ҳозирги замон фанлари моддий дунёнинг тузилиши ва эволюцияси ҳақида

DOC 59,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443697858_61428.doc ҳозирги замон фанлари моддий дунёнинг тузилиши ва эволюцияси ҳақида режа: 1-(. материя (модда) фалсафа ва табииётшуносликнинг категорияси сифатида 1.1 материя тушунчаси 1.2 материянинг тузилиш даражалари 1.3 материянинг кўринишлари кишилар дастлаб воқеликнинг моддий шаклларига дуч келадилар. илк материализм тарафдорлари оламда ҳамма нарсанинг бошида турган ва ҳамма нарсаларни келтириб чиқарган, ҳамма нарсанинг таркибига кирувчи бош сабаб «праматерия»ни, яъни материянинг бобокалонини излашган. р.декартнинг фикрича, бундай «праматерия» ролини эфир эгаллайди. шарқ фалсафасида материя дунёнинг асосида ётувчи моддий сабаб, илоҳий сабабнинг ҳосиласи сифатида қаралади. ал-киндий фикрича материя аллоҳнинг амри билан йўқдан бунёд бўлган . форобий, ибн сино, тусий ва бошқалар материяни ҳар доим бўлган (дахр - мангу) деб ҳисоблаган. ислом фалсафасида мангулик сифати фақатгина аллоҳгагина хос сифатдир деб ҳисобланади. жисм, модда ўткинчидир. бир пайт пайдо бўлади ва бошқа пайтда йўқолади. руҳ яратилган, аммо у абадий яшайди деб талқин этилади. шу сабабли ислом фалсафасида материянинг мангулигини исботлашга уринувчи файласуфларни дахрийлар (дахр - мангулик) деб аташган. …

ик) белгиларига эгалик қилувчи, бутун объектив реалликни ифодаловчи категориядир. материя тўғрисидаги фалсафий таълимотнинг асосий томонлари қуйидагилардан иборатдир: - материя категориясининг универсаллигини, ялпи умумийлигини тан олиш; - материя категориясининг фалсафий абстракция эканлигини тан олиш; - материя ва моддий системаларнинг объективлигини тан олиш; - материянинг ривожланишини ва моддий системаларнинг эволюциясини тан олиш; - материя ва моддий системаларнинг ниҳоясизлигини, битмас-туганмаслигини, чексизлигини тан олиш. материянинг тузилиш даражалари материя ва моддий объектлар хилма-хил кўринишларда ва шаклларда учрайди. моддий системалар тузилишга эга, яъни у структурали - турли хил структуравий элементлардан ташкил топган бўлади. бундай элементлар ва улардан ташкил топган моддий объектлар ривожланишга эгадир. материя ва моддий системалар, объектив дунёнинг тузилиши хусусиятларига кўра, турли хил структуравий даражалардан ташкил топган бўлади. бундай даражаларни моддий системаларнинг ташкилий тузилиши ва миқёсий тузилишига қараб: а) ташкилий-структура даражалари ва б) миқёсий-структура даражаларига ажратиш мумкин. материянинг ташкилий-структура даражалари. материянинг ташкилий-структура даражалари моддий системаларнинг ташкилий жиҳатдан уюшганлиги ва фаоллигига қараб бир-биридан фарқ қилади. бу …

унга органик молекуляр системалар, тирик организмларнинг хилма-хил кўринишлари, бир ҳужайрали сув ўтлари ва содда жониворлардан тортиб, мураккаб тузилган умиртқалиларгача, содда ҳайвонлардан то маймунлар ва одамларгача киради. одамлардан ташкил топган турли мураккабликдаги ижтимоий системалар социал даражага мансубдир. бу даражада онгга, фикрга эга бўлган инсонлар фаолият кўрсатганлиги сабабли у энг уюшган ва фаол даража ҳисобланади. юқорида айтилган ташкилий-структура (тузилиш) даражалари бир-биридан моддий алоқадорликлар сифати ва миқдорига кўра, унда етакчилик қилувчи ҳаракат шаклига кўра бир-биридан фарқ қилади. масалан, ноорганик даражада механик, физик, химиявий ва геологик ҳаракат шакллари фаолият кўрсатса, органик даражада юқоридаги ҳаракат шаклларига биологик ҳаракат қўшилади ва у мазкур даражада етакчилик қилади, социал даражада яна бир ҳаракат шакли ижтимоий ҳаракат фаолият кўрсатиб, у ушбу даражада етакчилик қилади . материянинг миқёсий-структура даражалари. бу моддий системаларнинг бир-биридан мазкур системада ҳукмронлик қилувчи фундаментал кучлар билан фарқ қилувчи даражалардир. улар: микродунё, макродунё ва мегадунё дейилади. микродунёда кучли ва кучсиз ядровий ўзаротаъсир кучлари ҳукмронлик қилади . бу …

