борлиқнинг мавжудлик усуллари ва шакллари (ҳаракат, фазо, вақт)

DOC 52.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1443760853_61436.doc борлиқнинг мавжудлик усуллари ва шакллари (ҳаракат, фазо, вақт) режа: 1. ҳаракат – борлиқнинг асосий мавжудлик усули ҳаракат 2. фазо ва вақт – борлиқнинг тузилиши сифатида ҳаракат борлиқнинг мавжудлиги ундаги ўзгаришлар билан белгиланади. агар ўзгариш бўлмаса, борлиқнинг бор ёки йўқлиги номаълумлигича қоларди. ҳар қандай ўзгариш - ҳаракатдир. ўзгаришлар на фақат моддий объектларга, балки маънавий, ғоявий объектларга ҳам хосдир. ҳар қандай (моддий ёки ғоявий) объектнинг мавжудлиги ундаги ҳаракат ва ўзгаришлар туфайли намоён бўлади. шу сабабли ҳаракат борлиқнинг асосий мавжудлик усулидир. фалсафий адабиётларда моддий борлиқнинг қуйидаги ҳаракат шаклларини ажратиб кўрсатишади: 1) моддий ҳаракатнинг энг содда шакли - механик ҳаракат (уни моддий нуқталарнинг фазодаги силжиши деб таърифлашади); 2) физик ҳаракат (элементар зарачалар, атом ядроси ва атомнинг ҳаракатидан тортиб, оламнинг фундаментал кучлари, иссиқлик, электр ва майдон ҳаракатигача, ёруғликдан тортиб коинотнинг гравитация кучигача барчаси шу ҳаракат шаклига мансубдир); 3) химиявий ҳаракат (бунга молекулаларнинг ассоциацияси ва диссоциацияси, ионлар ҳаракати, модданинг музлаши ва кристалланиш жараёнлари, химиявий реакциялар, …

а», «дихатомия», «учаётган камон ўқи» каби машҳур апория (юнон. aporia - иложсиз вазият)ларида ҳаракатнинг йўқлигини исботлашга уринган. буни дастлаб, арасту яхши тушуниб етди. шарқ фалсафасида эса форобийнинг фалсафий рисолаларида бу муаммо яхши асослаб берилган. янги давр фалсафасида г.хегел ҳаракатнинг моҳиятини формал мантиқ воситасида ифодалаш мумкин эмаслиги, уни фақатгина диалектик мантиқ доирасидагина асослаш мумкинлигини таъкидлаган. 2-§. фазо ва вақт – борлиқнинг тузилиши сифатида борлиқ тузилишга эга, яъни у структурали. борлиқнинг асосий тузилиши шакли (структуравий шакли) унинг фазо ва вақтда мавжудлиги билан изоҳланади. инсон ўзининг кундалик ҳаётида «масофа», «узунлик», «жой», «ўрни», «кўлами», «миқёси», «макони», «баландлиги», «эни», «бўйи», «баланд», «паст», «юқори», «қуйи», «ичи», «ташқариси», «ўнг»,«чап», «олди», «орқаси», «ўнги», «тескариси», «чуқур», «саёз», «туби», «юзаси», «сатхи», «ости», «усти», «ёни», «теварак атрофи», «яқин», «узоқ» сингари фазога оид, «лаҳза», «пайт», «давр», «замон», «фасл», «кеча», «бугун», «эртага», «индин», «ўтган пайт», «олдин», «ҳозир», «шу пайт», «шу он», «кейин», «энди», «ўтмиш», «келажак», «давомийлик», «эрта», «кеч», «азалийлик», «абадийлик», «мангулик» каби вақтга …

кетлиги тартиби ва давомийлигини ифодалайди. ўзбек тилидаги адабиётларда араб тилидан кирган макон ва замон атамалари ҳам ишлатилади. фазо ва вақтнинг табиати ва моҳияти ҳақида қадимдан файласуфлар хилма-хил нуқтаи назарларни илгари суриб келишади. уларни умумлаштириб, икки йирик концепцияга ажратиш мумкин. бу концепциялар субстанциал ва реляцион концепциялар деб аталади. субстанциал концепцияда фазо ва вақтнинг абсолют жиҳатлари, реляцион концепцияда эса уларнинг нисбий жиҳатлари абсолютлаштирилади. субстанциал концепция тарафдорлари (демокрит, афлотун, эроншаҳри, закариё ар розий, беруний, патриций, кампанелла, гассенди, ньютон, эйлер, мопертюи ва бошқалар) фикрича, фазо - материя ва моддий алоқадорликлардан ташқарида, уларга боғлиқ бўлмаган ҳолда мавжуд бўлган мустақил субстанциядир; фазо - моддий объектлар учун жойлашиш макони, у абсолютдир. вақт эса борлиққа, фазо ва ҳаракатга жиддий таъсир кўрсатади; вақт муносабатлари абсолютдир, яъни вақт ҳамма ҳисоб системаларида бир хилда ўтади. фазо ва вақтни улар мустақил субстанция деб ҳисоблаганликлари туфайли бундай ёндашув субстанциал концепция деб фанга кирган. реляцион концепция вакиллари(арасту, августин, ал-киндий, ибн сино, носири хисров, фахриддин …

