organik birikmalari hisoblanadi. uglevodlarning umumiy formulasi cn( h2o)n. o’simliklar quruq moddasi massasining 80% ga yaqini, hayvonlar quruq moddasi massasining 2% ga yaqinini uglevodlar tashkil etadi. tarkibiga ko’ra uglevodlar uchta guruhga bo’linadi: monosaxaridlar, disaxaridlar va polisaxaridlar monosaxaridlar kichik tarkibiy qismlarga gidrolizlanmaydigan biomo- lekulalardir. ularning nomi tarkibidagi uglerod atomi soniga bog’liq. triozalarda uglerod atomining soni 3 ta (c3h6o3), tetrozalarda 4 ta (c4h8o4), pentozalarda 5 ta (c5h10o5), geksozalarda 6 ta (c6h12o6). monosaxaridlarning hammasi suvda yaxshi eriydigan shirin ta’mga ega rangsiz moddalardir 6-mavzu:oqsillar va nuklein kislotalar oqsillar tarkibida c, o, h, n, s tutuvchi yuqori molekular …

5 / 14

izmlardagi oqsil turlarining xilma-xilligi oqsillar tarkibiga kiruvchi aminokislotalarning turli variantlarda kombinatsiyalar hosil qilishi tufayli ta’minlanadi. oqsil molekulasida aminokislotalarning joylashish tartibi, turning o’zgarmas xossasi bo’lib, oqsil sintezi vaqtida dnkdagi irsiy axborot asosida tuziladi. har bir oqsil molekulasi o’ziga xos tuzilishga ega. organizmning hujayralaridagi oqsillar (fermentlar, gormonlar) bir xil funksiyani bajarishiga qaramay aminokislotalar tarkibi bo’yicha o’zaro farq qiladi. turlar bir-biridan kelib chiqishi jihatidan qancha uzoq bo’lsa, ularning oqsillari orasidagi farq ham shunchalik katta bo’ladi fermentativ funksiya. fermentlar plastik va energetik almashinuv reaksiyalarida katalizatorlik vazifasini bajaradi. barcha fermentlar oqsil tabiatiga ega. har bir ferment ma’lum bir modda (substrat)ga ta’sir ko’rsatadi va ma’lum tipdagi reaksiyalarni tezlashtiradi. transport funksiyasi. umurtqali hayvonlar qonida gemoglobin, umurtqasiz hayvonlar qonida gemosianin, muskul to’qimasida mioglobin o2 va co2ning transportini, qon plazmasi oqsili - albumin lipidlar, yog’ kislotalari va boshqa biologik faol moddalar transportini ta’minlaydi. hujayra membranasi oqsillari esa membrana orqali moddalarni o’tkazish vazifasini bajaradi. himoya funksiyasi. antitana, antitoksin, interferon oqsillari …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "biologiya - hayot haqidagi fan"

1-mavzu: biologiya - hayot haqidagi fan 1-mavzu: biologiya - hayot haqidagi fan biologiya atamasi fransuz olimi j. b. lamark va nemis olimi g. r. tre- viranus tomonidan fanga kiritilgan bo’lib, «bios» - hayot, «logos» - fan degan ma’noni bildiradi. biologiya fanining tarmoqlari. biologiya fundamental va kompleks fan hisoblanadi. fundamental fan deyilishiga sabab, biologiya tibbiyot, psixologiya, agronomiya, oziq-ovqat sanoati, farmokologiya uchun nazariy asos bo’lsa, kompleks fan sifatida esa ko’plab tarmoq fanlarni o’z ichiga oladi. tekshirish obyektiga ko’ra biologiya fani bir qancha sohalarga bo’linadi. botanika - o’simliklar, zoologiya - hayvonlar, mikrobiologiya - mikroorganizmlar, mikologiya - zamburug‘lar, gidrobiologiya - suv muhitidagi organizmlar, paleontologiya - qazilma holdagi...

This file contains 14 pages in PPTX format (472.9 KB). To download "biologiya - hayot haqidagi fan", click the Telegram button on the left.

Tags: biologiya - hayot haqidagi fan PPTX 14 pages Free download Telegram

biologiya - hayot haqidagi fan

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "biologiya - hayot haqidagi fan"

Similar files