o’zbek tilining qipchoq lahjasiga xos xususiyatlari

PPTX 12 pages 1.5 MB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PPTX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

name of presentation mavzu: o’zbek tilining qipchoq lahjasiga xos xususiyatlari reja: qipchoq tillari haqida ma’lumot 1 qipchoq lahjasining tarqalish hududlari 2 qipchoq lahjasi saqlanib qolgan hududlar 4 qipchoq lahjasining o’zbek tiliga ta’siri 3 qipchoq tillari - turkiy tillar oilasining gʻarbiy xun tarmogiga mansub bir qancha oʻlik va jonli tillar guruhi. qipchoq tillari, oʻz navbatida, 3 guruhchaga boʻlinadi: 1) sof qipchoq guruhchasi — qad. qipchoq (kuman) oʻlik tilini (qarang qipchoq tili) hamda hozirgi jonli qaraim, qorachoy-bolqor, qrim-tatar, qoʻmiq tillarini oʻz ichiga oladi; 2) qipchoq-bulgʻor guruhchasi — oʻrta asrlarda amalda boʻlgan gʻarbiy oltin oʻrda (oʻlik) adabiy tilini hamda hozirgi jonli tatar va boshqird tillarini oʻz ichiga oladi; 3) qipchoq-noʻgʻay guruhchasi — faqat hozirgi jonli noʻgʻay, qozoq, qoraqalpoq tillarini, shuningdek, oʻzbek tilining qipchoq shevalarini qamrab oladi. hozirgi jonli qipchoq tilinining har biri oʻziga xos fonetik, grammatik, leksik xususiyatlarga, oʻz yozuv tarixiga ega (boshqird tili, noʻgai tili, tatar tili, qaraim tili, qozoq tili, qo …

2 / 12

udiy yozuvini qabul qilganliklari tufayli qaraim tilida qad. yahudiy tili unsurlari uchraydi. ma’lumki qipchoq shevalari o’zbek milliy tilining tarkibida eng katta va eng muhim o’rinlardan birini egallaydi. bu lahjada so’zlashuvchilar ohangaron vodiysida, mirzacho’lda, qashqadaryo, surxandaryo va shimoliy xorazm kabi joylarda yashaydilar. o’zbek- qipchoq lahjasining asosiy xususiyatlari professor y.d.polivanov va professor g’ozi olim yunusov tasnifida atroflicha berilgan. ushbu lahjaga xos xususiyatlar: sy:bet(suhbt); yol>жol(yo’l); yaman>жaman(yomon); tag’>tav(tog’); ag’iz>avuz(og’iz); qap>qabы(qopi); ayvan>hayvan(hayvon); sarыq>sarы(sariq); kichik>kichi(kichi).1 o’zbek tilining qipchoq shevalarini o’rganish bo’yicha olimlarimiz tomonidan ko’plab ilmiy ishlar amalga oshirilgan. masalan, prof v.v.reshetov o’zining doktorlik dessertatsiyasida ohangaron vodiysidagi qurama shevalarini, shu jumladan, u yerdagi ko’pchilikni tashkil qiluvchi qipchoq shevalarini chuqur o’rgangan va ularning xususiyatlarini o’zbek dialektologiyasida birinchi bo’lib batafsil yoritib bergan. filologiya fanlari doktori fattoh abdullayev ham o’zining “xorazm shevalari” degan katta monografik asarida xorazmdagi qipchoq shevalarining xususiyatlarini atroflicha yoritib bergan. filologiya fanlari kandidati t.mirsoatov, v.egamov, f.abdullayev, a.mamatqulov, a.ahmedov, m.valiyev va boshqalar o’zbek tilining qipchoq shevalari bo’yicha o’zlarining …

3 / 12

to’g’ri//tuvri, chug’irchiq//chuvirchiq, chug’ur-chug’ur//chuvur-chuvur va shu kabi holatlarda uchratishimiz mumkin. qipchoq lahjasi (shimoliy-g’arbiy guruh) – bunga samarqand, jizzax, surxondaryo, qoraqalpog’iston, shimoliy xorazm, toshovuz (turkmaniston) viloyati shevalari kiradi. belgilari: 1) «y» o’rnida «j» ishlatiladi: yo’l-jo’l, yo’q-jo’q; 2) «g’» o’rnida «v» ishlatiladi: tog’-tov, sog’-sov; 3) «k, q» tushumlari: quru(q), sovu(q); 4) eski o’zbek tilidagi singormonizm qonuniyati saqlangan: olgan (adabiy tilda) – alg’on (qipchoq lahjasi shevalari) kelgan-kelgun, 9 ta unli fonemaning mavjudligi. qipchoq tilli aholining asosiy qismi sobiq buxoro amirligi hududida istiqomat qiladi. surxondaryo viloyatining barcha tumanlarida qipchoq shevalari yoyilgan; ular termiz, denov, boysun, sariosiyo va uzundan boshqa barcha tumanlarda ko‘pchilikni tashkil etadi. qashqadaryoning ham barcha hududlarida qipchoq tilli aholini uchratish mumkin. hatto shahrisabz, kitob, yakkabog‘ singari qarluq tilli tumanlarning chekka qishloqlarida ham qipchoq shevalari saqlanmoqda. samarqand viloyati ham qipchoq shevalari zonasiga kiradi. urgut, pastdarg‘om, tayloq, narpay, kattaqo‘rg‘on kabi tumanlarda qipchoq shevalari qarluq shevalari bilan qo‘shnichilik qilsa, jomboy, bulung‘ur, payariq, ishtixon, qo‘shrabot, nurobod, paxtachi …

4 / 12

o’zbek tilining qipchoq lahjasiga xos xususiyatlari - Page 4

5 / 12

o’zbek tilining qipchoq lahjasiga xos xususiyatlari - Page 5

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’zbek tilining qipchoq lahjasiga xos xususiyatlari"

name of presentation mavzu: o’zbek tilining qipchoq lahjasiga xos xususiyatlari reja: qipchoq tillari haqida ma’lumot 1 qipchoq lahjasining tarqalish hududlari 2 qipchoq lahjasi saqlanib qolgan hududlar 4 qipchoq lahjasining o’zbek tiliga ta’siri 3 qipchoq tillari - turkiy tillar oilasining gʻarbiy xun tarmogiga mansub bir qancha oʻlik va jonli tillar guruhi. qipchoq tillari, oʻz navbatida, 3 guruhchaga boʻlinadi: 1) sof qipchoq guruhchasi — qad. qipchoq (kuman) oʻlik tilini (qarang qipchoq tili) hamda hozirgi jonli qaraim, qorachoy-bolqor, qrim-tatar, qoʻmiq tillarini oʻz ichiga oladi; 2) qipchoq-bulgʻor guruhchasi — oʻrta asrlarda amalda boʻlgan gʻarbiy oltin oʻrda (oʻlik) adabiy tilini hamda hozirgi jonli tatar va boshqird tillarini oʻz ichiga oladi; 3) qipchoq-noʻgʻay guruhchasi — faqa...

This file contains 12 pages in PPTX format (1.5 MB). To download "o’zbek tilining qipchoq lahjasiga xos xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’zbek tilining qipchoq lahjasi… PPTX 12 pages Free download Telegram