eukariot organizmlar gen strukturalari

PPT 22 pages 2.5 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.5 MB

File type PPT

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

nukleotidlar ketma – ketligini tahlilini amalga oshiruvchi dasturlar reja: eukariot organizmlar gen strukturalari genetik axborotning uzatilishi. genlarning genomdagi lokalizatsiyasi pro va eukariotlarning yaxshi o’rganilgan genomlari bir nukleotidli polimorfizmlar 1903 yilda daniyalik olim iogansen tomonidan fanga kiritilgan “gen” atamasi bir qator o’zgarishlarga uchradi. hujayralardagi genetik material asosan xromosomalardagi dnk da, yadroda, yana membranada, mitoxondriyada, xloroplastlarda, bakteriyalarda va viruslarda ham mavjud. organizmning, hujayraning barcha genlari yig’indisi genom deb ataladi. turli organizmlarda dnk ning miqdori, binobarin hujayralardagi genlar soni katta miqyosda farqlanadi, ammo bir organizmning barcha hujayralaridagi dnk ni miqdori bir xildir organizmlar genomlarining o’rganilishi natijasida spetsifik masalalar yuzaga keldi va ularning yechilishi uchun yangi metodlar, kompyuter dasturlari ishlab chiqildi. bu esa o’z navbatida yangi fan yo’nalishi genomikaning yuzaga kelishiga sabab bo’ldi. har xil turlarga oid eukariotlar hujayralarida bir hujayradagi dnk ning miqdori turlicha bo’ladi. tirik organizm qanchalik murakkab tuzilishga ega bo’lsa u shunchalik ko’p miqdordagi axborotni o’zida saqlaydi. yagona inson hujayrasidagi dnk …

2 / 22

a kompartamentlarida (organellalarida), kamroq qismi esa mitoxondriyalarda, xloroplastlarda va plastidalarda joylashgan. xuddi prokariotlarniki singari eukariotlarning ham informatsion makromoleklasi dnk hisoblanadi va u bir necha xromosomalarda ko’p sonli oqsillar bilan birgalikda kompleks holatida tekis taqsimlangan. eukariotlarning dnk-oqsil kompleksi xromatin deb ataladi. eukariotlar umumiy xromosomalar yig’indisi kariotip deb nomlanadi va u sistematikada qo’llaniladi. 1-jadvalda keltirilganidek, eukariotlardagi bitta hujayra hisobidagi dnk ning miqdori prokariotlarga nisbatan o’rta hisobda 2-3 marta ko’proq va bu turli organizmlarda 168 nukleotidlar juftidan (nj) (amfibiyalarda) 1 nj gacha o’zgarib turadi. eukariotlarning genomi juda ham ajoyib tarzdagi nukleotidlarning ketma-ketliklaridan iborat. bu ketma-ketliklarning tarkibida ko’plab strukturaviy genlarning mavjud bo’lishiga qaramasdan bu ketma-ketliklarning ko’pchilik qismi kodlanmaydigan hisoblanadi va o’zining tarkibida axborotlarni saqlamaydi. bunday ketma-ketliklarga misol sifatida umumiy o’lchami qoidaga binoan ekzonlarning umumiy o’lchamidan oshmaydigan intronlarni keltirish mumkin. ko’rinib turibdiki, organizmlarning morfologik darajadagi murakkablashuvi asosidagi evolyutsion jarayon unga mos ravishdagi molekulyar – genetik darajadagi murakkablashuvni vujudga keltirgan. shuning uchun lantsetnikning genomi odamning genomiga …

3 / 22

a) * 3,800,000 * *paramecium caudatum (infuzoriya) * 8,600,000 * *allium cepa (piyoz) * 18,000,000 * *lilium formosanum (liliya) * 36,000,000 * *pinus resinosa (qayin) * 68,000,000 * *amphiuma means (triton) * 84,000,000 * *ophioglossum petiolatum (paporotnik)* 160,000,000 *amoeba proteus (amyoba) * 290,000,000 * *amoeba dubia (amyoba) * 670,000,000 agar bakteriya genining o’rtacha o’lchami 1500 nj dan iborat bo’lsa va e.coli va b.subtilis ning xromosomalarining halqali dnk molekulasining uzunligi 1mm bo’lsa, bunday xromosomada 3 mingga yaqin genlar joylashadi. odamda taxminan 50 mingga yaqin genlar mavjud (faqatgina kodlanuvchi dnk – ekzon uchastkalar nazarda tutilmoqda). odam genomining o’lchami esa 3*109 (uch milliard) nj ni tashkil etadi. bu shundan dalolat beradiki, genomning kodlanuvchi qismi butun dnk ning 15-20% ini tashkil etadi. genomining o’lchami odam genomiga nisbatan bir necha barobar ko’proq bo’lgan eukariot organizmlari ham mavjud. (2-jadvalga qarang). 300-1200 qo’sh asoslarni tutuvchi palindromlar faqat eukariotlar dnk sida topilgan. tinch holatdagi eukariotik hujayrada xromosoma materiali …

