jadidchilik va milliy matbuot

DOCX 25 pages 57.8 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 57.8 KB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

mavzu: jadidchilik va milliy matbuot reja: 1. jadidchilikning kelib chiqishi . g`oya va maqsadlari. 2. milliy matbuotning paydo bo’lishi. 3. jadidchilik matbuoti va jurnalistika. jadidchilikning kelib chiqishi, g`oya va maqsadlari. jadidchilik yoki jadidizm (arabcha: جديد jadīd — yangi) — xix asr oxiri xx asr boshida turkiston, kavkaz, qrim, tatariston hayotida muhim ahamiyat kasb etgan ijtimoiy-siyosiy,zmaʼrifiy harakat.[1] jadidchilik dastlab 19-asrning 80-yillarida qrimda vujudga keldi. 19-asrning 90-yillaridan oʻrta osiyoda tarqaldi. jadidchilik avvaliga madaniyat sohasidagi harakat sifatida faoliyat yuritgan. bu oqim vakillari taraqqiyot uchun kurashish, turkiy tillarni rivojlantirish, shu tillardagi adabiyotni boyitish, dunyoviy ilmlarni oʻrganish, fan yutuqlaridan foydalanish hamda ayollar va erkaklar tengligi uchun kurashishga chaqirishgan. keyinchalik jadidchilar panturkizm gʻoyalarini targʻib qilishgan.[2] sovet davrida yozilgan adabiyotlarda jadidchilikka „burjua-liberal, millatchilik harakati“ deb taʼrif berilgan.[3] bu davrda asosan tanqid qilingan jadidchilik namoyandalari nomi ssri parchalanib ketganidan keyin qayta tiklandi. jadidchilik dastlab 19-asrning 80-yillarida qrimda ismoilbek gasprinskiy rahbarligida qrimtatarlar oʻrtasida vujudga keldi. jadidchilik harakati namoyandalari koʻpincha …

2 / 25

ri (vakillari) yordamida mahalliy xon va amir vakolatlarini cheklabgina qolmay, ularni qoʻgʻirchoqqa aylantirib, rus va gʻarb sarmoyadorlarining ishlashi va yashashi uchun sharoit yaratadi, turli kompaniyalar, aksiyadorlik jamiyatlari manfaatini koʻzlaydi. ayni chogʻda mahalliy aholining talab va ehtiyojlari nazarga olinmay qoʻyildi, diniy eʼtiqodlari, urf-odatlari bilan hisoblashmaslik, ularni mensimaslik kuchaydi. hayotiy, ilmiy saviyasi yuqori boʻlgan qozilar tajribasiz kishilar bilan almashtirildi, poraxoʻrlik, ijtimoiy-siyosiy adolatsizlik avj oldi. madrasa va maktablar faoliyatini cheklash, mahalliy joy nomlarini ruscha atamalar bilan almashtirish, hatto mahkama jarayonida qozilar boʻyniga xoch taqtirishgacha borildi. oʻsha davr ahvolini muhammadali xalfa sobir oʻgʻli (dukchi eshon) xalqqa qarata oʻz „xitobnoma“si (1898)da yaxshi bayon qilgan. millat istiqbolini oʻylovchi taraqqiyparvar kuchlar xalqning deyarli barcha tabaqalari — hunarmand, dehqon, savdogar, mulkdor, ulamolar orasida mavjud edi. ziyolilar dastlab chorizmga qarshi kurashni xalqni asriy qoloqlikdan uygʻotish — siyosiy-maʼrifiy jabhadan boshlashga qaror qildilar. jadidchilik harakati ana shunday tarixiy bir sharoitda turkiston mintaqasida rivojlanish uchun oʻziga qulay zamin topdi. jadidlar orasidan yetuk …

3 / 25

ning asosiy gʻoya va maqsadlari quyidagilar edi: turkistonni oʻrta asrlarga xos qoloqlik va diniy xurofotdan ozod etish, shariatni isloh qilish, xalqqa maʼrifat tarqatish, turkistonda muxtoriyat hukumatini barpo etish uchun kurash, buxoro va xivada konstitutsiyaviy monarxiya va parlament, keyinchalik demokratik respublika tuzumini oʻrnatish orqali ozod va farovon jamiyat qurish, barqaror milliy valyutani joriy qilish va milliy qoʻshin tuzish. toshkent, fargʻona, buxoro, samarqand va xivada hur fikrli va taraqqiyparvar kishilarning ayrim guruhlari tomonidan ochilgan madaniy-maʼrifiy yoʻnalishdagi jamiyat va uyushmalardan jadidchilik harakati shakllandi. turkistonda jadidchilik harakatini vujudga keltiruvchilar tepasida mahmudxoʻja behbudiy, abduqodir shukuriy (shakuriy), ajziy (samarqand), munavvarqori abdurashidxonov, abdulla avloniy, majid qori qodiriy, ubaydullaxoʻja asadullaxoʻjayev (ubaydulla xoʻjayev), toshpoʻlatbek norboʻtabekov (toshkent), fitrat, fayzulla xoʻjayev, usmonxoʻja poʻlatxoʻjayev, abdulvohid burhonov, sadriddin ayniy, abdulqodir muhiddinov (buxoro), obidjon mahmudov, hamza, choʻlpon, isʼhoqxon ibrat, muhammadsharif soʻfizoda (fargʻona vodiysi), boltihoji sultonov, rahmonberdi madazimov, fozilbek qosimbekov (oʻsh uyezdi), polvonniyoz hoji yusupov, bobooxun salimov (xorazm) turardi. turkiston mintaqasidagi jadidchilik harakati, tarqalish joyi …