к), психологик фазо ва вақт ҳақидаги концепциялар ҳам яратилмоқда. бундай концепцияларда оламнинг тузилиши жиҳатдан хилма-хиллиги ва бирлиги, кўп қирралилиги ва чексизлиги, мураккаблиги ва ниҳоясизлиги асосланмоқда. хх аср охири ва х1х асрнинг бошларида назарий физика, топология, чизиқли алгебра, квант физикаси, қора туйнуклар физикаси, релятивистик космология фанларининг ривожланиши фазо ва вақт ҳақидаги тасаввурларни жиддий ўзгартирди. айниқса, концептуал фазо (вақт)ни информацион технология воситаларида моделлаштириш йўллари осонлашгач, фазо ва вақтнинг турли-туман моделларини тадқиқ этиш имкониятига кенг йўл очилди. бу тадқиқотлар оламдаги ягона, энг умумий, универсал ва фундаментал алоқадорлик - бу фазо - вақт алоқадорлигидир деб хулоса чиқаришга тўлиқ асос берди. хулоса фалсафа - бу ҳам умумназарий дунёқараш, ҳам ижтимоий онг шакли, ҳам умумий (умумийлик тўғрисидаги) фан. у маънавий маданиятнинг квинэссенция (мағзи)дир. мана шунинг учун ҳам фалсафанинг аҳамияти ва вазифалари шунчалик кўп қирралидир. у идрокий, услубий, қадриятий ҳамда амалий ва башоратий рол ўйнайди. албатта, фалсафий билим, ўз табиатига кўра, ўта назарийдир. аммо бу дегани унинг …

. бир томондан, уни дунё тараққиёти тамоийллари нуқтаи назаридан қараб чиқиш керак бўлади, негаки, бизнинг мамлакатимиз ва унда рўй бераётган жараёнлар – умуман дунё цивилизацияси тараққиётининг бир қисмидир. иккинчи томондан, мазкур тажрибани уни тўлалигича, барча асосий томонлари бўлган – сиёсий, иқтисодий, маънавий жихатларини биргаликда қараб чиқиб, унинг моҳиятий, қонуний тамоийллари, умумий ва хусусий белгилари нисбатини аниқлаш лозим. адабиётлар: 1. фалсафа. қадимий луғат. – т., «шарқ», 2004 йил, 154-152 бетлар. 2. ж.туленов жамият фалсафаси. олтинчи бўлим. – т., 2001 йил. 3. фалсафа. ўқув қўлланма. э.юсуповнинг умумий таҳрири остида. – т., «шарқ», 1999 йил, 252-255 бетлар. 4. с.э. крапивенский. социальная философия. учебник дня вузов.- москва, гуманиторно-издательский центр «владос», 1998 йил, 3-17 бетлар. 5. в.с.барулин «социальная философия» учебник дня вузов.- москва, фаир-пресс, 1999 йил, 4-8 бетлар. � тураев б.о. пространство. время. развитие. т.: фан, 1992. 20-29-б.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "борлиқнинг мавжудлик усуллари ва шакллари (ҳаракат, фазо, вақт)"

1443760853_61436.doc борлиқнинг мавжудлик усуллари ва шакллари (ҳаракат, фазо, вақт) режа: 1. ҳаракат – борлиқнинг асосий мавжудлик усули ҳаракат 2. фазо ва вақт – борлиқнинг тузилиши сифатида ҳаракат борлиқнинг мавжудлиги ундаги ўзгаришлар билан белгиланади. агар ўзгариш бўлмаса, борлиқнинг бор ёки йўқлиги номаълумлигича қоларди. ҳар қандай ўзгариш - ҳаракатдир. ўзгаришлар на фақат моддий объектларга, балки маънавий, ғоявий объектларга ҳам хосдир. ҳар қандай (моддий ёки ғоявий) объектнинг мавжудлиги ундаги ҳаракат ва ўзгаришлар туфайли намоён бўлади. шу сабабли ҳаракат борлиқнинг асосий мавжудлик усулидир. фалсафий адабиётларда моддий борлиқнинг қуйидаги ҳаракат шаклларини ажратиб кўрсатишади: 1) моддий ҳаракатнинг энг содда шакли - механик ҳаракат (уни моддий нуқталарнинг фазодаги силжиш...

DOC format, 52.0 KB. To download "борлиқнинг мавжудлик усуллари ва шакллари (ҳаракат, фазо, вақт)", click the Telegram button on the left.

Tags: борлиқнинг мавжудлик усуллари в… DOC Free download Telegram