xromosoma mutatsiyalari

PPT 51 pages 3.0 MB Free download

51 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.0 MB

File type PPT

Pages 51

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 51

презентация powerpoint xromosoma mutatsiyalari gen mutatsiyasi gen mutatsiyasi ayrim genlarning sifat o‘zgarishi bo‘lib, bu o‘zgarishlar mikroskopda ko‘rinmaydi. gen mutatsiyasi xromosomalar tarkibidagi dnk ning kimyoviy strukturasi o‘zgarishiga bog‘liq. dnk zanjiridagi nukleotidlar o‘rnining o‘zgarishi gen mutatsiyasining kimyoviy negizidir. gen mutatsiyasi natijasi: dnk rnk oqsil sintezi organizmning belgi va xususiyatlari gen mutatsiyasi xromosomaning ayrim lokuslari (genlar) to‘satdan o‘zgarib qolishidir. mutatsiyalarning sodir bo‘lishi qonuniy hodisa bo‘lib, organizmning normal holatini o‘zgartirishi mumkin. mutatsiyadan oldin mutatsiyadan keyin gen lokusi masalan, normal drozofila pashshasining ko‘zi qizil bo‘ladi, mutatsiya natijasida esa oq ko‘zli pashsha tug‘iladi. yovvoyi tipdagi organizmni normal madaniy holatga o‘tkazuvchi mutatsiyalarning vujudga kelishi to‘g‘ri mutatsiya deyiladi. kamdan-kam bo‘lsa ham mutantlar yana yovvoyi tipga o‘tishi mumkin. mutant tipda yana yovvoyi holiga qaytaruvchan mutatsiyalar teskari mutatsiya deyiladi. agar dominant a gen retsessiv a genga, yoki aksincha retsessiv a gen dominant a genga o‘zgarsa, bundan hosil bo‘lgan juft genlar (a va a) allellar deb ataladi. odatda, ular ma’lum bir …

2 / 51

botladi. amerikalik s.benzer va boshqa olimlar mikroorganizmlarda genning tuzilishini aniqladilar. bitta genning minglab mutatsiyalari o‘rganildi. bu tekshirishlar natijasida haqiqatan ham gen izchillik bilan joylashgan juda mayda elementlardan (muton, rekon va sistrondan) iborat ekanligi aniqlandi. s.benzer uyga vazifa hozir genni shunday ta’riflash mumkin: gen – irsiyatning asosiy moddiy elementi, xromosoma tarkibiga kiruvchi dnk molekulasining bir qismi bo‘lib, organizmda moddalar almashinuvini boshqaradi. bir yoki bir necha belgining rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatadi. u ma’lum bir kattalikda bo‘lib, o‘zgaradi va xromosomalarning chalkashuvida bir-biridan ajralishi mumkin bo‘lgan mayda birliklardan tuzilgan. xromosoma mutatsiyasi, ya’ni xromosmaning qayta tuzilishi xromosomaning ichida xromosomalararo a) deletsiya va defishensi - xromosomaning bir bo‘lagi yo‘qolishi yoki yetishmasligi; b) duplikatsiya - xromosomaning bir qismi ikki xissa yoki undan ko‘p ortishi; d) inversiya - xromosomaning qismlari 180 daraja buralishi; e) insersiya - genlarning o‘rin almashinishi хromosomalar yig‘indisi diploid bo‘lgan organizmlarda xromosomalarning qayta tuzilishi gomozigota va geterozigota holatda bo‘lishi mumkin. хromosoma bir bo‘lagining yo‘qolishi uning har …

3 / 51

hlarda yo‘qolib ketadi. хromosomaning o‘rtasidan biror bo‘lagining yo‘qolishi deletsiya deyiladi. хromosomaning bo‘laklari yetishmovchiligi katta va kichik bo‘lishi mumkin. gomozigota organizmlarda xromosomaning kichikroq bo‘lagi yetishmasligi odatda gen mutatsiyalarining vujudga kelishiga sabab bo‘lib, fenotipga katta ta’sir ko‘rsatadi. bunday organizmlarda xromosomaning kattaroq bo‘lagi yetishmasligi esa genotipda keskin o‘zgarishlar sodir bo‘lishiga olib keladi, natijada organizm nobud bo‘ladi. agar organizm geterozigota holatda bo‘lsa, u yashab qoladi. хromosoma bo‘laklarining yetishmasligi organizmning hayotchanligini va nasl qoldirish qobiliyatini pasaytiradi. хromosomaning bir xil genli qismlarining ortishi – takrorlanishi duplikatsiya deyiladi. duplikatsiya xromosoma bo‘laklari yetishmasligiga teskari hodisa bo‘lib, organizm belgilarining o‘zgarishiga olib keladi. agar normal xromosomada genlar abc tartibida joylashgan bo‘lsa, duplikatsiya natijasida ular abbc yoki abbbc holatda bo‘ladi. duplikatsiya tufayli o‘zgargan gen bilan bog‘liq belgi kuchayadi. duplikatsiya defishensiga (deletsiyaga) qaraganda organizm genotipining umumiy sistemasiga kamroq zarar yetkazadi. agar duplikatsiya xromosomaning ko‘proq qismida sodir bo‘lsa, u organizm uchun zararli hisoblanadi va individning o‘limiga sabab bo‘lishi mumkin. хromosomaning katta yoki kichik …

