buddizm va xristianlik dini tarixi muqobil

PDF 43 sahifa 431,5 KB Bepul yuklash

43 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 431,5 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 43

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 43

3-ma’ruza. buddizm dini tarixi va asosiy g‘oyalari. xristian dini tarixi va asosiy g‘oyalari reja 1. buddaviylikning ta’limoti, uning markaziy osiyoga tarqalishi. 2. xristianlikning kelib chiqish tarixi va ta’limoti/ 3. xristian dini tarixi va asosiy g‘oyalari buddaviylikning asoschisi miloddan avvalgi 1-ming yillikda yashagan budda hisoblangan. u tarixiy shaxs bo‘lib, 80 yil yashagan. uning xususida turli rivoyatlar mavjud. uning nomi hind tilida nurlangan, oliy haqiqatga erishgan degan ma’noni anglatadi. rivoyatlarga qaraganda, keng ma’noda ko‘p marta ilohiy tug‘ilishlar tufayli mutloq barkamollikka erishgan; boshkalarga ham diniy najot yo‘lini ko‘rsata oladigan odam bo‘lgan. tarixiy manbalarning dalolat berishicha buddaviylikning asoschisi shahzoda sidxartxadir. u vafot etgandan so‘ng budda -"haqiqatga erishgan" deb atalgan; u ushbu oliy maqsadga erishish uchun gautama urug‘idan bo‘lgan eng obro‘li shak’ya qabilasini tanlagan; ana shundan bu diniy rivoyatda budda-gautama nomi keng tarqalgan. diniy rivoyatlarga ko‘ra gaugama hind qabilasi hukmdorlaridan birining o‘g‘li bo‘lib, u befarzand bo‘lgan; ammo uning xotini g‘oyibdan homilador bo‘lib, 45 yoshida o‘g‘il …

2 / 43

b, tarki dunyo qilgan, darvesh yo‘liga kirgan; bu bilan u kishilar boshiga tushadigan kulfatlar, azob-uqubatlar sabablarining mohiyatiga tezroq yetib, ulardan qutulish yo‘lini topmoqchi bo‘lgan. nihoyat, 36 yoshida "haqiqiy bilim" ni topganligani e’lon qilgan. shundan so‘ng u budda deb nom olgan ("budda" so‘zi ilohiy haqiqatga erishgan, degan ma’noni anglatadi). shu tariqa unda ulug‘vor hakiqat siri ochilgan, ular buddaviylik ta’limotiga asos qilib olingan. har qanday dinlar kabi buddaviylikning ham kelib chiqishi sababini xalqlarning yashash sharoiti va hayotidan, muayyan davrdagi ijtimoiy munosabatlardan izlash va topish lozim. qadimgi hindistonda buddaviylik shakllanganga qadar murakkab sinfiy munosabatlar mavjud edi. kishilar oliy, o‘rta va quyi tabaqalarga ajratilib, oliyga braxmanlar, xarbiylar, o‘rta tabaqaga -dehqonlar, eng quyi tabaqaga oddiy xalq, xizmatkor, cho‘rilar kiritilar edi. buddaviylik quldorlik jamiyatida braxmanlik mazhablaridan biri sifatida paydo bo‘lgan. u braxmanlikni jonning ko‘chib yurishi, jannat va do‘zax qaqidagi aqidalarni saqlab qolgan. braxmanlikning jamiyatning tabaqalarga bo‘linishi to‘g‘risidagi ta’limotiga qarshi chiqib, barcha kishilar e’tiqodda teng huquqli deb …

3 / 43

n dinlardan biri bo‘lgan buddaviylik miloddan avvalgi vi-v asrlarda hindistonning shimolida vujudga kelgan; keyinchalik janubi-sharkiy va markaziy osiyo xamda uzoq sharq mamlakatlarida keng tarqalgan. uning vujudga kelishi hind jamoalarida ro‘y bergan muhim ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar -urug‘-qabilachilik aloqalari va tartiblarining yemirilishi, sinfiy jamiyatning vujudga kelishi va yirik quldorlik davlatlarining paydo bo‘lishi bilan bog‘liq edi. iii-asrga kelib dunyoviy jamiyat (imperator ashoka) ning faol ko‘llab-quvvatlashi natijasida mulkchilik darajasida yagona bo‘lgan budda tashkiloti (monaxlik jamoasi - singxa) va diniy aqidachilik shakllangan. buddaviylikning markaziy osiyo va sharqiy turkistonda tarqalishi miloddan avvalgi ii asrlarda bu yerlardagi qabilalarning avlodlari tugatgan g‘rek-baqtriya podshoxligining o‘rnida qaror topgan kushon imperiyasining rivojlangan davriga to‘g‘ri keladi. kushon imperiyaoi o‘zining eng gullagan davrida (milodning i-iii asrlarida) hozirgi markaziy osiyoning bir qismini, afg‘oniston, pokiston, shimoliy hindiston, ehtimol uyg‘uristonni ham o‘z ichiga olgan. kushon podsholigi davrida budsaviylik hindistondan markaziy osiyoga, undan esa buyuk ipak yo‘li orqali xitoy va uzoq sharqqa tarqalgan. keyinga o‘n yilliklar mobaynida olib …

