inson ekologiyasi(1-qism)

PPT 14 pages 820.5 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 820.5 KB

File type PPT

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

мавзу: inson ekologiyasi(1-qism) buxoro shahar 40-umumta’lim maktabining biologiya fani o’qituvchisi yarasheva.ln inson hayotini tabiatsiz va tashqi muhit omillarisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. inson bilan tashqi muhit o‘rtasida doimo moddalar va energiya almashinuvi bo‘lib turadi. 1920-yillarda inson bilan tashqi muhit o‘rtasidagi munosabatlarni o‘rganuvchi inson ekologiyasi – antropoekologiya fani paydo bo‘ldi. antropoekologik sistemalar – muhit bilan dinamik muvozanatda bo‘lgan va shu munosabat orqali o‘z ehtiyojlarini qondiradigan insonlar jamoasidir. antropoekologik sistemalarning tabiiy ekosistemalardan asosiy farqi uning tarkibida inson jamoasining mavjudligidir. ma’lum hududda yashaydigan insonlar jamoasining faolligi ularning atrof-muhitga ko‘rsatadigan ta’sir darajasi bilan aniqlanadi. rivojlanayotgan jamoa aholi sonining ko‘payib borishi bilan birga oziq-ovqat mahsulotlari, xomashyo, suv resurslari, chiqindilarni qayta ishlashga bo‘lgan ehtiyojlari ham ortib borishi bilan ta’riflanadi. bu esa o‘z navbatida insonning tabiiy muhitga bo‘lgan ta’sirini kuchaytiradi, biotik va abiotik omillardan foydalanishni jadallashtiradi. insonning ekologik omil sifatida o‘ziga xosligi : 1. inson tabiatga maqsadli va ongli ta’sir ko‘rsatadi. tabiatni o‘z ehtiyojlariga moslashtiradi va uning ustidan …

2 / 14

kanligidir. inson o‘z atrofida sun’iy muhit yarata olishi ham uni boshqa ekologik omillardan ajratib turadi. antropoekologik sistemalarda inson va tabiiy muhit o‘rtasidagi o‘zaro ta’siri quyidagi yo‘nalishlarda amalga oshiriladi: 2. inson tabiat qonunlarini o‘rganib, o‘z ehtiyojlarini qondirish maqsadida atrof-muhitni ongli ravishda o‘zgartiradi. 1. inson tabiiy boylik va ne’matlardan foydalanishi orqali rivojlanadi, shuningdek, jamoaning biologik va ijtimoiy ko‘rsatkichlari o‘zgaradi. insonlarning ekologik muhitga moslanishlari. adaptiv tiplar. adaptiv tip – ma’lum muhit sharoitiga moslanishni ta’minlovchi morfologik, fiziologik, biokimyoviy belgilar majmuasining rivojlanishini belgilovchi reaksiya normasidir. reaksiya normasi qancha keng bo‘lsa, moslanishlar ham shuncha yaxshi bo‘ladi. bu moslanishlar o‘zgaruvchanlikka bog‘liq. adaptiv tiplar irqlarga bog‘liq emas. ularga xos belgilar embrional rivojlanish davridayoq namoyon bo‘la boshlaydi. har xil iqlimli hududlarda yashovchi xalqlarning ovqatlanishida ham farq mavjud. shu tufayli ularning hazm fermentlari sintezi, ajratilishida o‘ziga xos moslanishlar mavjud. arktik adaptiv tip. sovuq iqlim va ko‘proq hayvon mahsulotlari bilan oziqlanish sharoitida shakllanadi. arktika xalqlari orasida ham o‘simliklar tarkibidagi c vitaminini …

