borliq falsafasi

DOC 81.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1407323755_57845.doc borliq falsafasi reja: 1. borliq tushunchasining mohiyati va ma’nosi. 2. voqelik (reallik) tushunchasi. materiya kategoriyasi. 3. harakat tushunchasi.harakatning asosiy shakllari va ular o’rtasidagi o’zaro bog’liqlik. 4. borliqning fazo va vaqtda mavjud bo’lish tamoyili. makon va zamon tushunchalari va ularning o’zaro bog’liqligi. borliq tushunchasi. faylasuflar qadim zamonlardan buyon «borliq» va «yo’qlik» haqida bahs yuritishgan. ular borliqning vujudga kelishi, mohiyati, xususiyatlari va shakllari haqida ko’plab asarlar yozishgan. xo’sh, borliq nima? bu savol bir qarashda juda oddiy ko’ringani bilan unga shu chog’gacha barcha kishilarni birday qanoatlantiradigan javob topilgani yo’q. bu holat borliqqa turlicha nuqtai nazarlardan qarashlarning mavjudligi bilan izohlanadi. masalan, ayrim faylasuflar borliqni moddiylik, moddiy jismlar bilan bog’lab tushuntirishadi. ularning nuqtai nazarlaricha, borliq – obyektiv realliknigina qamrab oluvchi tushunchadir. u holda fikr, inson tafakkuri, o’y-xayollarimiz borliq tushunchasidan chetda qolar ekanda, degan savolga ular, bunday tushunchalar obyektiv reallikning hosilasidir, deb javob berishadi. falsafaning borliq haqidagi ta’limotni izohlaydigan qismi — ontologiya deb ataladi. (bu …

k ta’limotida borliq quyosh va olovning hosilasidir, alangalanib turgan olov borliqning asosiy mohiyatini tashkil etadi, deb hisoblangan. chunki bu g’oya bo’yicha, har qanday o’zgarish va harakatning asosida olov yotadi va u borliqqa mavjudlik bahsh etadi. qadimgi yunon faylasufi suqrot borliqni bilim bilan qiyoslaydi va uningcha, biror narsa, biz uni bilsakgina bor bo’ladi, insonning bilimi qancha keng bo’lsa, u shuncha keng borliqni qamrab oladi, deb hisoblaydi. qadimgi dunyoning atomist olimi demokrit borliq atomlar majmuasidan iborat deb tushuntirgan. uning fikricha, borliqning mohiyati uning mavjudligidadir. mavjud bo’lmagan narsa yo’qlikdir. islom ta’limotida esa borliq bu ilohiy voqelikdir. ya’ni u olloh yaratgan mavjudlikdir. bu borada vahdati vujud va vahdati mavjud ta’limotlari bo’lgan. islom diniga mansub mutafakkirlar borliq haqidagi ta’limotni har taraflama rivojlantirganlar. masalan, forobiy fikricha, ilk borliq azaliy ollohning o’zidir. beruniy fikricha, borliq shunday umumiylikki, u hamma narsaning asosida yotadi, demak, borliq hamma narsaning asosidir. yevropada o’tgan olimlar david yum va jorj berkli borliqni sezgilarimiz …

dlik. atrofimizdagi odam, olam, tabiat, jamiyat, tafakkur, g’oyalar, o’y-hayollarimiz barchasi birday mavjuddir, ular turli tarzda va shakllarda namoyon bo’lib, hammasi mavjudlik belgisi ostida umumlashib, borliq tushunchasiga kiradi. materialistik mazmundagi borliq tushunchasi ta’rifiga faqat obyektiv real olam, ongdan tashqaridagi, unga bog’liq bo’lmagan jismoniy mohiyatga ega bo’lgan narsalargina kiritiladi. borliqning ideal, virtual, potensial, abstrakt, ma’naviy shakllari bu ta’rifdan tashqarida qoladi. aslida esa, borliq kategoriyasi umumiy abstraksiya bo’lib, mavjudlik belgisi bilan barcha narsa va hodisalarni o’ziga qamrab oluvchi o’ta keng tushunchadir. u o’ziga nafaqat obyektiv reallikni, balki subyektiv reallikni ham qamrab oladi. borliq mavjudlik va reallik tushunchalariga qaraganda ham kengroq tushunchadir. mavjudlik — borliqning hozirgi paytda namoyon bo’lib turgan qismi bo’lib, o’tgan va mavjud bo’ladigan narsa va hodisalar ham borliq tushunchasiga kiradi. reallik esa, mavjudlikning hammaga ayon bo’lgan, ular tomonidan tan olingan qismi. borliq o’ziga reallikni ham, mavjudlikni ham qamrab oladi. an’anaviy falsafiy qarashlarda borliqning uchta sohasi ajratib ko’rsatiladi. ularga: tabiat borliki, jamiyat …

