milliy dinlar

PDF 11 pages 166.6 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 166.6 KB

File type PDF

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

2-mavzu: milliy dinlar reja: 1. qabila va milliy dinlar (yahudiylik, hinduilik, konfuitsichilik, daosizm). 2. din ijtimoiy ong shakllaridan biri ekanligi kishilik jamiyati tarixida din shakllari turli-tuman bo‘lgan. ammo har qanday din muayyan, konkret tarixiy sharoit va njtimoiy munosabatlarga muvofiq holda paydo bo‘lgan, o‘zgargan hamda rivojlangan. din shakllarini shartli ravishda uchta asosiy guruhga bo‘lish mumkin: urug‘-qabila dinlari, milliy dinlar va jahon dinlari. urug‘-qabila dnnlarida kishilarning tabiat bilan bo‘lgan munosabatlari, ishlab chiqarishga oid faoliyatlari (ovlash, ovqat izlash va to‘plash) bilan bir vaktda ularning ibtidoiy tashkilotchilik xususiyatlari ham aks etgan. urug‘chilikning ilk davrlarida tabiat diniy e’tiqodning asosiy obyekti hisoblangan. o‘sha davr kishilari qaysi geografik mintaqada yashanshari va qanday turdagi mehnat bilan shug‘ullanishlariga bog‘liq holda buyum va hodisalarning turli jihatlarini ilohiylashtirganlar. masalan, ov bilan shugullanuvchi qabilalar uchun hayvonlarning turli zotlariga sig‘inish, dehqonchilikning g‘oyat sodda shakllari bilan shug‘ullanuvchilar uchun esa o‘simlnklar va samoviy jismlarga sig‘inganlar. ishlab chiqaruvchi kuchlar taraqqiy qilib, ijtimoiy munosabatlar takomillasha borgan sari …

2 / 11

ish kuchaya borgan. diniy mifologiyadagi ota xudo qabilga hayoti va faoliyatida eng qudratli homiy hisoblangan. ibtidoiy jamoa tuzumining yemirilgan va sinfiy tabaqalanish boshlangan davrda xudolar haqidagi tasavvurlarning shakllanishi ular bilan bog‘liq bo‘lgan urf-odat va marosimlarda ham muayyan o‘zgarishlar bo‘lishiga olib kelgan. dehqonchilik bilan shugullanadigan qadimiy xalklarda xalok bo‘lib, qayta jonlanadigan mavjudot xudolariga sig‘inish, yer, suv, samoviy jismlarni ilohiylashtirish, shular bilan bog‘liq bo‘lgan qurbonlik kilish marosimlari paydo bo‘lgan. ammo ibtidoiy jamoa tuzumi davrida din jiddiy o‘zgarishlarga uchragan bo‘lsa ham, muayyan bir tizimga aylana olmagan. urug‘-qabila dinlariga xos diniy ibodat- marosimlar osiyo, afrika, janubiy amerika va okeaniyada yashovchi bir kdncha xalqlarda hozirgacha mavjudsir. shuningdek bu din shakllarining elementlari hozirgi zamon milliy va jahon dinlarida ham uchraydi. milliy dinlar deb, odatda, bir millatga mansub xalkdar e’tiqod qiladigan dinlar tushuniladi. bunday dinlar shakllanishining dastlabki va eng so‘nggi davrlarini bir- biridan farqlash lozim. dastlabki milliy dinlar quldorlik jamiyatida vujudga kelgan bo‘lib, odatda, politeistik, ya’ni ko‘p …

3 / 11

majburiy marosimlardan biri hisoblanar edi. xudolar yo‘lida meva-cheva, noz-ne’matlardan tortib, uy hayvonlarining barcha turlarigacha, qadim zamonlarda esa hatto odamlar ham qurbon qilinar edi. milliy dinlar rivojlanishining so‘ngti davrlariga kelib odamlar o‘rniga hayvonlar kurbon qilina boshlangan. shu bilan birga oxirat haqidagi tasavvurlar keng targ‘ib kilinardi. milliy dinlar elat-millat dinlari deb ham yuritiladi. chunki ular urug‘-qabila dinlaridan farkli ravishda sinfiy jamiyat qaror topishi va shakllanishi davrida vujudga kelgan va rivojlangan. binobarin, ular avvalo elatning so‘ngra, millatning shakllanishini o‘zlarida aks ettirgan. milliy dinlarda tasavvur kilingan xudolar milliy xudolar hisoblanib, ibodat- marosimlar asosan muayyan elat yeki millatnikigagina mos tushar edi. binobarin, bu xildagi qadimga dinlar milliy davlat xarakterida bo‘lishi bnlan boshqa din shakllaridan ajralib turagan. eng so‘nggi davrning milliy dinlariga quyidagilar kiradi: hinduizm, jaynizm, sikxizm, daosizm, konfutsiylik, sintoizm va iudaizm (yahudiylik). hinduizm - hozirgi hindistonda tarqalgan din shaklidir. u eramizdan oldingi dinlar - braxmanizm va vedizmning evolyutsiyasi natijasida eramizning birinchi ming yilligi o‘rtalarnga kelib …