4 / 43

imoratlar, qurilishlar hozirda ham shimoliy qirg‘iziston, o‘zbekiston va turkmanistonning janubiy tumanlarida, tojikistonda va qozog‘iston janubida ma’lumdir. bular orasida eng yirik inshoot eskl termizdagi qoratepa nomli g‘or ibodatxonasidir. bu ochiq sarik rangli katta tepalik bo‘lib, unga qumtoshli g‘or binolar o‘yib solingan; yer ustida binolar barpo etilgan; bularning hammasi bir butun uyg‘un bo‘lgan buddaning 20-25 ibodatxonasini tashkil kilib, kushon podshoxligida buddaviylikning muhim ahamiyatga egaligidan dalolat beradi. devorlarga solingan rasmlarni, haykallarni, toat-ibodat buyumlarini, tangalarga, sovg‘a qilingan sopol idishlarga bitilgan har xil yozuvlarni o‘rganishlar qoratepaning milodning i asr oxiri va ii asrning boshlarida bunyod qilinganligidan, arablar o‘rta osiyoga kirib kelganlaridan keyin ular tugatilgan va keyinchalik vayronaga aylanganligidan dalolat beradi. buddaviylik ta’limoti va uning mazmuni. buddaviylik ta’limotida har qanday borlik (moddiylik) barcha ko‘rinish va shakllardagi har qanday hayet - hamma mavjudodlarga azob beruvchi yomonlikdir. yomonlik va azob-uqubatlarning sababi - insonning va barcha tirik mavjudotlarning bu dunyoga qayta tug‘ilib kelish dunyosi (sansara) ga bog‘langanligi, unga ko‘ngil …

5 / 43

birovning mulkini olmaslik; 3. his-tuyg‘ularga ortikcha berilmaslik, begona ayollarga ko‘zolaytirmaslik; 4. yolg‘on gapirmaslik, rostgo‘y bo‘lishlik; 5. ichxilik ichmaslik. buddaviylikda hamma narsa bilib bo‘lmaydigan ruh - nirvanaga asoslanadi, dunyo real mavjud emas, u faqat kishilarning xayolida, bilib bo‘lmaydigan ruhning namoyon bo‘lishida, deb noto‘g‘ri ta’lim bergan. bu bilan u subyektiv idealizm botqog‘iga botgan. buddaviylikdagi ruh - nirvaning ta’limoti "mukaddas haqikat" deb atalgan. unga ko‘ra, ijtimoiy hayot va shaxsiy turmush azob-uqubatlarining sababi - kishilarning istaklari va nafslarida. azob-ukubatdan kutulish uchun kishilar o‘zlarining istak va nafslarini tiyishlari, budda kashf etgan aqidalarga amal qilishlari zarur. buddaviylik azob-uqubat tushunchasini mutlaklashtirgan, borliqning barcha shakllarini, uning mazmunini, har qanday turmush tarzini azob-uqubat deb noto‘g‘ri hisoblagan. shuning uchun buddaviylik nirvanani borlikning intihosi, deb asossiz tushungan. buddaviylik ta’limoticha, jonli mavjudotlarning o‘lishi uni tashkil etgan dxarma (element, zarracha) larning ajralib ketish jarayonidir. bularning yangidan birikishi ilgari qilingan "savob va gunoh" lar bilan bog‘liq deyiladi. dxarma nirvana darajasiga yetgandagana kayta tug‘ilishlarga barham …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 43 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"buddizm va xristianlik dini tarixi muqobil" haqida

3-ma’ruza. buddizm dini tarixi va asosiy g‘oyalari. xristian dini tarixi va asosiy g‘oyalari reja 1. buddaviylikning ta’limoti, uning markaziy osiyoga tarqalishi. 2. xristianlikning kelib chiqish tarixi va ta’limoti/ 3. xristian dini tarixi va asosiy g‘oyalari buddaviylikning asoschisi miloddan avvalgi 1-ming yillikda yashagan budda hisoblangan. u tarixiy shaxs bo‘lib, 80 yil yashagan. uning xususida turli rivoyatlar mavjud. uning nomi hind tilida nurlangan, oliy haqiqatga erishgan degan ma’noni anglatadi. rivoyatlarga qaraganda, keng ma’noda ko‘p marta ilohiy tug‘ilishlar tufayli mutloq barkamollikka erishgan; boshkalarga ham diniy najot yo‘lini ko‘rsata oladigan odam bo‘lgan. tarixiy manbalarning dalolat berishicha buddaviylikning asoschisi shahzoda sidxartxadir. u vafot etgandan so‘ng b...

Bu fayl PDF formatida 43 sahifadan iborat (431,5 KB). "buddizm va xristianlik dini tarixi muqobil"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: buddizm va xristianlik dini tar… PDF 43 sahifa Bepul yuklash Telegram