3 / 14

i, ko‘p ter ajratish, ko‘krak qafasi torligi, ter bezlarining ko‘p bo‘lishi, qonda xolesterin miqdorining kamligi bilan xarakterlanadi. tog‘ adaptiv tipi – atmosfera bosimi past, kislorodning miqdori kam, gipoksiya, sovuq sharoitda shakllanadi. xarakterli xususiyatlari: asosiy moddalar almashinuvi jadal kechadi, ko‘krak qafasi keng, naysimon suyaklar uzun, eritrotsitlar soni, gemoglobin miqdori yuqori bo‘ladi. cho‘l-sahro adaptiv tipi – quyosh radiatsiyasi o‘ta kuchli, jazirama, quruq, kontinental iqlim sharoitlarida shakllanadi. xarakterli xususiyatlari quyidagilar: issiqlik ajratilishi yuqori, ter bezlari yaxshi rivojlangan, suvni ko‘p iste’mol qiladi. markaziy osiyo hududida yashovchi ko‘pchilik aholi shu adaptiv tipga kiradi. 1. kishilar tomonidan o‘zgartirilgan tabiat: cho‘llarni o‘zlashtirish, o‘rmonlar tashkil qilish, daryolar yordamida suv omborlari qurish 2. sun’iy elementlar: binolar, inshootlar qurish, shovqinlar, elektromagnit maydonlari, radioaktiv nurlar, zaharli moddalar ishlab chiqarishda ishlatiladigan har xil materiallar, mahsulotlar. hozirgi kunda yer shari aholisining yarmiga yaqini shaharlarda joylashgan. transport, sanoat korxonalarining rivojlanishi va shunga o‘xshash boshqa omillar insonning eng muhim sifat ko‘rsatkichlaridan biri – salomatligiga salbiy …

4 / 14

aratadi. havoning ifloslanganligi natijasida yer yuzasiga ultrabinafsha nurlar- ning ancha miqdori yetib kelmaydi. yorug‘likning yetarli bo‘lmasligi natijasida d vitamini yetishmasligi rivojlanadi. shu sababli ko‘pchilik shahar aholisi o‘zlarining dam olish vaqtlarini tabiatda, tabiiy sharoitda o‘tkazishga harakat qilishadi. qishloq ekologik sistemalari o‘z xususiyatlari jihatidan shahar ekosistemasidan ancha farq qiladi. qishloqlarda hayvon va o‘simlik turlarining xilma-xilligi kuzatiladi. hayvonlar orqali yuqadigan yuqumli va parazit organizmlar orqali vujudga keladigan kasalliklar qishloqlarda ko‘proq uchraydi. qishloq xo‘jaligida pestitsidlar, gerbitsidlar va boshqa kimyoviy moddalarning ko‘p ishlatilishi qishloq aholisining sog‘ligiga zararli ta’sir ko‘rsatishi mumkin. uyga vazifa 1. inson ekologiyasi fani nimalarni o‘rganadi? 2. insonning ekologik omil sifatida o‘ziga xosligini nimalarda deb bilasiz? 3. inson ekologiyasi fanining vazifasi nimalardan iborat? 4. adaptiv tiplar deganda nimani tushunasiz? 5. adaptiv tiplardagi moslanishlarni tushuntirib bering? quyidagi holatni qanday izohlaysiz?

5 / 14

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "inson ekologiyasi(1-qism)"

мавзу: inson ekologiyasi(1-qism) buxoro shahar 40-umumta’lim maktabining biologiya fani o’qituvchisi yarasheva.ln inson hayotini tabiatsiz va tashqi muhit omillarisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. inson bilan tashqi muhit o‘rtasida doimo moddalar va energiya almashinuvi bo‘lib turadi. 1920-yillarda inson bilan tashqi muhit o‘rtasidagi munosabatlarni o‘rganuvchi inson ekologiyasi – antropoekologiya fani paydo bo‘ldi. antropoekologik sistemalar – muhit bilan dinamik muvozanatda bo‘lgan va shu munosabat orqali o‘z ehtiyojlarini qondiradigan insonlar jamoasidir. antropoekologik sistemalarning tabiiy ekosistemalardan asosiy farqi uning tarkibida inson jamoasining mavjudligidir. ma’lum hududda yashaydigan insonlar jamoasining faolligi ularning atrof-muhitga ko‘rsatadigan ta’sir darajasi bilan aniqla...

This file contains 14 pages in PPT format (820.5 KB). To download "inson ekologiyasi(1-qism)", click the Telegram button on the left.

Tags: inson ekologiyasi(1-qism) PPT 14 pages Free download Telegram