4 / 22

74 yilda kashf etilgan nukleosomalar tufayli xromatin ipi qisman yoyilgan bo’lib, elektromikrofotografiyada munchoq ipiga o’xshab ko’rinadi. shunday qilib shu tarzda shakllangan xususiy nukleosoma 200 qo’sh nukleotid qatorini o’z ichiga oladigan dnk fragmentidir o’tgan asrning 60-yillarning oxirida amerikalik olimlar r.britten, e.devidson va boshqalarning ishlarida eukariotlar genomi molekulyar strukturalarining fundamental xususiyatlari – takrorlanishning turli bosqichlaridagi nukleotidli ketma-ketliklar keltirilgan edi. bu kashfiyot molekulyar – biologik metod yordamida denaturirlangan dnk ning renaturatsiyasining kinetikasini o’rganish jarayonida ochilgan bir nusxadagi takrorlanmaydigan ketma-ketliklar. qoidaga binoan bular sistronlar – oqsillarni kodlovchi strukturaviy genlar. qisqa chastotali takrorlanishlar – o’nlab marotaba takrorlanuvchi ketma – ketliklar. o’rtacha chastotali takrorlanishlar – yuz yoki ming martalab takrorlanuvchi ketma – ketliklar. yuqori chastotali takrorlanishlar -10 million martalab takrorlanuvchi (genomda) ketma – ketliklar. bular kodlanmaydigan ketma – ketliklar bo’lib, geteroxromatinning pritsentromeri tarkibiga kiradi. sichqonning dnk si 70% takrorlanmaydigan, 20% kam va o’rta chastotali takrorlanadigan, 10% yuqori chastotali takrorlanadigan ketma – ketliklardan tarkib topgan. eukariotlar genomidagi …

5 / 22

m purinli (yarim pirimidinli) bloklar deb nomlanadi dnk dagi geterogenlikning boshqa ko’rinishi dnk zanjirining uzunligi bo’ylab adenin-timin(a-t) va guanin-tsitozin(g-s) juftliklarining teng bo’lmagan holati uchraydi. masalan, drozofillaning genomida uzunligi taxminan 100 nj ga teng bo’lgan 85 % a-t juftidan tarkib topgan ketma-ketliklar davriy ravishda uchraydi. eukariotlar dnk molekulyar strukturasining yuqorida aytib o’tilgan xususiyatlariklassik genetikada keltirilmagan. bular eukariotlarning genomlarining strukturalarini turli fizik-kimyoviy metodlar orqali o’rganilishi jarayonida aniqlangan. ko’pchilik takrorlanishlarning funktsiyalari hozirgacha o’rganilmagan. ammo, shuni aytib o’tishimiz mumkinki, eukariotlar dnk si molekulyar strukturasining o’zi genetik regulyatsiya va hayvonlar va o’simliklar evolyutsiyasining oynasi sifatida xizmat qiladi. eukariotlarning genomlari ikki turdagi asosiy xususiyatlari bilan xarakterlanadi: ketma-ketliklarning takrorlanishi nukleotidlarning spetsifik tarkibi bilan xarakterlanuvchi fragmentlarning tarkibi bo’yicha bo’linishi orqali turli uzunlikka va tarkibga ega bo’lgan takrorlanuvchi dnk genom tarkibida bir necha marta takrorlanuvchi yoki ketma-ket holatdagi (tandem) takrorlanishlar ko’rinishida uchraydi. dnk ning takrorlanmaydigan ketma-ketliklari yagona dnk (single-copy dna) deb yuritiladi. takrorlanuvchi ketma-ketliklardan iborat genomning o’lchami taksonlar oralig’ida …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "eukariot organizmlar gen strukturalari"

nukleotidlar ketma – ketligini tahlilini amalga oshiruvchi dasturlar reja: eukariot organizmlar gen strukturalari genetik axborotning uzatilishi. genlarning genomdagi lokalizatsiyasi pro va eukariotlarning yaxshi o’rganilgan genomlari bir nukleotidli polimorfizmlar 1903 yilda daniyalik olim iogansen tomonidan fanga kiritilgan “gen” atamasi bir qator o’zgarishlarga uchradi. hujayralardagi genetik material asosan xromosomalardagi dnk da, yadroda, yana membranada, mitoxondriyada, xloroplastlarda, bakteriyalarda va viruslarda ham mavjud. organizmning, hujayraning barcha genlari yig’indisi genom deb ataladi. turli organizmlarda dnk ning miqdori, binobarin hujayralardagi genlar soni katta miqyosda farqlanadi, ammo bir organizmning barcha hujayralaridagi dnk ni miqdori bir xildir organizmlar geno...

This file contains 22 pages in PPT format (2.5 MB). To download "eukariot organizmlar gen strukturalari", click the Telegram button on the left.

Tags: eukariot organizmlar gen strukt… PPT 22 pages Free download Telegram