tartiblilik va sistemaviylik

DOC 54.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403345755_44919.doc tartiblilik va sistemaviylik reja: 1. sistemalarning o`z-o`zidan tashki topishi. tartiblilik 2. butun va bo`lak. yaxlitlik printsipi 3. sistema va element. sistemaviylik printsipi 4. shakl va mazmun 5. mohiyat va hodisa 6. ayrimlik va umumiylik borliqdagi tarkibiy aloqalarning tartibli va sistemaviy xarakterga egaligini anglab yetish uchun uning tashkil topishi sinoatlarini yaxshi bilmoq darkor. boshqacha aytganda, sistemaning (narsaning) tarkibini aniqlash uchun eng avvalo uning vujudga kelish va shakllanish mantig`ini tadqiq etish zarur bo`ladi. a) sistemalarning o`z-o`zidan tashkil topishi. tartiblilik hozirgi zamon falsafasi sistemalarning vujudga kelishi va shakl-lanishi jarayonini tushuntirishda sistemalarning o`z-o`zidan tashkil topi-shi haqidagi g`oyaga asoslanadi. ushbu g`oyaning shakllanishiga muammoni sis-temaviy va informatsion yondashuv pozitsiyasidan tahlil qilgan faylasuflar jiddiy ulush qo`shdilar. biroq, bu mutaxassislar biologik va ijtimoiy sistemalarni tadqiq etish bilan cheklandilar. noorganik tabiatdagi sis-temalarning tashkil topishi muammosi esa e`tibordan chetda qoldi. ushbu vazifa sinergetika nomini olgan ta`limotda (asoschilari g. xaken va i. prigojin) o`z talqinini topdi. ushbu ta`limotga ko`ra, o`z-o`zi-dan …

bsizlikdan tartibga» («poryadok iz xaosa» – m., 1986) nomli kitobida sistemaning o`z-o`zidan tash-kil topishi jarayonini quyidagicha tushuntiradi. sistema termodinamik mu-vozanat holatida bo`lganida uning elementlari (aytaylik, gaz molekulalari) bir-biriga ta`sir o`tkazmaydilar. ularning holati gipnotik uyquni esla-tadi. elementlar orasida o`zaro ta`sir bo`lmagani bois ular biron-bir tar-tibli tarkibni vujudga keltira olmaydilar. biroq sistema tashqi muhit-ning energetik ta`siri doirasiga tusharkan, elementlar «junbushga kela-di», muvozanat holati buziladi. «gipnotik uyqudan uyg`ongan» elementlar endi o`zaro aloqadorlikda harkatlana boshlaydilar va tarkibni yuzaga kelti-radilar. bunday tarkibni i. prigojin dissipativ tarkib deb ataydi. eng muhimi, dissipativ tarkib tashqi muhitning energetik ta`siriga beri-luvchanlik xususiyatini saqlab qoladi, bu hol uning muntazam o`zgarib bo-rishiga zamin yaratadi. shu ko`yi tashqi muhitdagi o`zgarishlar turli tar-kibiy konfiguratsiyalarning shakllanishiga olib keladi. yuqoridagi fikrga asoslanadigan bo`lsak, dissipativ tarkibning aso-siy xususiyati tartiblilikdir. binobarin, tartiblilik deganda sistema-larda tarkibning, ya`ni elementlar o`rtasidagi aloqalarning mavjudligini tushunmoq lozim. sinergetik yondashuvning sistemalar tashkil topishini o`rganishdagi ahamiyati beqiyosdir. ushbu yondashuv termodinamika asoschilarini iztirobga solgan muhim …

ahlil qi-lishda dialektik yondashuv qo`l keladi. shu nuqtai nazardan olib qaraganda, sinergetika va dialektika bir-birini to`ldiruvchi, o`zaro bog`liq ta`li-motlardir. borliqning, undagi narsalarning tarkibi azal-azaldan falsafiy mu-shohada ob`ekti bo`lib kelgan. narsa nimadan tarkib topadi? bir necha narsa yaxlitlikni tashkil etishi mumkinmi? ayrimlik va umumiylik o`rtasidagi aloqadorlik nimadan iborat? narsalarning tartibsiz yig`indisi bilan tar-tibli yig`indisi o`rtasida nima farq bor? qadimgi falsafiy ta`limotlar negizida yuzaga kelgan bu savollar asta-sekinlik bilan falsafaning abadiy savollariga aylandi. borliqdagi tarkibiy aloqalar bilan bog`liq bu savol-lar hozirgi kunda ham falsafiy munozaralar mavzui bo`lib kelmoqda. asrlar davomida shakllangan xulosaga ko`ra, narsani bilish uchun uning nimadan tarkib topganini aniqlash lozim. borliqning tuzilishini, tarkibini ifodalovchi ilk falsafiy kategoriyalar «butun» va «bo`lak» bo`l-di. bunda «bo`lak» deganda yangi, murakkab narsalarni vujudga keltirishga qodir bo`lgan oddiy «predmetlar» tushunildi. butun esa bo`laklarning yi-g`indisi mahsuli sifatida talqin qilindi. biroq, har qanday kishi fal-safiy mulohaza yurita boshlarkan, butun - bo`laklarning oddiy yig`indisi emasligiga amin bo`ladi. haqiqatan ham, …