4 / 51

oydan ikkinchi joyga ko‘chishi natijasida organizmning ilgarigi xususiyati saqlanishi yoki o‘zgarishi mumkin. bu o‘z o‘rnini o‘zgartirgan genlarning boshqa o‘z o‘rnida turgan genlar bilan birikishiga va o‘zaro ta’sir ko‘rsatishiga bog‘liq. insersiyalar birikish gruppasidagi genlarning joylashish tartibini meyozda esa xromosomalar konyugatsiyasini o‘zgartiradi. bu esa o‘z navbatida genlarning rekombinatsiyasini kamaytiradi. yuqorida qayd qilib o‘tilgan xromosomalar ichida ro‘y beradigan qayta tuzilishdan tashqari xromosomalararo qayta tuzilish bilan bog‘liq mutatsiyalar ham mavjud bo‘lib, translokatsiya, ya’ni gomologik bo‘lmagan xromosomalar o‘rtasida qismlar almashinishi deyiladi. bu hodisa xromosomalarning uzilishi tufayli ro‘y beradi va genlarning birikish gruppasini o‘zgartiradi. translokatsiya тranslokatsiyani o‘rganish ham nazariy, ham amaliy jihatdan katta ahamiyatga ega. masalan, translokatsiyani o‘rganish orqali ipak qurti urug‘idan qaysi jins rivojlanishini urug‘ning rangiga qarab ajratish mumkin bo‘ldi. genlarning o‘rin almashinishi tufayli hosil bo‘ladigan o‘zgarish genning ta’sir ko‘rsatish kuchi (samarali gen holati) deyiladi. rus olimlari ba’zi bir retsessiv genlar boshqa xromosomalarga o‘tganda dominant xususiyatga ega bo‘lib qolishini va ular oldingi o‘rniga qaytarilganda retsessivlik …

5 / 51

agi xromosomalar soni xromosomalarning gaploid yig‘indisi ortishi yoki kamayishi hisobiga o‘zgaradi. хromosomalar gaploid yig‘indisining bir necha karra ortishi poliploidiya deyiladi, bunday o‘zgarish natijasida paydo bo‘lgan organizmlar esa poliploid organizmlar deb ataladi. hujayra bo‘linishida xromosomalarning qutblarga teng tarqalishi yoki umuman tarqalmaslik hodisasi ham somatik, ham jinsiy hujayralarda uchrashi mumkin. somatik hujayralarda mitozning buzilishi natijasida hosil bo‘ladigan poliploidiya mitotik poliploidiya deyiladi. meyozning buzilishi tufayli jinsiy hujayralarda ro‘y beradigan poliploidiya meyotik poliploidiya deb ataladi. хromosomalar sonining bir necha marta ortishi natijasida hosil bo‘ladigan o‘zgarishlar ayniqsa, o‘simliklar evolyutsiyasi va seleksiyasida tanlash uchun muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. sistematik jihatdan yaqin (qarindosh) turlarda xromosomalar asosiy sonining karrali ortib borishi natijasida hosil bo‘lgan qatorga poliploid qator deyiladi. bunday poliploid qatorlar bir qancha o‘simliklarda aniqlangan. хromosomalar gaploid yig‘indisidagi genlar to‘plami genom deyiladi. o‘xshash xromosomalarning (genomlarning) birikishi natijasida hosil bo‘ladigan poliploidiya avtopoliploidiya deb yuritiladi. avtopoliploidlarning xromosoma yig‘indisi bir xil genomlar to‘plamidan iborat. хromosomalarning asosiy gaploid soni – х …

Want to read more?

Download all 51 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xromosoma mutatsiyalari"

презентация powerpoint xromosoma mutatsiyalari gen mutatsiyasi gen mutatsiyasi ayrim genlarning sifat o‘zgarishi bo‘lib, bu o‘zgarishlar mikroskopda ko‘rinmaydi. gen mutatsiyasi xromosomalar tarkibidagi dnk ning kimyoviy strukturasi o‘zgarishiga bog‘liq. dnk zanjiridagi nukleotidlar o‘rnining o‘zgarishi gen mutatsiyasining kimyoviy negizidir. gen mutatsiyasi natijasi: dnk rnk oqsil sintezi organizmning belgi va xususiyatlari gen mutatsiyasi xromosomaning ayrim lokuslari (genlar) to‘satdan o‘zgarib qolishidir. mutatsiyalarning sodir bo‘lishi qonuniy hodisa bo‘lib, organizmning normal holatini o‘zgartirishi mumkin. mutatsiyadan oldin mutatsiyadan keyin gen lokusi masalan, normal drozofila pashshasining ko‘zi qizil bo‘ladi, mutatsiya natijasida esa oq ko‘zli pashsha tug‘iladi. yovvoyi tipdagi...

This file contains 51 pages in PPT format (3.0 MB). To download "xromosoma mutatsiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: xromosoma mutatsiyalari PPT 51 pages Free download Telegram