ланиши, сайёраларнинг қуёш атрофида айланишини таъминловчи, галлактикамизнинг муайян тузилишга эгалигига, бутун коинотнинг фазо-вақт структураси тартибининг мавжудлигига гравитацион ўзаротаъсир кучлари масъулдир. бу кучлар бўлмаганда эди дунёдаги ҳозирги тартиб ва муносабатлар ҳам бўлмаган, микро-, макро- ва мегадунёлар ҳам шаклланмаган бўлар эди. хуллас, материя ва моддий объектларнинг структуравий яхлитликка эга бўлишида ҳаракат ва фазо-вақт шаклларининг, уларнинг асосида ётувчи ўзароалоқадорлик кучларининг роли ҳал қилувчи аҳамиятга эгадир. материянинг кўринишлари ҳозирги замон табиётшунослик фанлари оламнинг тузилишининг ўта мураккаблигини, дунёнинг хилма-хиллигини таъкидлаш билан бир қаторда, объектив дунёдаги моддий объектларнинг ҳам хилма-хиллигини, турлича кўринишларда учрашини исботламоқда. ҳозирги пайтда материянинг моддасимон ва номоддасимон кўринишларининг мавжудлиги аниқланган . объектив реалликнинг бутун бизга кўринадиган қисмидаги коинот қаъридан тортиб, то митти элементар заррачалар ва антизаррачаларгача (электронлар, позитронлар, протонлар, антипротонлар, нейтронлар ва ҳакозо) материянинг моддасимон кўринишига мансубдир. электрон ва протон модда ҳисобланса, позитрон ва антипротон антимодда ҳисобланади. ҳамма заррачалар - модда, ҳамма антизаррачалар - антимоддадир. материянинг номоддасимон кўринишига турли хил физик майдон ва …

лсафа - бу ҳам умумназарий дунёқараш, ҳам ижтимоий онг шакли, ҳам умумий (умумийлик тўғрисидаги) фан. у маънавий маданиятнинг квинэссенция (мағзи)дир. мана шунинг учун ҳам фалсафанинг аҳамияти ва вазифалари шунчалик кўп қирралидир. у идрокий, услубий, қадриятий ҳамда амалий ва башоратий рол ўйнайди. албатта, фалсафий билим, ўз табиатига кўра, ўта назарийдир. аммо бу дегани унинг воқей ҳаётдан, муайян тарихий жараёндан ажралган деган маънони бермайди. ҳар қандай фалсафий тизим, бир томондан, замонасининг руҳини нишони бўлса, иккинчидан, фалсафа мазкур даврнинг моҳиятини акс эттиради, унинг қонуний белгиларини очиб беради. фалсафа моҳият жиҳатдан фақат ҳозиргинигина эмас, балки ўтмишни, ва айниқсаа, келажакда бўлиши мумкин бўлган имкониятларни ва уларнинг қандай бўлишлиги билан шуғулланади. у инсоният ҳаётининг истиқболига умид билан қараш ва уни такомиллаштириш йўлларини ва тамойилларини аниқлашга қаратилгандир. ўзбекистон республикасининг мустақил тараққиёти давомида тўпланган тажриба фалсафий талқин ва умумлаштириш учун катта имконият беради. шундай таҳлил тажрибаси ушбу дарсликнинг тегишли бўлимларида берилган. келгусида мустақил ўзбекистон тараққиётининг фалсафий талқини янада …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ҳозирги замон фанлари моддий дунёнинг тузилиши ва эволюцияси ҳақида"

1443697858_61428.doc ҳозирги замон фанлари моддий дунёнинг тузилиши ва эволюцияси ҳақида режа: 1-(. материя (модда) фалсафа ва табииётшуносликнинг категорияси сифатида 1.1 материя тушунчаси 1.2 материянинг тузилиш даражалари 1.3 материянинг кўринишлари кишилар дастлаб воқеликнинг моддий шаклларига дуч келадилар. илк материализм тарафдорлари оламда ҳамма нарсанинг бошида турган ва ҳамма нарсаларни келтириб чиқарган, ҳамма нарсанинг таркибига кирувчи бош сабаб «праматерия»ни, яъни материянинг бобокалонини излашган. р.декартнинг фикрича, бундай «праматерия» ролини эфир эгаллайди. шарқ фалсафасида материя дунёнинг асосида ётувчи моддий сабаб, илоҳий сабабнинг ҳосиласи сифатида қаралади. ал-киндий фикрича материя аллоҳнинг амри билан йўқдан бунёд бўлган . форобий, ибн сино, тусий ва бошқалар...

Формат DOC, 59,5 КБ. Чтобы скачать "ҳозирги замон фанлари моддий дунёнинг тузилиши ва эволюцияси ҳақида", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ҳозирги замон фанлари моддий ду… DOC Бесплатная загрузка Telegram