r o`rtasidagi aloqadan izlamoq kerak. ushbu xulsoaning sharofati bilan yaxlitlik printsipi o`z ifodasini topdi. unga ko`ra, butun – bo`laklarning oddiy yig`indisidan emas, bo`laklar va ular o`rtasidagi o`zaro aloqalardan tarkib topadi. asta-sekinlik bilan bo`laklar orasidagi turli tipdagi aloqalar tur-li tipdagi butunlikni, yaxlitlikni hosil qilishini ham anglab yetishga mu-vaffaq bo`lindi. masalan, tarkibiy tuzilishga oid aloqalarga (kristall, arxitektura binolari) yaxlitlikning tarkibiy tipi, faoliyat va harakatga doir aloqalarga (mashina harakati, organizm hayoti) yaxlitlikning funktsi-onal tipi, taraqqiyotga xos aloqalarga (o`simliklar va embrion rivoji) yax-litlikning genetik tipi mos tushadi. xullas, yaxlitlik – murakkab tarkibiy tuzilishga ega ob`ektlarning umumlashtirilgan xarakteristikasidir. «butun – bo`lak» kategoriyalarining «aloqa» tushunchasi bilan boyitilishi «sistema», «element», «tarkib» kabi yangi falsafiy kategoriyalarning shakllanishiga, sistemaviylik g`oyasining yuzaga kelishiga zamin yaratdi. v) sistema va element. sistemaviylik printsipi butun va bo`laklar o`zaro aloqador ekan, demak, ular qandaydir tartibga ega bo`lmog`i lozim. ushbu tartiblilikning mantig`i haqidagi mulohazalar sistemaviylik g`oyasining shakllanishiga olib keldi. dasturilavvalda sis-temaviylik g`oyasi bilish jarayoniga nisbatangina …

a obhey teorii sistem. logiko-metodologicheskiy ana-liz».- m., 1974) ushbu kategoriyaning 40 ta ta`rifini keltiradi. ularning umumiy jihatlariga asoslanadigan bo`lsak, sistema - o`z tarkibiga ega bo`l-gan o`zaro aloqador elementlar yig`indisidir (malasan, inson organizmi, av-tomobil, bino). sistemaning mohiyatini anglab yetish uchun «element» va «tarkib» ka-tegoriyalarining definitsiyasidan boxabar bo`lish zarur. elementning asosiy xususiyati shundaki, u sistemani vujudga keltirishda bevosita ishtirok eta-di. element – sistemaning bo`linmas qismidir (albatta, shu sistema miqyo-sida fikrlaganda). sistema haqidagi tasavvurlar «tarkib» kategoriyasining mazmunini aniqlashni taqazo etadi. tarkib – sistemadagi elementlar orasidagi bar-qaror aloqalar yig`indisidir. har qanday sistemada turli xarakterdagi aloqalar mavjud bo`ladi. ularning ba`zilari jiddiy ahamiyatga ega, boshqa-lari esa o`tkinchi. tarkib – sistema elementlari orasidagi har qanday alo-qani emas, qonuniy aloqalarni ifodalaydi. masalan, jamiyatdagi ishlab chiqarish munosabatlari mulkchilik, faoliyat va taqsimot munosabatlaridan iborat. biroq ular orasida mulkchilik munosabatlarigina hal qiluvchi aha-miyatga ega. faylasuflar sistemaning sifatini belgilovchi mezon haqida bahs yuritadilar. xix asrda elementarizm tarafdorlari sistemaning sifatini element belgilaydi, deb …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tartiblilik va sistemaviylik"

1403345755_44919.doc tartiblilik va sistemaviylik reja: 1. sistemalarning o`z-o`zidan tashki topishi. tartiblilik 2. butun va bo`lak. yaxlitlik printsipi 3. sistema va element. sistemaviylik printsipi 4. shakl va mazmun 5. mohiyat va hodisa 6. ayrimlik va umumiylik borliqdagi tarkibiy aloqalarning tartibli va sistemaviy xarakterga egaligini anglab yetish uchun uning tashkil topishi sinoatlarini yaxshi bilmoq darkor. boshqacha aytganda, sistemaning (narsaning) tarkibini aniqlash uchun eng avvalo uning vujudga kelish va shakllanish mantig`ini tadqiq etish zarur bo`ladi. a) sistemalarning o`z-o`zidan tashkil topishi. tartiblilik hozirgi zamon falsafasi sistemalarning vujudga kelishi va shakl-lanishi jarayonini tushuntirishda sistemalarning o`z-o`zidan tashkil topi-shi haqidagi g`oyaga asoslan...

DOC format, 54.0 KB. To download "tartiblilik va sistemaviylik", click the Telegram button on the left.

Tags: tartiblilik va sistemaviylik DOC Free download Telegram