фалсафа маданият тизимида

DOC 52.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1443760701_61433.doc фалсафа маданият тизимида режа: 1. фалсафа ва фан 2. фалсафа ва санъат 3. фалсафа ва дин фалсафа ва аниқ фанлар ўзининг дастлабки қадамлариданоқ бир-бирига чамбарчас боғлиқ бўлиб келган. қадимги жамиятларда диний-мифологик (афсонавий) тасаввурлар, фалсафий ғоялар ва эмпирик илмий билимлар бир биридан ажратилмаган, синкрет (қоришган ҳолда) ягона, бирини бошқасидан ажратиб бўлмайдиган даражада эди. кейинчалик ривожланиш мобайнида фалсафа ва фан ҳали талайгина умумийликни сақлаган ҳолда ўзига хос хусусиятларга эга бўла бошлайди. фан ўзининг етук шаклига саноат революцияси давридан эриша бошлайди, баъзи илмий фанлар эса фақат xix-хх асрлардангина шакллана бошлади. шу сабабли кўпгина замонавий илмий ғоялар ўзининг дастлабки шаклида фалсафий қарашлар таъсирида ишлаб чиқилган. бу, масалан, атом, қуёш тизимининг табиий келиб чиқиши, синергетика ва бошқалар тўғрисидаги ғояларга тегишли. фалсафа доирасида илмий билишда қўлланиладиган мантиқий-методологик восита ишлаб чиқилди. арасту, форобий, ибн сино, бэкон, декарт, лейбниц, хегел кабилар мантиқ қонунлари, индуктив, дедуктив, диалектик ва бошқа методларни бевосита ишлаб чиққан файласуфлардир. хусусан, диалектик метод энг …

туфайли фан мушоҳидавий мулоҳазалар ва қуруқ мулоҳазалардан қутулибгина қолмай, балки ўзи ҳам фалсафага таъсир ўтказа бошлади. фалсафа фан доирасида олинган далилларни инобатга олмаслиги мумкин эмас. бундан ташқари фалсафанинг ўзи у ёки бу даврда табиатшуносликнинг у ёки бу идеалларини кўзда тутади. масалан, xvii-xviii асрларда механиканинг етакчи илмий фан сифатида шаклланиши мазкур даврда европа фалсафасининг механистик шаклига сабаб бўлди. деярли барча, ҳаттоки инсон ва жамиятда юз бераётган жараёнлар ҳам механика қонунлари асосида шарҳланди. бугунги кунда фалсафа ўз ғояларини табиат ва жамият тўғрисидаги фанларда кечаётган жараёнларсиз ривожлантира олмайди. фалсафа ва фаннинг ўзаро муносабатларидаги яна бир жиҳати фалсафа илмий билишдаги турли соҳа ютуқларини мувофиқлаштиради, умумлаштиради ва уларни имкон қадар умумлаштирган фалсафий категорияларда акс эттиради. дунёни билиш нафақат қонунларни акс эттирувчи категория ва тушунчалар, балки санъатда яратиладиган образлар, олий шакллар, яъни бадиий образлар орқали ҳам амалга оширилади. ҳар қандай билиш инсоннинг иккита билиш қобилияти: рационал (ақлий), мавҳум-мантиқий (абстракт-мантиқий) ва ҳис этиш, образли-таъсирчанлик (образли-эмоционал)дан иборат. мантиқ …

вужудга келиши билан у санъатнинг ривожланишига таъсир кўрсатувчи кучли омилга айланди. масалан, япониянинг рассомлик санъати («сумие» жанри)ни дзен-буддизм фалсафий принципларини билмасдан туриб тушуниш мумкин эмас. ҳаттоки бадиий материаллар (юпқа қоғоз ва жуда кўп миқдорда сиёҳни сиғдирадиган мўйқалам) ва чизиш техникаси (чизиқлар имкони борича тез ва кам миқдорда чизилиши керак) ҳам мана шу принципларга бўйсунган. қоғоз ва мўйқалам, чизиш техникасини танланиши илҳомнинг ниҳоятда қисқа вақтда акс этиши билан аниқланади. ҳеч қандай сусткашлик ва қайта ишлашга йўл қўйилмайди. манзара ўйланган, оқилона мулоҳазали режани аста-секин меъёрига етказиш билан эмас, балки деярли бир лаҳзада яратилиши керак. мана шунинг ўзи билан дзен-буддизмнинг энг муҳим принципи-сатори (фикрнинг ойдинлашуви) амалга ошади, унга эса иррационализм, интуитивизм, бир лаҳзалилик хосдир. шунингдек дзен-буддизм принциплари япон поэзиясида («хайку» жанри) ҳам мужассамлашган. фалсафанинг европа санъатига таъсири тўғрисида ҳам гапириш мумкин. масалан, юнонистон ва рим санъати ўзида коинотни тушунишга йўналтирилган антик дунёқараш хусусиятларини акс эттирган. шунингдек антик ҳайкалтарошлик инсоннинг ташқи, жисмоний, тана кўринишини …

