ijtimoiy roʻl va lisoniy ijtimoiylashuv

PPTX 23 стр. 753,4 КБ Бесплатная загрузка

23 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 753,4 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 23

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 23

mavzu: mavzu: ijtimoiy roʻl va lisoniy ijtimoiylashuv mavzu: mavzu: ijtimoiy roʻl va lisoniy ijtimoiylashuv reja: lisoniy hamjamiyat til qo'llash sohasi lisoniy ijtimoiylashuv lisoniy vaziyat lisoniy hamjamiyat lisoniy hamjamiyat ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy va madaniy jihatdan o'zaro bog'liq bo'lgan, bir til yoki bir necha til yordamida kundalik hayotda bir-birlari va turli ijtimoiy institutlar bilan o'zaro muloqotga kirishuvchi insonlar majmuyi. tilning tarqalish chegaralari har doim ham siyosiy chegaralarga mos tushavermaydi. masalan, hozirgi afrikada bir necha davlatlarning aholisi bir tilda gaplashsa (chunonchi, suaxili tili tanzaniya, keniya, uganda, mozombik va zoirda tarqalgan), boshqa bir davlatda bir necha tillarda muloqot qilinadi (nigeriyada 200dan ortiq tillar mavjud)". shuning uchun "lisoniy hamjamiyat" tushunchasini aniqlashda lingvistik va ijtimoiy xususiyatlar birligi muhim hisoblanadi. agar biz faqat lingvistik xususiyatlarni oladigan bo'lsak, u holda, gap faqat muhitga bog'liq bo'lmagan til haqida boradi; faqat ijtimoiy mezonlar (siyosiy-iqtisodiy va madaniy omillar)ga tayanadigan bo'lsak, unda mazkur ijtimoiy jamoada faoliyatda bo'lgan til e'tibordan chetda qoladi. lisoniy …

2 / 23

hamjamiyatlar soni qanchalik kam bo'lsa, til birligi ham shunchalik yuqori bo'ladi. jumladan, buyuk britaniyada ingliz tilidan tashqari valliy, korn, shotland va shotland-gel tillari ham faol qo'llaniladi. rossiyada rus tilidan tashqari o'nlab milliy tillar va dialektlar bir-biri bilan o'zaro aloqadadir. korxonalar, ilmiy-tadqiqot institutlari, o'rta maktablar kabi lisoniy hamjamiyatlar doirasida faqat bir til muloqot vositasi hisoblanadi. biroq oila singari kichik lisoniy hamjamiyatlarda muloqot vositasi sifatida ikki, hatto, uch til (turli davlatlarda yashovchi muhojirlarning oilasida) qo'llanilishi mumkin. ijtimoiy-kommunikativ tizim muayyan lisoniy hamjamiyatda qoʻllaniladigan, funksional jihatdan bir-birini to'ldiradigan, oʻzaro aloqada bo'lgan kodlar yoki subkodlar majmuyi ijtimoiy-kommunikativ tizimni tashkil qiladi. bu o'rinda "funksional jihatdan to'ldirish" ifodasini izohlash lozim bo'ladi. "funksional jihatdan to'ldirish" ijtimoiy-kommunikativ tizimni tashkil qiladigan kodlar va subkodlardan har biri o'zining funksiyasiga (ayni paytda ular funksiyasiga ko'ra bir-birini to'ldiradi) egaligini bildiradi. masalan, adabiy tilning ilmiy, rasmiy, publisistik, badiiy va h.k. uslublari oʻziga xos maxsus vazifalarga ega bo'lishi bilan birga, funksional jihatdan bir-birini to'ldirib, jamiyatning …

3 / 23

osi, turli signallar va boshqalarni o'z ichiga oladi. tilshunoslikda kod deganda lisoniy shakllar: til, hududiy yoki ijtimoiy dialekt, shahar koynesi tushuniladi. "kod" termini bilan bir qatorda "subkod" termini ham ishlatiladi. masalan, hozirgi o'zbek milliy tilining subkodlari bu adabiy til, hududiy dialektlar, ijtimoiy jargonlar, shahar (toshkent) koynesi hisoblanadi. subkodlar ham o'z navbatida turlarga bo'linib, tarkibiga quyi darajadagi subkodlarni kiritishi mumkin. masalan, rus adabiy tili milliy tilga nisbatan subkod bo'lgani holda, ikki turga: kodlashgan va so'zlashuv tillariga ajraladi. bulardan har biri oʻziga yarasha vazifalariga ko'ra bir- biridan farqlanadi: kodlashgan til nutqning adabiy shaklida, so'zlashuv tili esa nutqning kundalik og'zaki shaklida qo'llaniladi. o'z navbatida kodlashgan adabiy til ilmiy, rasmiy, publisistik, badiiy va h.k. uslublarga bo'linadi. bunga o'xshash holat so'zlashuv tilida ham kuzatiladi rus sotsiolingvistikasida subkodlar ko'pincha til mavjudligi shakllari, g'arb sotsiolingvistikasida registrlar, deb ham yuritiladi. til qo'llash sohasi inson faoliyatining turli sohalariga: ishlab chiqarish, ta'lim, ilm-fan, tijorat, maishiy turmush va boshqalarga muvofiq til …