4 / 25

mi: ziyolilar, mullavachchalar, mayda doʻkondorlar va maʼmurlar, hunarmandlar, savdogarlardan iborat edi. jadidlarning dehqonlar va askarlar oʻrtasida nufuzi avvaliga past boʻlgan. jadidlar iqtisod va boshqaruv sohasida bir qator talablar, chunonchi, soliqlarni kamaytirish talabi bilan chiqishdi. ular dastlab buxorodagi amirlik tuzumi doirasida islohotlar joriy qilmoqchi boʻlishdi. buxoroda vobkentlik dehqon joʻraboy ilk yangi usul maktabini ochgan edi. buxorodagi jadidchilik harakatiga ayrim johil mullalar, har qanday yangilik va islohotlarning dushmani boʻlgan qadimiylar oqimi qarshi chiqdi. 20-asr boshlarida buxoro jamiyati 2 guruhga: ikrom domla rahbarligidagi taraqqiyparvarlar va mulla abdurazzoq boshchiligidagi qadimiylarga boʻlingan edi. 1908-yil „buxoroi sharif shirkati“ tuzilib, darsliklar nashr etish va kitob savdosi bilan shugʻullandi. ahmadjon hamdiy (abusaidov), usmonxoʻja poʻlatxoʻjayev (usmon xoʻja), homidxoʻja mehriy, abdulvohid burhonov, abdulqodir muhiddinov, sadriddin ayniy, abdurahmon saʼdiy shirkatning tashkilotchilari edi. 1909-yil dekabrda jadidlar buxoroda „tarbiyai atfol“ („bolalar tarbiyasi“) maxfiy jamiyatini tuzishdi (asoschilari: abdulvohid burhonov, homidxoʻja mehriy, ahmadjon hamdiy, mukammil burhonov, hoji rafe). bu jamiyat turkistonlik va buxorolik yoshlarni istanbuldagi …

5 / 25

edi. bu oqimga xiva xoni asfandiyorxonning bosh vaziri islomxoʻja boshchilik qilgan. jadidchilikning oʻng oqimi oʻz oldiga mamlakatda xon hokimiyatini saqlab qolgan holda ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar oʻtkazish orqali erkin bozor munosabatlarining rivojlanishiga keng yoʻl ochib berishni maqsad qilib qoʻygan edi. xivada jadidchilikning soʻl oqimi esa mayda sarmoyadorlar, hunarmandlar va xalqning turli tabaqa vakillarini birlashtirgan boʻlib, qozikalon bobooxun salimov uning rahbari edi. ular xiva xonligida yangi usul maktablari tashkil qilish orqali xalq ommasining siyosiy faolligini oʻstirish maqsadini qoʻyishgan edi. 1904-yil „jamiyati xayriya“ tuzilib, uning koʻmagi bilan xiva shahrida dastlabki yangi usul maktabi ochildi (1904-yil 10-noyabrda). xiva jadidlari maʼrifiy ishlar bilan kifoyalanib qolmasdan, xon tuzumiga qarshi kurash ham olib bordilar. birinchi jahon urushigacha xiva jadidlarining yagona markazi va dasturiy hujjatlari boʻlmagan. biroq jadidchilik harakati xiva xonligida katta ijtimoiy-siyosiy kuchga aylanib, 1914-yil avgustda u partiya shaklini olgan. 1904-1905-yillardagi rus-yapon urushi, 1905-1907-yillarda boʻlgan 1-rus inqilobi, 1905-1911-yillardagi eron inqilobi, 1908-yil turkiyada boʻlgan yosh turklar inqilobi jadidlar dunyoqarashiga …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadidchilik va milliy matbuot"

mavzu: jadidchilik va milliy matbuot reja: 1. jadidchilikning kelib chiqishi . g`oya va maqsadlari. 2. milliy matbuotning paydo bo’lishi. 3. jadidchilik matbuoti va jurnalistika. jadidchilikning kelib chiqishi, g`oya va maqsadlari. jadidchilik yoki jadidizm (arabcha: جديد jadīd — yangi) — xix asr oxiri xx asr boshida turkiston, kavkaz, qrim, tatariston hayotida muhim ahamiyat kasb etgan ijtimoiy-siyosiy,zmaʼrifiy harakat.[1] jadidchilik dastlab 19-asrning 80-yillarida qrimda vujudga keldi. 19-asrning 90-yillaridan oʻrta osiyoda tarqaldi. jadidchilik avvaliga madaniyat sohasidagi harakat sifatida faoliyat yuritgan. bu oqim vakillari taraqqiyot uchun kurashish, turkiy tillarni rivojlantirish, shu tillardagi adabiyotni boyitish, dunyoviy ilmlarni oʻrganish, fan yutuqlaridan foydalanish hamda ...

This file contains 25 pages in DOCX format (57.8 KB). To download "jadidchilik va milliy matbuot", click the Telegram button on the left.

Tags: jadidchilik va milliy matbuot DOCX 25 pages Free download Telegram