gan ma’naviy borliq); - sosial borliq (ayrim odamning tarixiy jarayondagi borliki va jamiyat borliki), u ijtimoiy borliq ham deb ataladi. borliqning moddiy shakli materiya o’ziga barcha jismlarni, hodisalarni, jarayonlarni va ularning xususiyatlarini qamrab oladi. bundan tashqari u tafakkurni ham, olamda mavjud bo’lgan barcha aloqadorliklarni va munosabatlarni ham qamrab oluvchi umumiy falsafiy tushunchadir. borliqning moddiy shakliga xos umumiylikni axtarishning bir yo’nalishi moddiy olamning asosida yotuvchi umumiy mohiyatni axtarish yo’li bo’lib, yuqorida qayd etganimizdek, substansiyani aniqlash yo’lidir. ikkinchi yo’l esa — moddiy olamning asosiy tarkibiga kiruvchi «qurilish elementlarini»- substratni axtarish yo’li. uchinchi yo’l — hamma narsaning vujudga keltiruvchi bosh sababchisini, ota moddani, ya’ni pramateriyani ahtarish yo’li. mana shu yo’l haqida maxsus to’xtab o’taylik. olamning substansiyasini axtarishning bu usuli go’yoki meva iste’mol qilayotgan kishi, uning kelib chiqishini axtarib, dastlab daraxtga, so’ngra uning guliga, bargiga, ko’chatiga va urug’iga nazar solganidek, atrofimizdagi moddiy olamning o’zagida dastlabki yaratuvchi modda sifatida nima yotishini, ya’ni ilk materiyani, azaliy …

lbatta bu ta’riflarni bir yoqlama mutlaqlashtirib tushunmaslik lozim. bu ta’riflarda ko’proq sezgi a’zolarimizga bevosita ta’sir etishi mumkin bo’lgan reallik nazarda tutilgan. xx asrning o’rtalariga kelib, kvant mexanikasi, nisbiylik nazariyasi va hozirgi zamon kosmologiyasi sohalaridagi ilmiy yutuqlar kishilarning obyektiv olam haqidagi tasavvurlarini tubdan o’zgartirib yubordi. natijada, tabiatshunos olimlar sezgilarimizga bevosita ta’sir etishining imkoni bo’lmaydigan realliklar haqida ham tadqiqotlar olib bora boshladi. olamning klassik mehanika nuqtai nazaridan kelib chiqib, nisbatan kichik tezlikda harakatlanuvchi sistemalar haqidagi ilmiy manzarasi o’rnini yangicha ilmiy manzaralar egallay boshladi. bu esa materiya haqidagi tasavvurlarning yanada rivojlanishiga sharoit tug’dirdi. bu o’zgarishlarni hisobga olib, marksist-faylasuflar bu ta’rifga sezgilarimizga bevosita yoki bilvosita (ya’ni turli asboblar; qurilmalar vositasida) ta’sir etuvchi, degan qo’shimcha kiritishdi. shunday qilib, bu ta’rif go’yo materiyaning moddaviy va nomoddaviy shakllarini, ya’ni modda va antimodda ko’rinishlarini qamrab oluvchi ta’rifga aylandi. materialistlar materiyani obyektiv reallik, deb ta’riflashadi. obyektiv reallik inson sezgilariga bog’liq bo’lmagan holda, undan tashqarida mavjud bo’lgan voqelikdir. bu butun …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "borliq falsafasi"

1407323755_57845.doc borliq falsafasi reja: 1. borliq tushunchasining mohiyati va ma’nosi. 2. voqelik (reallik) tushunchasi. materiya kategoriyasi. 3. harakat tushunchasi.harakatning asosiy shakllari va ular o’rtasidagi o’zaro bog’liqlik. 4. borliqning fazo va vaqtda mavjud bo’lish tamoyili. makon va zamon tushunchalari va ularning o’zaro bog’liqligi. borliq tushunchasi. faylasuflar qadim zamonlardan buyon «borliq» va «yo’qlik» haqida bahs yuritishgan. ular borliqning vujudga kelishi, mohiyati, xususiyatlari va shakllari haqida ko’plab asarlar yozishgan. xo’sh, borliq nima? bu savol bir qarashda juda oddiy ko’ringani bilan unga shu chog’gacha barcha kishilarni birday qanoatlantiradigan javob topilgani yo’q. bu holat borliqqa turlicha nuqtai nazarlardan qarashlarning mavjudligi bilan izohla...

DOC format, 81.0 KB. To download "borliq falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: borliq falsafasi DOC Free download Telegram