4 / 11

yurishi (sansara ta’limoti), qayta tug‘ilishi (karma ta’limoti), gunoh ishlar uchun javob berishi, jannat va do‘zax kabi aqidalarni o‘z ichiga oladi. hinduizm politeistik din bo‘lib, unda ko‘p xudolilik elementlari saqdangan. dindorlar tasavvurida bosh xudo braxman koinotning ijodkori va yaratuvchisidir. bundan tashkdri hindlar vishnu va shiva xudolariga ham e’tiqod qiladilar. hinduizm ta’limotida xudoning uch xil ko‘rinishda tasavvur etilishi (trimurti) eng oliy, ilohiy, yakka xudoning uch xususiyati, deb talqin qilinadi. bu xristianlikdagi uch yuzli xudoga o‘xshaydi. hinduizm ta’limoticha, olam paydo bo‘lib, yemirilib, yo‘q bo‘lib turadi, ya’ni olamning yashashi progressiv emas, aksincha, regressiv xarakterga ega; har bir davr olamning yuksak rivojlangan cho‘qqisidan boshlanib, uning inqirozga uchrashi bilan tugaydi, insonlar gunohga botib ketgach, olam yo‘qoladi. hinduizm jamiyatning tabaqalarga bo‘linishini aks ettiruvchi savob va jazo (karma) g‘oyasiga asosan, inson hayotida 4 ta asosiy maqsad bor, deb da’vo kilinadi: 1) dxarma - oila va jamiyatda diniy talablarni bajarish: 2) artxa - foydali ishlar qilish, zarur materiallarga ega …

5 / 11

isoblanadi. hinduizm diniga e’tiqod qiluvchilar banoras shahrini ham mukaddaslashtirishgan. rivoyatlarga ko‘ra, go‘yo gang daresi qirgog‘ida kishi hayotdan ko‘z yumsa, narigi dunyodagi hayoti ancha yengillashar, jannatga yo‘l olar degan diniy fikr bor. hinduizmning xarakterli xususiyatlari, yuqorida qayd kilingandek, jamiyatdagi kishilarni tabaqalarga - kastalarga 1 xindistonda kishilarni bir-biriga aralashmaydigan tabaqalarga ; braxman (koshin)lar, kshatriy (sharbiy)lar, vayshiy (savdogar), shunarmand, irta tabaqalar ), shudriylarga, ya’ni boshqa tabaqalarga ajratishdir. hozirgi paytda kishilarni tabaqalarga bo‘lish taqiqlangan. ammo tabaqalarga bo‘linish minglab yillar davom etganligi va kishilarning ongiga chuqur singab ketgailigi uchun bu masalada muayyan kiyinchiliklar yuz bermokda. hinduizmning "mukaddas" yozuvlariga veda1, upanishadlar kiradi. keyinchalik "maxabxarata" va "ramayana" dostoniga o‘xshash, diniy marosimlar va urf-odatlar singdirilgan har xil afsona, rivoyat, hikmatli so‘zlar, epik dostonlar paydo bo‘la boshladi. xix asrning boshlarida hinduizm milliy-ozodlik harakati g‘oyalariga katta ijobiy ta’sir ko‘rsatdi. shu bilan hinduizmda shovinistik diniy e’tiqodlarni targ‘ib qilgan bir qator o‘ng teskarichi oqimlar ham paydo bo‘lgan. hozirgi vaqtda hinduizm hindistondan tashqari …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "milliy dinlar"

2-mavzu: milliy dinlar reja: 1. qabila va milliy dinlar (yahudiylik, hinduilik, konfuitsichilik, daosizm). 2. din ijtimoiy ong shakllaridan biri ekanligi kishilik jamiyati tarixida din shakllari turli-tuman bo‘lgan. ammo har qanday din muayyan, konkret tarixiy sharoit va njtimoiy munosabatlarga muvofiq holda paydo bo‘lgan, o‘zgargan hamda rivojlangan. din shakllarini shartli ravishda uchta asosiy guruhga bo‘lish mumkin: urug‘-qabila dinlari, milliy dinlar va jahon dinlari. urug‘-qabila dnnlarida kishilarning tabiat bilan bo‘lgan munosabatlari, ishlab chiqarishga oid faoliyatlari (ovlash, ovqat izlash va to‘plash) bilan bir vaktda ularning ibtidoiy tashkilotchilik xususiyatlari ham aks etgan. urug‘chilikning ilk davrlarida tabiat diniy e’tiqodning asosiy obyekti hisoblangan. o‘sha davr kish...

This file contains 11 pages in PDF format (166.6 KB). To download "milliy dinlar", click the Telegram button on the left.

Tags: milliy dinlar PDF 11 pages Free download Telegram