ўз навбатида санъат дунёни бадиий тасаввур қилиш сифатида фалсафага катта таъсир кўрсатади. дин ҳам фалсафа каби дунёқарашлардан биридир. шу туфайли уларнинг тақдири аввал бошдан чатишиб кетган. фалсафа ҳам, дин ҳам дунёнинг дунёқараш таърифини яратади, тафаккурнинг маълум усуллари ва қадриятлар тизимини шакллантиради. диний онгни ташвишга солган воқеа-ҳодисалар кўпинча фалсафий тафаккур соҳасига ҳам даҳлдор. буларнинг ҳаммаси фалсафа ва динни бирлаштиради. бироқ улар ўртасида принципиал фарқлар ҳам мавжуд. мантиқий рационал асосларга суянадиган фалсафадан фарқли ўлароқ дин эътиқодга асосланади. диннинг мана шу принципиал хусусиятини христиан черкови оталаридан бири августин қуйидаги постулатни ифодалаганда қайд этган: «тушуниш учун ишонаман». эътиқод принципининг ҳаддан зиёд ифодасини тертуллан берган: «ишонаман, чунки – бемаъни (абсурд)дир». ҳар қандай дин ақида (догма)ларга асосланган. уларнинг асосида худо томонидан юборилган ваҳий – ўгитлар, тамойиллар ва муқаддас илоҳий матнлар ётади. ўзининг «илоҳий» тусдалиги туфайли муқаддас матнлар ўзгармасдир, уларга шубҳали қараш эса - худога шак келтиришдир. фалсафий тафаккур ҳеч қачон у ёки бу даражада ақидапараст бўлмаган …

фанинг мантиқий-методологик воситасидан фойдаланган ва фойдаланмоқда. шу боис католицизм, ислом, буддавий ва бошқаларнинг фалсафий доктрина, таълимотлари тўғрисида гапириш мумкин. диний ғояларга асосланган томизм ва нетомизм, тасаввуф, тейярдизм каби фалсафий йўналишлар ҳам мавжуд. адабиётлар: 1. фалсафа. қадимий луғат. – т., «шарқ», 2004 йил, 154-152 бетлар. 2. ж.туленов жамият фалсафаси. олтинчи бўлим. – т., 2001 йил. 3. фалсафа. ўқув қўлланма. э.юсуповнинг умумий таҳрири остида. – т., «шарқ», 1999 йил, 252-255 бетлар. 4. с.э. крапивенский. социальная философия. учебник дня вузов.- москва, гуманиторно-издательский центр «владос», 1998 йил, 3-17 бетлар. 5. в.с.барулин «социальная философия» учебник дня вузов.- москва, фаир-пресс, 1999 йил, 4-8 бетлар. �қаранг: судзуки д. дзэн-буддизм. бишкек. 1993. 402-409-б.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "фалсафа маданият тизимида"

1443760701_61433.doc фалсафа маданият тизимида режа: 1. фалсафа ва фан 2. фалсафа ва санъат 3. фалсафа ва дин фалсафа ва аниқ фанлар ўзининг дастлабки қадамлариданоқ бир-бирига чамбарчас боғлиқ бўлиб келган. қадимги жамиятларда диний-мифологик (афсонавий) тасаввурлар, фалсафий ғоялар ва эмпирик илмий билимлар бир биридан ажратилмаган, синкрет (қоришган ҳолда) ягона, бирини бошқасидан ажратиб бўлмайдиган даражада эди. кейинчалик ривожланиш мобайнида фалсафа ва фан ҳали талайгина умумийликни сақлаган ҳолда ўзига хос хусусиятларга эга бўла бошлайди. фан ўзининг етук шаклига саноат революцияси давридан эриша бошлайди, баъзи илмий фанлар эса фақат xix-хх асрлардангина шакллана бошлади. шу сабабли кўпгина замонавий илмий ғоялар ўзининг дастлабки шаклида фалсафий қарашлар таъсирида ишлаб чиқилг...

DOC format, 52.5 KB. To download "фалсафа маданият тизимида", click the Telegram button on the left.

Tags: фалсафа маданият тизимида DOC Free download Telegram