4 / 23

madaniy-kommunikativ vosita rolini bajargan. bugungi kunda pomirda pomir tillaridan bo'lgan yozuvsiz shugnan tili oila ichi va kundalik muloqotda qo'llanilsa, rasmiy doirada, shuningdek, "begonalar" bilan muomala jarayonida tojik va rus tillaridan foydalaniladi. adabiy til adabiy til (standart) umumxalq tilining ishlangan, sayqal berilgan, grammatik qonun-qoidalarga rioya qilinadigan, ma'lum me'yorga solingan, umummajburiy va qonuniy to'g'ri qo'llanadigan tildir. adabiy til jamiyatning ilm- fan, ta'lim, adabiyot, diplomatiya, xuquqshunoslik, ish yuritish, turli tashkilotlar va ziyolilarning kundalik hayotida ishlatiladigan milliy til ko'rinishiur. adabiy tilga muomala jarayonida qo'llanadigan shevaga, so'zlashuvga xos bo'lgan so'zlarning ishlatilmasligi xosdir. ingliz tilshunosligi an'analariga ko'ra, adabiy til standard language, standard english deb yuritiladi. shuningdek, standartlashgan adabiy til termini ham qo'llaniladi. k. naringzning fikricha, standartlashgan adabiy tilning mavjudligi har anday rivojlangan jamiyat uchun xosdir. til uchta asosiy vazifani bajaradi: 1) birlashtiruvchi mazkur til dialektlarida so'zlashuvchilar orasidagi tushunmovchilikni oldini oladi; 2) chegaralovchi tilni boshqa tillardan chegaralash imkoniyatini beradi; 3) nufuzli - tilning hamma variantaridan ustun turadi. …

5 / 23

iy jihatdan nufuzli hisoblanadi. madaniyatning tarkibiy qismi boʻlgan adabiy tilda milliy til kommunikativ tarmoqlarining barcha vakillari so'zlashadi. adabiy til tarqalishining yetakchi manbalari ta'lim (maktab, o'quv yurtlari va h.k.) hamda ommaviy axborot vositalari (matbuot, radio va televideniye) hisoblanadi. lisoniy ijtimoiylashuv jamiyatning a'zosi sifatida individning hayoti u tug'ilgan va tarbiyalanayotgan oilada rol muomalasini, o'zini qayerda qanday tutishni o'rganishdan boshlanadi. xuddi ana shu yerdan shaxsning ijtimoiylashuv jarayoni yashashi va harakat qilishi kutilayotgan jamiyatga kirishi boshlanadi. ijtimoiylashuv individning asta-sekin o'zi uchun yangi boʻlgan guruhlarga kirishi va yangi rollarni oʻzlashtirish jarayonidir. ijtimoiylashuv jarayonining muhim tarkibiy qismlaridan biri lisoniy ijtimoiylashuv bo'lib, u muayyan jamiyatda qo'llaniladigan tilni o'zlashtirish va undan foydalanish qoidalarini u yoki bu ijtimoiy rolni ijrosiga muvofiq ishlatishini ifodalaydi. xullas, sotsiolingvistikada qo'llaniladigan ayrim tushunchalar psixolingvistika, sotsiologiya va ijtimoiy psixologiya sohalaridan o'zlashtirilgan bo'lib, ular tilning mavjud ijtimoiy sharoitlar bilan bog'liqligini o'rganishda muhim ahamiyat kasb etadi. lisoniy vaziyat lisoniy vaziyat tushunchasi 30-yillarda osiyo va afrika tillari bilan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 23 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ijtimoiy roʻl va lisoniy ijtimoiylashuv"

mavzu: mavzu: ijtimoiy roʻl va lisoniy ijtimoiylashuv mavzu: mavzu: ijtimoiy roʻl va lisoniy ijtimoiylashuv reja: lisoniy hamjamiyat til qo'llash sohasi lisoniy ijtimoiylashuv lisoniy vaziyat lisoniy hamjamiyat lisoniy hamjamiyat ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy va madaniy jihatdan o'zaro bog'liq bo'lgan, bir til yoki bir necha til yordamida kundalik hayotda bir-birlari va turli ijtimoiy institutlar bilan o'zaro muloqotga kirishuvchi insonlar majmuyi. tilning tarqalish chegaralari har doim ham siyosiy chegaralarga mos tushavermaydi. masalan, hozirgi afrikada bir necha davlatlarning aholisi bir tilda gaplashsa (chunonchi, suaxili tili tanzaniya, keniya, uganda, mozombik va zoirda tarqalgan), boshqa bir davlatda bir necha tillarda muloqot qilinadi (nigeriyada 200dan ortiq tillar mavjud)". shunin...

Этот файл содержит 23 стр. в формате PPTX (753,4 КБ). Чтобы скачать "ijtimoiy roʻl va lisoniy ijtimoiylashuv", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ijtimoiy roʻl va lisoniy ijtimo… PPTX 23 стр. Бесплатная загрузка Telegram